Τρίτη, 12 Απριλίου 2016

Ασπρόμαυρες περιπλανήσεις στα βάθη της ψυχής


Ο τίτλος της ταινίας (Στην Αγκαλιά του Φιδιού) θα μπορούσε να συσχετιστεί με αρκετά νοήματα σήμερα, μιας κι έχουμε συνδέσει το φίδι, με τον φασισμό. Όμως εδώ αναφερόμαστε στον Αμαζόνιο, τον θεό των φυλών του μεγάλου αυτού ποταμού, ο οποίος είχε τη μορφή φιδιού, συγκεκριμένα του ανακόντα. Κεντρικοί ήρωες της ταινίας είναι οι ιθαγενείς που ζούσαν αρμονικά με τη φύση, χιλιάδες χρόνια πριν έρθουν οι πολιτισμένοι Δυτικοί για να τους μετατρέψουν τον επίγειο παράδεισο σε μία κόλαση θρησκευτικού και κερδοσκοπικού χαρακτήρα. 
Η ιστορία βασίστηκε στα ημερολόγια του Ολλανδού εξερευνητή Θίοντορ Κοχ-Γκρίνμπεργκ και του Αμερικανού Ρίτσαρντ Ίβανς Σόλτες. Μέσα από τις σελίδες του, ο Κολομβιανός σκηνοθέτης Σίρο Γκέρα πλάθει τρεις ήρωες. Έναν Γερμανό ανθρωπολόγο, έναν Αμερικάνο βιολόγο κι έναν τελευταίο απόγονο μιας εξαφανισμένης φυλής. Οι δυο δυτικοί, με χρονική διαφορά μερικών δεκαετιών, διεισδύουν στη ζούγκλα για να βρουν ένα φυτό, το οποίο φημίζεται πως γιατρεύει όλες τις ασθένειες. Και οι δυο ήρωες πέφτουν πάνω στον τελευταίο απόγονο.
Δυο διαφορετικοί κόσμοι θα συγκρουστούν πάνω σε ένα κανό καθώς θα διασχίζουν τα επικίνδυνα νερά του Αμαζονίου. Από την μία μεριά έχουμε έναν άνθρωπο που είναι κομμάτι της φύσης, έχοντας έναν ανιδιοτελή σεβασμό στα πλάσματα και στα δέντρα που τον περιβάλλουν κι από την άλλη έχουμε την ματαιοδοξία του δυτικού ανθρώπου που θέλει να τα μάθει όλα όχι για να γίνει καλύτερος άνθρωπος αλλά για να επιβληθεί και πολλές φορές για να επιβιώσει εις βάρος των άλλων. 


Στην πρώτη περιπλάνηση υπάρχει κι ένα τρίτο πρόσωπο, ένας σκλάβος που απελευθερώθηκε από τον ανθρωπολόγο. Μία απελευθέρωση κάλπικη, μιας και η εξαγορά του από τους παραγωγούς καουτσούκ, τον έκανε δέσμιο στο νέο του αφεντικό. Ο απελευθερωμένος αυτός σκλάβος προσπαθεί να γίνει ο συνδετικός κρίκος των δυο αυτών κόσμων. Είναι όμως βάσιμη η τυφλή εμπιστοσύνη που έχει στον Γερμανό ανθρωπολόγο;
Στην δεύτερη περιπλάνηση ο τελευταίος απόγονος της εξαφανισμένης φυλής, γερασμένος κι αποδεσμευμένος από τις ρίζες και τις μνήμες του, ξεκινάει μία νέα περιπλάνηση με τον βιολόγο. Αυτή τη φορά η οργή του απέναντι στους δυτικούς έχει μετατραπεί σε μία σιωπή σοφίας. Κρύβει βαθιά μέσα του να μυστικά που κουβαλάει και τα προσφέρει τμηματικά μόνο όταν βλέπει θυσίες από τον συνταξιδιώτη του. Μαζί με τον βιολόγο εισερχόμαστε κι εμείς ως θεατές σε έναν κόσμο άγνωστο και μαγικό. Σε έναν κόσμο που έχει βεβηλωθεί και σβηστεί από τον χάρτη. 
Η γενοκτονία των ιθαγενών του Αμαζονίου (και γενικά της Λατινικής Αμερικής) περιγράφεται με δύο συμβολικούς βασανισμούς. Τον ακρωτηριασμό, με την εκμετάλλευση των ιθαγενών στην παραγωγή καουτσούκ, όπου εδώ ο σκηνοθέτης περιγράφει τον σωματικό θάνατο (και συνάμα την εξαφάνιση) των φυλών και το μαστίγωμα, με την βίαιη διείσδυση του χριστιανισμού στους τόπους αυτούς, όπου εδώ ο δημιουργός αναφέρεται στον πνευματικό θάνατο και στο σβήσιμο ενός πολιτισμού που δεν άφησε πίσω του κανένα ίχνος (γραπτά κείμενα και μνημεία). Μέσα σε λίγα χρόνια, μία ιστορία χιλιάδων χρόνων σβήστηκε για πάντα. 
Η ταινία μας προσφέρει μαγευτικά τοπία μέσα από την υπέροχη φωτογραφία της. Η επικράτηση των ασπρόμαυρων πλάνων πιθανότατα να έγινε επειδή ο σκηνοθέτης ήθελε να τονίσει τον ψυχισμό των προσώπων κι όχι τα πλούσια χρώματα της άγριας φύσης. Η άχρωμη ζούγκλα γίνεται ακόμη πιο απόμακρη, σαν να μας παρουσιάζονται εικόνες του παρελθόντος που δύσκολα θα συναντήσουμε σήμερα ή στο μέλλον.
Πέρα όμως από τις όμορφες εικόνες, η ταινία είναι πλούσια και στα ερωτήματα που θέτει. Πρώτα απ' όλα η γνώση και κατά πόσο είναι ωφέλιμη ή επικίνδυνη. Για παράδειγμα υπάρχει ένα συμβάν στη ταινία που με δίχασε αρκετά. Ο ανθρωπολόγος τσακώνεται με μία φυλή που του πήρε την πυξίδα. Στην αρχή ως θεατής πίστεψα πως ο Γερμανός επιστήμονας ήταν πολύ εγωιστής ή έντονα δεμένος με τα αντικείμενά του. Στη συνέχεια όμως ανάφερε στους συνταξιδιώτες του πως πολύ φοβάται να αφήσει αυτό το εργαλείο στους ιθαγενείς διότι θα πάψουν να κοιτούν τα άστρα για να προσανατολιστούν κι έτσι θα χάσουν ένα χαρακτηριστικό της ταυτότητάς τους. Η απάντηση του τελευταίου απογόνου ήταν αποστομωτική. "Η γνώση είναι ελεύθερη για όλους". Οι δύο αυτές θέσεις σε φέρνουν σε δίλημμα διότι δε ξέρεις ποια από τις δύο είναι ορθή.
Η ταινία ολοκληρώνεται στο "Εργαστήρι των θεών". Ένα θεόρατο βουνό αντίστοιχο με τον δικό μας Όλυμπο. Κι εκεί έρχεται το πρώτο σοκ, καθώς διαπιστώνουμε τις ομοιότητες φυλών που απείχαν μεταξύ τους χιλιάδες χιλιόμετρα. Το δεύτερο σοκ έρχεται με το "αστρικό ταξίδι" της αυτογνωσίας. Είναι η στιγμή που η ταινία αποκτά χρώμα. Σχέδια γνώριμα περνάνε από την οθόνη. Σχέδια που έχουμε δει σε σπηλιές, σε προσόψεις πρωτόγονων οικημάτων και σε παλιά αγγεία. 
Η αλήθεια λοιπόν βρίσκεται στις ρίζες μας. Για να ξεφύγουμε από τη σημερινή κόλαση που βιώνει η ανθρωπότητα, θα πρέπει να γυρίσουμε πίσω σ' αυτές και να πιάσουμε το νήμα από την αρχή. Ίσως έτσι βρούμε το λάθος που μας έφτασε στην απύθμενη άβυσσο του 21ου αι. 
Η ταινία δεν είναι προσιτή για όλους και σίγουρα θα φανεί βαρετή σε αρκετούς. Για μένα όμως ήταν δυο ώρες εποικοδομητικού προβληματισμού. 

Βαθμολογία: 8/10

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου