Τρίτη, 21 Μαρτίου 2017

Ο Κλοιός (1987)


Σε μία πρόσφατη συζήτηση που είχα με ένα αγαπημένο μου πρόσωπο σχετικά με την ενοχλητική κενότητα του ελληνικού πολιτικοποιημένο κινηματογράφου, μου πρότεινε να αναζητήσω μία (άγνωστη για μένα) ταινία του Κώστα Κουτσομύτη τον Κλοιό.
Ο Κλοιός, ταινία του 1987, αναφέρεται στην πρώτη αεροπειρατεία σε ελλαδικό χώρο. Το γεγονός αυτό συνέβη στην καρδιά του εμφυλίου πολέμου, όπου έξι νεαροί κομμουνιστές από την Θεσσαλονίκη, νοιώθοντας τον κλοιό του ελληνικού παρακράτους να σφίγγει γύρω τους, διαφεύγουν στην Αθήνα. Όμως κι εκεί η κατάσταση δεν είναι καλύτερη κι έτσι αποφασίζουν να κάνουν αεροπειρατεία για να πάνε στην Γιουγκοσλαβία, με απώτερο σκοπό να οργανωθούν και να επιστρέψουν στα ελληνικά βουνά για να πολεμήσουν στο πλευρό των ανταρτών του ΔΣΕ.
Οι Αλέξανδρος και Δημήτριος Κουφουδάκης (ετών 21 και 23 αντίστοιχα), Αχιλλέας Κετιμλίδης (ετών 19), Αντώνης Βογιάζος (ετών 18), Γιώργος Κέλας (ετών 17) και Σπύρος Χειλμιάδης (ετών 18) άνηκαν από τα μαθητικά τους χρόνια στο χώρο της Αριστεράς. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου μοίραζαν προκηρύξεις στις λαϊκές γειτονιές της Θεσσαλονίκης. Σε μία από τις εξορμήσεις τους έγιναν αυτόπτες μάρτυρες στην δολοφονία ενός συντρόφου τους από τους παρακρατικούς. Φοβισμένοι πως θα ρθει η σειρά τους, αναχώρησαν για την Αθήνα προσποιούμενοι πως πάνε να δώσουν εξετάσεις για το Πολυτεχνείο. Εκεί καταστρώνουν το σχέδιο της αεροπειρατείας. Αμέσως βγάζουν εισιτήρια για πτήση από Αθήνα σε Θεσσαλονίκη της ΤΑΕ (πρόδρομος της Ολυμπιακής). Στο σκάφος επενέβαιναν 17 επιβάτες, όπου μέσα σ' αυτούς ήταν κι ο δεξιός βουλευτής Ιωάννης Αποστόλου. Καθώς το αεροπλάνο βρισκόταν πάνω από την Σκύρο, πραγματοποιήθηκε η αεροπειρατεία. Στην ολιγόλεπτη συμπλοκή τραυματίστηκε ο ασυρματιστής κι ο συγκυβερνήτης (στην ταινία παραλείπεται ο δεύτερος τραυματισμός). Ο κυβερνήτης του αεροσκάφους άνηκε στους "συρματένιους" της Μέσης Ανατολής. Λίγο πριν τα σύνορα ο ασυρματιστής ανέφερε την αεροπειρατεία κι άμεσα δέχτηκε εντολή να επιστρέψουν πάση θυσία στην Θεσσαλονίκη. Τελικά το αεροπλάνο προσγειώθηκε νοτιοανατολικά των Σκοπίων, 60 χιλιόμετρα από τα σύνορα. Αφού αποβιβάστηκαν οι έξι νεαροί, το σκάφος αναχώρησε για Θεσσαλονίκη. Οι έξι αεροπειρατές δικάσθηκαν ερήμην από το Έκτακτο Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης και καταδικάσθηκαν σε θάνατο. Η απόφαση αυτή, ωστόσο, δεν εκτελέστηκε ποτέ.
