Σάββατο, 10 Σεπτεμβρίου 2016

Αριστουργήματα του παρελθόντος: Ο τάφος των πυγολαμπίδων (1988)


Τέλη δεκαετίας '80 θυμάμαι μία βραδιά που μου είχαν πει οι γονείς μου ότι η τηλεόραση θα δείξει ένα όμορφο κινούμενο σχέδιο. Καθίσαμε στον καναπέ, μπροστά από την τηλεόραση για να απολαύσουμε χρώματα, εικόνες και χαρούμενες φωνές. Μετά από λίγα λεπτά, η μητέρα μου με σήκωσε από τον καναπέ για να με βάλει για ύπνο. Θυμάμαι πως ήταν πάνω στη σκηνή που τα αμερικανικά βομβαρδιστικά πετούσαν απειλητικά πάνω από μία πόλη της Ιαπωνίας, έτοιμα να ρίξουν πύρινη βροχή στα ξύλινα σπίτια των άμαχων κατοίκων. Πριν όμως απ' αυτήν την σκηνή, πρόλαβα να δω έναν θάνατο. Έναν σιωπηλό και ρεαλιστικό θάνατο που βοήθησε να συναντηθούν ξανά δύο ψυχές. Μα είναι ποτέ δυνατόν ένα κινούμενο σχέδιο να προκαλεί τόσο ισχυρά συναισθήματα; 
Ο γνωστός κριτικός κινηματογράφου, Ρότζερ Ίμπερτ, είχε δηλώσει κάποτε πως "Ο τάφος των Πυγολαμπίδων" είναι μία δυνατή συναισθηματική εμπειρία με την οποία αναθεωρείς ότι ήξερες για τα κινούμενα σχέδια. Δε χρειάστηκε να δω αυτό το αριστούργημα για να αλλάξω την άποψη μου γι' αυτά. Όμως με το παραπάνω σπουδαίο αντιπολεμικό έργο αναθεώρησα πολλές σκέψεις κι απόψεις, όσον αφορά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο (και γενικά για κάθε πόλεμο), τις ανθρώπινες σχέσεις και τη ζωή στην Ιαπωνία την περίοδο εκείνη. 


Το έργο διαδραματίζεται στο αντίπαλο στρατόπεδο. Στην ιστορία οι Αμερικανοί είναι κακοί. Και ποιος μπορεί να διαφωνήσει σ' αυτό; Τα εγκλήματα πολέμου που διέπραξαν οι Σύμμαχοι στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο δεν έχουν συζητηθεί ως σήμερα, και οι Αμερικανοί δεν οδηγήθηκαν ποτέ σε κανένα δικαστήριο για τις ατομικές βόμβες που έριξαν. Ούτε για τους ανελέητους βομβαρδισμούς σε διάφορες πόλεις της Ιαπωνίας. 
Σ' έναν απ' αυτούς τους βομβαρδισμούς δύο μικρά αδέλφια μένουν ορφανά. Η μόνη τους άμυνα απέναντι στην φρικαλεότητα του πολέμου και στην αυταρχικότητα της ιαπωνικής κοινωνίας, ήταν η παιδικότητά τους. Όσο όμως η τροφή σπανίζει, τόσο πιο αυστηρή γίνεται η θεία που τα φροντίζει. Η συμπεριφορά αυτή ωθεί τα δύο αδέλφια να φύγουν από το σπίτι που τους φιλοξενεί και να αναζητήσουν ένα καταφύγιο που θα τα προστατεύσει από την βαρβαρότητα της ανθρωπότητας. Έξω από την πόλη βρίσκουν ένα μικρό καταφύγιο δίπλα σε μία λίμνη. Με φαντασία και διάθεση το μετατρέπουν σε σπίτι. Τον πρώτο καιρό φαίνεται πως μπορούν να τα καταφέρουν αλλά με την πάροδο του χρόνου η κατάσταση χειροτερεύει. Δυστυχώς η πείνα δεν λογαριάζει κανέναν. Πρώτη από τη ζωή φεύγει η μικρή και μετά από λίγο καιρό την ακολουθεί κι ο αδελφός της. 
Και μ'αυτόν τον τρόπο επιστρέφουμε στην αρχή της ταινίας, όπου δείχνει τον θάνατο του αγοριού σε έναν σταθμό τραίνων (ένας ομαδικός σιωπηλός θάνατος μιας και σε κάθε κολόνα του σταθμού κείτεται κι από ένα ετοιμοθάνατα ή νεκρό παιδί). Με το θάνατο και του μεγάλου αδελφού, τα δυο παιδιά συναντιόνται ξανά ως πνεύματα και καθισμένα σε ένα παγκάκι ενός λόφου ατενίζουν με αδιαφορία το σημερινό οικονομικό θαύμα της Ιαπωνίας...
Διαβάζοντας κάποιος την παραπάνω περιγραφή της ταινίας, θα νομίζει πως το έργο είναι ένα δακρύβρεχτο δράμα. Η αλήθεια όμως είναι πως η ταινία είναι τόσο γλυκιά και ποιητική που το κάθε συναίσθημα βγαίνει αβίαστα. Η σχέση και η αγάπη των δυο παιδιών είναι ιδιαίτερα τρυφερή, προκαλώντας στον θεατή μία έντονη συμπάθεια στα πρόσωπά τους. Η προσπάθειά τους δεν περιορίζεται μόνο στο να επιβιώσουν αλλά και στο να διασώσουν την ομορφιά της ζωής. Υπέροχες είναι όλες οι σκηνές με τον χορό των πυγολαμπίδων, ειδικά αυτή όπου τα παιδιά έχουν μαζέψει μέσα στο καταφύγιο αρκετές πυγολαμπίδες, δημιουργώντας στον σκοτεινό τους "σπίτι" έναν έναστρο ουρανό. 
Η αγάπη είναι το όπλο τους στον πόλεμο. Αλλά δυστυχώς η βαρβαρότητα είναι πιο δυνατή κι αποτελεσματική. Τα δυο παιδιά γίνονται θυσία στον βωμό της ανιδιοτελής και ειλικρινής αγάπης. Το επίτευγμα τους όμως είναι πως κατάφεραν να ζήσουν και να πεθάνουν ως άνθρωποι σε έναν κόσμο απάνθρωπο. 


Στο συγκεκριμένο αριστούργημα δεν έχουμε να μιλήσουμε για επιλογές κι ερμηνείες ηθοποιών. Όμως η εκφραστικότητα των δυο παιδιών είναι τόσο ρεαλιστική που σίγουρα αρκετοί ηθοποιοί θα ζήλευαν με την "υποκριτική" τους. Οι διάλογοι είναι απλοί αλλά αρκετοί για να σου σφίξουν το στομάχι. Ειδικά τα τελευταία λόγια της μικρής προς τον αδελφό της ήταν τόσο τρυφερά, που σίγουρα δεν έχουν αφήσει και ποτέ δεν θα αφήνουν κανέναν θεατή να συγκρατήσει τα δάκρυά του. Όλη αυτή η ιστορία είναι εξαιρετικά δεμένη με υπέροχη μουσική. 
Μετά το τέλος της ταινίας έμεινα μουδιασμένος στη θέση μου, προσπαθώντας να επανέλθω σε μία φυσιολογική συναισθηματική κατάσταση. Η αλήθεια είναι πως μου πήρε αρκετή ώρα. Και τις συνέπειες τις βιώνω σήμερα το πρωί, καθώς ξύπνησα με μία διαφορετική διάθεση και στάση απέναντι στην καθημερινότητά μου. 
Είναι γερό χαστούκι να βλέπεις δυο χαμογελαστές φάτσες σε μία περίοδο πολέμου. Να μην έχουν τίποτα για να επιβιώσουν κι όμως να αξιοποιούν το κάθε τι για να μη σβήσει το χαμόγελο από τα πρόσωπά τους. Ενώ εμείς που τα έχουμε όλα, γκρινιάζουμε για το κάθε τι. Είναι οδυνηρό να συνειδητοποιούμε ότι ανήκουμε στην γενιά των κακομαθημένων. 
Όσο για το παραπάνω αντιπολεμικό αριστούργημα, αναζητήστε το οπωσδήποτε!

Βαθμολογία: 10/10

2 σχόλια:

  1. Will do!
    Σου στέλνω την καλημέρα μου κι ένα χαμογελάκι συγκινημένο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Περιμένω να ακούσω εντυπώσεις μόλις το δεις. Την καλησπέρα μου.

      Διαγραφή