Παρασκευή, 7 Σεπτεμβρίου 2012

Η προγιαγιά μου η Σμυρνιά


Η χθεσινή ραδιοφωνική εκπομπή του Κωνσταντίνου Μπογδάνου στο σταθμό του ΣΚΑΪ, μου ξύπνησε ιστορίες που μου λεγε η προγιαγιά μου η Στέλλα που καταγόταν από τον Μπουρνόβα της Σμύρνης. Μ' αυτό το ερέθισμα πήρα τηλέφωνο την γιαγιά μου (κόρη της προγιαγιάς μου) να μου φρεσκάρει λίγο τη μνήμη. 
Η προγιαγιά μου έφυγε από την ζωή τον Μάιο του 2006. Ήταν ένας άνθρωπος χαμογελαστός, αγνός και περήφανος, μία κινητή ιστορία. Εκτός από την καταστροφή της Σμύρνης, έζησε κι όλη την υπόλοιπη νεώτερη ιστορία της Ελλάδος. Φεύγοντας από τη ζωή, πήρε μαζί της όλες τις εικόνες και τις σκηνές που μας περιέγραφε.
Αυτή τη μνήμη την κρατάει ακόμα η κόρη της (και γιαγιά μου) αλλά θέλω να την φυλάξω κι εγώ. 
Η οικογένεια της προγιαγιάς μου είχε εκτάσεις με αμπέλια. Πλούσιο σπίτι. Μένανε στο Μπουρνόβα της Σμύρνης. Ακόμα την θυμάμαι που μου τραγουδούσε καθώς καθόταν δίπλα στη σόμπα το γνωστό κομμάτι, "Παποράκι του Μπουρνόβα και καρότσα της στεριάς, πόσα τάλιρα γυρεύεις στον Περαία να με πας...". 
"Εκεί κάτω στην Σμύρνη", μου λεγε και με το χέρι της μου έδειχνε προς την ανατολή "πηγαίναμε με τον πατέρα μου ως την πλατεία με το μαρμάρινο ρολόι της πόλης, γιατί εκεί ερχόντουσαν οι καμήλες από τα βάθη της Ασίας και φέρνανε εμπορεύματα". Μου χε περάσει μέσα από τις διηγήσεις της πολλές εικόνες της καθημερινότητας των κατοίκων αυτής της κοσμοπολίτικης πόλης.
Μέχρι που ήρθε η άσχημη εκείνη μέρα. Τα πρώτα ηττημένα μέρη του ελληνικού στρατού κατέφθαναν στην πόλη. Η φήμη της επερχόμενης καταστροφής ακουγόταν έντονα στις γειτονιές. Καλό ήταν να φύγουν από την πόλη για να γλιτώσουν το κακό. Πιστεύανε πως θα την εγκατέλειπαν για λίγες μέρες μέχρι να περάσει η μπόρα. Η προγιαγιά μου είχε γεμίσει τη σκάφη της αυλής με φαγητό για να τρώνε τα ζωάκια της, μέχρι να γυρίσουν πίσω. 
Από τον Μπουρνόβα πήγανε στον Τσεσμέ. Εκεί έζησαν την τραγωδία. Ο τουρκικός στρατός κυνηγούσε τον κόσμο. Αφήνανε τους ηλικιωμένους και τα γυναικόπαιδα να φτάσουν ως την προκυμαία. Τους άντρες τους έπαιρναν μαζί τους. Ένας ξάδελφος της προγιαγιάς μου είχε μεταμφιεστεί σε γέρο για να καταφέρει να περάσει απέναντι. Τον πήραν χαμπάρι στη προκυμαία του Τσεσμέ. Εκεί τον τουφέκισαν μπροστά στα μάτια των συγγενών του. 
Στην προκυμαία περάσανε άλλα βάσανα. Τους παπάδες τους έπιαναν οι Τούρκοι, τους ξύριζαν και τους ξεφτίλιζαν μπροστά στον κόσμο. Έτσι πολλοί άνθρωποι τους τύλιγαν μέσα σε χαλιά κι έβαζαν παιδάκια να κάθονται πάνω σ' αυτά για να καλύπτουν τον όγκο. Γεμίζανε με λάσπες τα πρόσωπα των κοριτσιών για να μη τα πάρουν Τούρκοι φαντάροι. Όμως η ομορφιά δε κρυβόταν εύκολα κι έτσι τα βράδια γέμιζαν με ουρλιαχτά. 
Όταν μπήκε η προγιαγιά μου σ' ένα από τα καραβάκια έκατσε πάνω σε κάποια δεμάτια. Ακούστηκε τζάμι να σπάει. Τα ξετύληξαν, βρίσκοντας μέσα δύο αγιογραφίες. Τις κράτησαν και τις έφεραν μαζί τους στην Ελλάδα.
Πρώτα πήγαν Πάρο. Δεν τους δέχτηκαν. Από κει έφυγαν και πήγαν Μυτιλήνη. Κάθισαν για λίγο καιρό εκεί μέχρι που πέθανε ο μπαμπάς της. Οι υπόλοιπες αδελφές της είχαν εγκατασταθεί στη Χίο. Έτσι έφυγε από την Μυτιλήνη και κατέβηκε να τις βρει.
Ο προπάππους μου μετά την καταστροφή έφυγε για τρία χρόνια στην Γαλλία. Δούλεψε εκεί σε μία φάμπρικα στην Λυών. Έβγαλε λεφτά και μ' αυτά επέστρεψε στην Χίο κι άνοιξε ένα μανάβικο. 
Η ζωή τους ξαναβρήκε ρυθμό. Η καταστροφή είχε μείνει πλέον πίσω τους και κοιτούσαν με ελπίδα το μέλλον.
Εκείνη τη περίοδο ένιωθες περήφανος λέγοντας πως είσαι Έλληνας (και πόσο μάλλον Ίωνας), κι αυτό διότι ένιωθες περήφανος για τον εαυτό σου κι όχι για το λαμπρό παρελθόν των προγόνων σου. Η ιστορία ήσουν εσύ, κι εσύ ο ίδιος αποδείκνυες μέσα από τον δικό σου Γολγοθά το πόσο άξιος άνθρωπος είσαι. 
Έλεγες πως είσαι Σμυρνιός και φούσκωνες από καμάρι, την στιγμή που οι υπόλοιποι Έλληνες σε φθονούσαν και σου φέρονταν χειρότερα. 
Αυτοί οι άνθρωποι επέζησαν από μία καταστροφή, επιβίωσαν και πρόκοψαν σε ένα αφιλόξενο περιβάλλον. 
Σ' αυτούς τους ανθρώπους αξίζει ο όρος Έλληνας!

Με την πρώτη ευκαιρία θα δημοσιεύσω την χθεσινή εκπομπή του Κωνσταντίνου Μπογδάνου στην ανάρτηση.

13 σχόλια:

  1. Πολύ ωραίο Γιώργο!!Θέλω να μάθω και άλλα για την προγιαγιά σου!!Είναι ωραίο αυτές οι ιστορίες να μένουν και να λέγονται!!

    Ιωάννα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αυτοί οι άνθρωποι "έγραψαν" την ιστορία που άλλοι μελετάνε κι άλλοι την χρησιμοποιούν ως προπαγάνδα. Είχαν κι έχουν (όσοι ζουν ακόμα) να πουν πολλά στα παιδιά τους. Εμείς όμως τι ιστορίες θα λέμε στα δικά μας παιδιά άραγε;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Αναρωτιέμαι κι εγώ...Επίσης αναρωτιέμαι πώς θα είναι γραμμένη η ιστορία στα σχολικά βιβλία...

    Ιωάννα

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Θα την ακούμε από τα εγγόνια μας και ίσως να γελάμε μ' αυτά που θα χουν γραφτεί τότε...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Μου άρεσε η ανάρτηση, με έβαλε σε σκέψεις. Άραγε πόσες γνώσεις πεθαίνουν καθημερινά προσπερνώντας μας απαρατήρητες;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. πηγαν στη Παρο και δεν τους δεχτηκαν...,ποσο σημερινο ακουγεται!!!

    Δημήτρης

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Όταν δεν δίνεις έμφαση στην πραγματική ιστορία τότε θα σαι καταδικασμένος να ζεις και να κάνεις τα ίδια λάθη... Ακόμα κι εκεί έχουμε βγάλει μία ευθυνόφοβη δικαιολογία. Η ιστορία κύκλους κάνει. Όχι, δε φταίει η ιστορία γι' αυτό... Εμείς φταίμε...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Einai alitheia oti xwris gnwsi tis istorias i pithanotita epnalipsis tragikwn lathwn auxanetai. Omws yparxei to thema twn pigwn kai tis anagnwsis - dyskolo, eidika gia ena ethnos tou opoiou i genesi exei vasisthei se mythologikes kai authairetes prosegiseis. Kata tin gnwmi mou i Ellada einai katadikasmeni na kanei lathi oxi giati den gnwrizei istoria alla giati gnwrizei mia istoria pou einai ypervolika apomakrysemni apo tin pragmatikotita.

    Alexander

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Η φωνη, η μνημη και οι διηγησεις της προγιαγιας σου θα ειναι παντα μια ζωντανη κραυγη απεναντι σε αυτη την σκληρη, ψυχρη και αγρια φυσιογνωμια:
    http://3.bp.blogspot.com/--tBBlqWABV8/T7tWBk-V1JI/AAAAAAAAj-4/Oxn1z4P-68Y/s1600/3.jpg

    Μάνος Πάχος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Όπως βλέπεις Μάνο, με την ιστορία είμαι όσο πιο αντικειμενικός γίνεται. Πράγματι υπήρξε βιαιότητα από τους Τούρκους, όπως επίσης υπήρξε κομπλεξισμός κι άσχημη συμπεριφορά από τους Έλληνες. Η πρόγιαγιά μου και ο κάθε Έλληνας που ήρθε από τα παράλια ένιωθε διωγμένος κι από τις δύο πλευρές. Αλλά για απάντησε μου Μάνο στην εξής ερώτηση που θα σου κάνω (φυσικά την απάντηση τη γνωρίζω), ποιος ευθύνεται για την καταστροφή της Σμύρνης;....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ποιός έκαψε τη Σμύρνη;

      http://kars1918.wordpress.com/2013/09/23/who-burned-down-izmir/

      Διαγραφή
  11. H "κυρια" αυτη ειναι η βουλευτης του Κουβελη, Μαρια Ρεπουση, που εγραψε για τον συνωστισμο της Σμυρνης στο βιβλο της ιστοριας της εκτης δημοτικου.
    Δεν αμφισβητω παντου την αντικειμενικοτητα σου Γιωργο. Στο ερωτημα ποιος ευθυνεται για την καταστροφη της Σμυρνης, η απαντηση για μενα ειναι οτι ευθυνεται ο βασιλιας Κωνσταντινος και οι γερμανοφιλοι αντιβενιζελικοι της Ελλαδας. Ειναι απο τις λιγες περιπτωσεις που η ιστορια σταθηκε δικαια δοξαζοντας τον Βενιζελο.

    Μάνος Πάχος

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Ο Χεμινγουαίη για την ήττα στη Μικρά Ασία

      http://kars1918.wordpress.com/2011/10/30/ernest-miller-hemingway/

      Διαγραφή