Η μετέπειτα πορεία των έξι νεαρών ήταν η εξής (αναφέρεται συνοπτικά στην ταινία), Ο 19χρονος Σπύρος Χελμιάδης, που ήταν ο πρώτος που είχε την ιδέα για την κατάληψη του αεροπλάνου, σκοτώθηκε σε μάχη στο Μπίκοβικ την πρωτοχρονιά του 1949. Ο 19χρονος Αχιλλέας Κετιμλίδης, ο οποίος ήταν ο μόνος από τους έξι που δεν καταζητούνταν από την Ασφάλεια και απλά συμμετείχε σε ένδειξη αλληλεγγύης στους συντρόφους του, σκοτώθηκε σε μάχη στο Κιλκίς. Τα αδέρφια Δημήτριος και Αλέξανδρος Κουφοδακης, 23 και 21 ετών αντίστοιχα, χτυπήθηκαν σε μια μάχη και επέστρεψαν στη Γιουγκοσλαβία με σοβαρά τραύματα. Ο Αλέξανδρος σπούδασε εκεί χημικός. Κατά την επιστροφή του μετά από πολλά χρόνια, το 1985 στην Ελλάδα εργάστηκε στο Δημόκριτο. Ο Δημήτρης σπούδασε οικονομικά. Επαναπατρίσθηκε λίγο πριν τον αδελφό του, το 1978 και εργάστηκε στον ιδιωτικό τομέα. Από τους έξι ήταν οι μόνοι που ζούσαν μέχρι και πριν από μερικά χρόνια.Ο 17χρονος Γιώργος Κέλας, ο άνθρωπος που μπλόφαρε μέσα στο αεροπλάνο λέγοντας ότι θα το ανατινάξει, με τη λήξη του εμφυλίου έφυγε στη Ρουμανία όπου σπούδασε ιστορία. Επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη πριν τη χούντα και πέθανε το 1985. Τέλος, ο 18χρονος Αντώνης Βογιάζος, που ήταν η «ψυχή» της αεροπειρατείας, πέρασε στην Ελλάδα αλλά όταν το ΚΚΕ έδωσε την ιστορική εντολή να τεθούν τα όπλα «παρά πόδα», έφυγε για την Ε.Σ.Σ.Δ. Εκεί σπούδασε κινηματογράφο και έγινε ο επίσημος μεταφραστής του έργου του Λένιν στα ελληνικά. Αργότερα σκηνοθέτησε αρκετές ταινίες και σειρές της σοβιετικής τηλεόρασης. Επέστρεψε στη Ελλάδα το 1976, όπου επίσης εργάστηκε ως σκηνοθέτης. Πέθανε στο σπίτι του στην Αθήνα ανήμερα του Αγίου Ιωάννη το 1992.
Σκηνοθετικά η ταινία είναι γυρισμένη με μαεστρία, κερδίζοντας τον θεατή από τα πρώτα κιόλας λεπτά. Κρατώντας ο Κουτσομύτης μία αντικειμενική στάση, μας περιγράφει τον φόβο της ελληνικής κοινωνίας σε κείνα τα χρόνια. Οι γειτονιές ήταν γεμάτη χαφιέδες, ασφαλίτες και παρακρατικούς. Όλοι οι αριστεροί πολίτες ζούσαν με το φόβο πως κάποιος θα χτυπήσει την πόρτα του σπιτιού τους για να τους συλλάβει. Τα βασανιστήρια ήταν απάνθρωπα ενώ πολλές φορές διακινδύνευαν και οι συγγενείς των υπόπτων. Στην ταινία ακούγονται αρκετές αλήθειες αλλά κι αναφορές γεγονότων που μέχρι σήμερα αποσιωπούνται είτε από άγνοια είτε από πολιτικό συμφέρον. Ένα από τα καλά στοιχεία της ταινίας είναι οι εξαιρετικές αναπαραστάσεις των ανακρίσεων εις βάρος των συλληφθέντων κομμουνιστών αλλά και του πληρώματος του αεροπλάνου (μετά την αεροπειρατεία). Επίσης συγκλονιστική η σκηνή της εκτέλεσης ενός αντάρτη στο ξεκίνημα της ταινίας.  Παρά το χαμηλό μπάτζετ, ο δημιουργός κράτησε σε αξιοπρεπή επίπεδα την παραγωγή, προσφέροντάς μας ένα ικανοποιητικό αποτέλεσμα.
Οι ερμηνείες όλων των ηθοποιών είναι εκπληκτικές. Μου έκανε εντύπωση η νεανική όψη αλλά και η δημιουργική διάθεση γνωστών ηθοποιών όπως του Σωκράτη Αλαφούζου, του Βλαδίμηρου Κυριακίδη, του Αίαντα Μανθόπουλου, του Στέλιου Παύλου, του Γεράσιμου Σκιαδαρέση αλλά και τη άγνωστου Δημήτρη Καραμπέτση (οι έξι αεροπειρατές). Εκπληκτικοί όμως ήταν και οι δεύτεροι ρόλοι όπως του Γιώργου Μιχαλακόπουλου που ερμήνευσε τον συντηρητικό βουλευτή, του Θωμά Κινδύνη που έκανε τον ασυρματιστή αλλά και του Τάσου Κωστή. Είναι κρίμα που όλοι οι παραπάνω ηθοποιοί έκαψαν αργότερα το ερμηνευτικό τους ταλέντο σε σαπουνόπερες της ελληνικής τηλεόρασης.
Ο Κλοιός είναι μία εξαιρετική ταινία του ελληνικού κινηματογράφου η οποία αποδεικνύει πως υπήρξαν κι έργα με αξιοπρέπεια και πολιτικό θάρρος, σε μία περίοδο (του '80) που έμεινε στις μνήμες μας με ηλίθιες παραγωγές όπου πρωταγωνιστούσαν οι Στάθη Ψάλτη, Σταμάτη Γαρδέλη, Στιβ Ντούζο, Πάνο Μιχαλόπουλο, Ταμτάκο και πολλοί άλλοι.
Αναζητήστε την.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου