Δευτέρα, 22 Μαΐου 2017

«Δύο κακών» μύρια έπονται...



του Κώστα Γαλανόπουλου

Η συζήτηση περί επιλογής του μικρότερου κακού προϋποθέτει την εξής παραδοχή: ότι υπάρχουν δύο πράγματα τα οποία είναι δυνατόν να ζυγιστούν και, ως ανισοβαρή, να βρεθεί το ελαφρύτερο. Αυτή, όμως, η παραδοχή με τη σειρά της προϋποθέτει ότι τα αντιπαραβαλλόμενα μέρη είναι της ίδιας φύσης και ότι αυτή η κοινή φύση μάς παρέχει και το μέτρο που μας επιτρέπει να σταθμίσουμε τη βαρύτητα των συνεπειών τους.
Αν δεχθούμε τα παραπάνω, τότε μπορούμε να αρνηθούμε την ίδια τη νομιμότητα της επιλογής μεταξύ των δύο, στρέφοντας την κριτική μας σε αυτήν ακριβώς την κοινή φύση η οποία καθιστά την όποια διαφοροποίηση επιμέρους και άρα μη καθοριστική. Ή, από την άλλη, σταθμίζοντας την ένταση και έκταση των συνεπειών, να επιλέξουμε το μέρος που μας φαίνεται ως εκείνο με τις ελαφρύτερες συνέπειες.
Η επιχειρηματολόγηση υπέρ της μιας ή της άλλης στάσης είναι συνεπώς νόμιμη, καθώς ο κοινός τόπος είναι ακριβώς αυτή η προϋποτιθέμενη δυνατότητα αντεπιχειρηματολογίας. Τι γίνεται, όμως, όταν το ένα από τα δύο μέρη καταργεί εξαρχής αυτή τη δυνατότητα, τοποθετούμενο εκτός του κοινού αυτού τόπου; Τότε, η όποια νομιμότητα του, αποδεκτού ή μη, διλήμματος καταρρέει.
Και αυτό είναι που συμβαίνει όταν στο ένα πιάτο της ζυγαριάς τοποθετείται ο φασισμός. Το δίλημμα, τότε, δεν αφορά την αποδοχή του ή όχι, αφορά την ίδια τη δυνατότητα του διλήμματος. Η ελεύθερη επιλογή προσδιορίζει το ένα από τα δύο σημεία του κοινού τόπου που ο φασισμός αρνείται και καταργεί. Το δεύτερο σημείο το οποίο ο φασισμός αρνείται είναι η καταστατική και προγραμματική δέσμευση στην επιδίωξη της όσο το δυνατόν πληρέστερης και καθολικότερης συνθήκης ευζωίας και ευδαιμονίας.
Από τις μοντέρνες πολιτικές ιδεολογίες είναι μόνο ο φασισμός ο οποίος αρνείται, καταστατικά, τη δέσμευση αυτή, καθώς από τη δική του ευτοπία αποκλείονται εξαρχής μεγάλα τμήματα του πληθυσμού. Και είναι ακριβώς μέσω αυτού του αποκλεισμού πάνω στον οποίο βασίζεται η επίτευξη της φασιστικής ευτοπίας.
Η αυτονομία του φασιστικού φαινομένου δεν σημαίνει ότι ο φασισμός αποτελεί μια παρεκτροπή ή την εξαίρεση από τον κανόνα του ευρωπαϊκού πολιτισμού. Το τερατογέννημα παραμένει τέκνο των γεννητόρων του, είναι όμως με τον δικό του τρόπο διά βίου ανάδελφο.
Η θέση ότι ο νεοφιλελευθερισμός μπορεί να οδηγήσει ή αποτελεί ήδη μια μορφή φασισμού παραβλέπει όλα τα παραπάνω. Πρόκειται για μια διαφορετική μορφή αναγωγισμού, καθώς παραβλέπει ότι την εμφάνιση του φασισμού κάνουν δυνατή μια σειρά από βαρύτατα ιδεολογικά και αξιακά φορτία, τα οποία μπορούν να είναι, και εν πολλοίς είναι, αντικαπιταλιστικά και αντιαστικά.
Ο νεοφιλελευθερισμός αποτελεί στρεβλωτική συνέχεια του φιλελευθερισμού, οι καταστατικές αρχές του οποίου είναι ως προς τα δύο σημεία που αναφέραμε δομικά αντιφασιστικές. Ακόμη και αν ο φιλελευθερισμός αποτυγχάνει, και θα εξακολουθεί να αποτυγχάνει, στην επίτευξη της δικής του ουτοπίας, η επικαιροποιημένη εκδοχή του σοσιαλφασισμού ως «φιλεφασισμού» και «νεοφιλεφασισμού» παραμένει εξίσου τερατώδης.
Αλλωστε, η επισήμανση των αυταρχικών και αντιδημοκρατικών συνεπειών ως προδρόμων, ή ως μορφών, του φασισμού μπορεί να στρέψει το βλέμμα και προς άλλες κατευθύνσεις. Ομως ούτε ο σταλινικός ολοκληρωτισμός είναι μορφή φασισμού, και αυτό δεν αποτελεί απλώς ζήτημα εννοιολογικής καθαρότητας.
Ο Richard Evans περιγράφει πώς το ναζιστικό καθεστώς χρειάστηκε μια μακρά περίοδο σταδιακής επιβολής της απόλυτης δικτατορίας του. Αυτό έγινε δυνατό μέσω της συστηματικής καταστολής όλων των πολιτικών και κοινωνικών δημοκρατικών θεσμών και των αντίστοιχων δικαιικών εγγυήσεων (Richard Evans, «The Third Reich in Power», Penguin, 2006).
Η αποτυχία, και απροθυμία, των αντιφασιστικών δυνάμεων να συγκροτήσουν ένα αδιάρρηκτο Λαϊκό Μέτωπο έδωσε τη δυνατότητα στο ναζιστικό κόμμα να χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα που το αστικό κράτος παρείχε, με στόχο όχι μόνο την κατάργησή του αλλά και την αποψίλωση του κοινού τόπου της νεωτερικότητας.
Η ταύτιση του φασισμού με τον καπιταλισμό, και τώρα με τον νεοφιλελευθερισμό, παραβλέπει ότι τα φασιστικά κινήματα κινητοποιούν μεγάλους αριθμούς πολιτών ακριβώς σε μια αντικαπιταλιστική και αντινεοφιλελεύθερη κατεύθυνση. Το να αρνούμαστε αυτό το γεγονός σημαίνει ότι αρνούμαστε την αυτεξουσιότητα και συνειδητότητα αυτών των πολιτών, επαναφέροντας από την πίσω πόρτα λανθασμένες ερμηνείες του φασισμού ως πολιτικής έκφρασης μαζικού ανορθολογισμού.
Η εναντίον τους πολεμική οφείλει να αντιμετωπίζει τις διακηρυγμένες πολιτικές, ιδεολογικές και αξιακές θέσεις τους ως τέτοιες, στην ονομαστική αξία τους -και όχι να ερμηνεύει ένα μαζικό πολιτικό κίνημα μέσω δικών της ερμηνειών για τις ανομολόγητες βλέψεις ή τις κεκαλυμμένες ή «αληθινές» πολιτικές των ακροδεξιών ελίτ. Ο πόλεμος είναι, πρωτίστως, πόλεμος ιδεών και στις φασιστικές ιδέες δεν αφήνεις το παραμικρό περιθώριο επένδυσής τους με κυβερνητική εξουσία. Με το όποιο κόστος.

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Κυριακή, 21 Μαΐου 2017

Αριστουργήματα του παρελθόντος: Ζούσε τη ζωή της (1962)


Για μένα το καλοκαίρι ξεκινάει όταν ανοίγουν οι πόρτες των θερινών κινηματογράφων. Οι ταράτσες, τα πάρκα, οι ακάλυπτοι χώροι των πολυκατοικιών κι όπου αλλού φιλοξενούνται τα λευκά πανιά της μεγάλης οθόνης, προσφέρουν στη καθημερινότητά μας μία ξεχωριστή μαγεία, η οποία δένει απίστευτα με τον νυχτερινό ουρανό της χώρας μας. Η μαγεία αυτή γίνεται ακόμη πιο αισθητή όταν απολαμβάνουμε έργα από τον παλιό καλό κινηματογράφο. 
Ο Ζαν-Λυκ Γκοντάρ είναι ένας απ'τους διαχρονικούς μάγους που έχουν καταφέρει μέσα από το αριστουργήματά τους να μας προσφέρουν εφ' όρου ζωής μαγικές κινηματογραφικές βραδιές. Λίγες ταινίες από τη συλλογή του Γάλλου σκηνοθέτη μου έχουν μείνει ακόμα που δεν έχω δει. Μία απ' αυτές ήταν το "Vivre sa vie" με την αξεπέραστη γοητεία της Άννα Καρίνα. 
Η ιστορία αναφέρεται σε μία νεαρή κοπέλα που προσπαθεί να κάνει καριέρα στο σανίδι. Έχοντας όμως εξαπατηθεί αρκετές φορές κι έχοντας βρεθεί σε οικονομικό αδιέξοδο, αποφασίζει να επιλέξει το δρόμο της πορνείας. Μέσω ενός νεαρού ξεκινάει ένα νέο κεφάλαιο στη ζωή της, το πεζοδρόμιο, αγνοώντας πως η συγκεκριμένη επιλογή δεν έχει γυρισμό. 
Η ταινία χωρίζεται σε δώδεκα κεφάλαια, τα οποία δείχνουν βήμα προς βήμα την οικονομική παρακμή και την ανάγκη της ηρωίδας για ένα εισόδημα. Αν και τα κεφάλαια συσχετίζονται άμεσα μεταξύ τους, ο σκηνοθέτης καταφέρνει να τους προσφέρει διαφορετικό ύφος, προβληματισμό αλλά και τρόπο κινηματογράφησης.  


Η ηρωίδα της ιστορίας, με το όνομα Νανά (υποθέτω πως είναι επηρεασμένο από το βιβλίο του Εμίλ Ζολά), δεν ανοίγεται στο κοινό. Παραμένει καθ' όλη τη διάρκεια της ταινίας μία μορφή γεμάτη μυστήριο. Δε μαθαίνουμε ποτέ την καταγωγή της, την ιστορία της, τους ανθρώπους της και τα όνειρά της. Μοιραζόμαστε μόνο τις σκέψεις της. Κι εκεί είναι που πατάει η ταινία. 
Οι μπρεχτικοί διάλογοι μεταξύ των προσώπων, αναπτύσσουν τους προβληματισμούς του δημιουργού για το νόημα της ζωής αλλά και τον ρόλο του καθενός μας στην κοινωνία. Εκπληκτική η συζήτηση της Νανά με μία φίλη της όπου της εξηγεί πόσο υπεύθυνος πρέπει να είναι κανείς με τις πράξεις του και τη ζωή του. Με απλές αποφάσεις ορίζει ο καθένας την πορεία του σ' αυτή τη ζωή και μόνο αν το συνειδητοποιήσει θα μπορέσει να τις ελέγξει ώστε να του δώσει τη δύναμη να ορίζει ο ίδιος τη μοίρα του. 
Συγκλονιστικός όμως κι ο διάλογος με τον φιλόσοφο σε ένα μπαρ, όπου γίνεται ανάλυση της επικοινωνίας, του έρωτα και της αγάπης. Η Νανά αναρωτιέται αν είναι ανάγκη οι άνθρωποι να μιλούν μεταξύ τους. Εξαιρετική άποψη για μία κοινωνία που πλέον φλυαρεί αλλά δεν λέει απολύτως τίποτα. Ο γέρος με την άκρως ευγενική φυσιογνωμία της εξηγεί τους λόγους που θεωρεί πως οι λέξεις έχουν αξία. Με τις λέξεις εκφράζονται τα συναισθήματα κι η αγάπη. Με τις λέξεις γράφεται η ιστορία. Με τις λέξεις συνδεόμαστε με το παρελθόν και προσπαθούμε να σχεδιάσουμε το μέλλον. 
Κι ενώ αποθεώνεται ο ρόλος των λέξεων και της επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, οι διάλογοι στην ταινία είναι λιτοί και ξεκάθαροι. Μ' αυτόν τον τρόπο, ο δημιουργός αποδεικνύει πως τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, όταν δεν υπάρχει ουσία. 


Η Άννα Καρίνα για μία ακόμη ταινία είναι ένα όνειρο. Η ερμηνεία της, η παιχνιδιάρικη συμπεριφορά της, το γοητευτικό της βλέμμα, η μυστηριώδης προσωπικότητά της, η εκπληκτική φωνή της. Ένας άγγελος που έτυχε να γεννηθεί στη Γαλλία και να αφήσει το σημάδι του για πάντα τόσο στον κινηματογράφο όσο και στις καρδιές μας. Ερμηνευτικά ήταν εκπληκτικό, με εντυπωσιακό το πέρασμα του βλέμματός της από την αγωνία στην μελαγχολία κι από εκεί στην απάθεια λίγο πριν το τραγικό φινάλε. Συγκλονιστική συνομιλήτρια με τον φιλόσοφο στο καφέ αλλά κι αξιαγάπητη με το αθώο και ζωηρότατο χορό της με τη μουσική του τζουκ-μποξ.  
Τέλος, ένας ακόμη λόγος που κατατάσσω την παραπάνω ταινία στα αριστουργήματα του παρελθόντος, είναι ο φόρος τιμής του σκηνοθέτη σε παλιότερα κινηματογραφικά κινήματα μέσω πόστερ που εμφανίζονται σε διάφορα πλάνα αλλά και στη σκηνή που η Νανά παρακολουθεί συγκινημένη σε μία σκοτεινή αίθουσα την  ταινία "Το πάθος της Ζαν Ντ’ Αρκ" του Κάρλ Ντράγιερ. Φυσικά ο Γκοντάρ όταν γύριζε το "Vivre sa vie" δε γνώριζε πως με τα έργα του θα άφηνε κι αυτός με τη σειρά του ένα εκπληκτικό κεφάλαιο στην Nouvelle Vague σκηνή.
Η ταινία είναι αξεπέραστη και σίγουρα μία από τις καλύτερες του Γάλλου σκηνοθέτη.
Και φυσικά είναι εκπληκτική επιλογή για θερινό σινεμά ή για προβολή σε κάποιο μπαλκόνι με παρέα που λατρεύει τα κινηματογραφικά ποιήματα και το καλό κρασί.
Είναι μία από τις ταινίες που αξίζει να δείτε οπωσδήποτε.

Βαθμολογία: 9/10

Σάββατο, 20 Μαΐου 2017

Το μυστικό της αλλαγής



της Γεωργίας Παπαγεωργίου

Ο Φαραώ ήξερε το μυστικό της υπακοής: Για να γνωρίζει ο λαός τον φόβο, να τιμωρείς όχι τους ένοχους, αλλά τους αθώους.
Εάν υποθέσουμε ότι η ρητορική τρομοκρατίας που υιοθετούν πολιτικοί και μέσα ενημέρωσης αποσκοπεί στην αδρανοποίηση και στον εκφοβισμό των πολιτών, αυτό επετεύχθη σίγουρα. «Η πολιτική ανυπακοή (civil disobedience) δεν είναι το πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι η υπακοή των πολιτών» έλεγε ο Χάουαρντ Ζιν, μιλώντας για την πολιτική ανυπακοή, εξηγώντας πως οι φυλακές είναι γεμάτες μικροαπατεώνες, ενώ οι μεγαλο-απατεώνες έχουν ακόμη δύναμη στα χέρια τους. Έτσι εξηγείται πώς πολίτες με πταίσματα φυλακίζονται και στον αντίποδα άτομα εξουσίας, που θα έπρεπε να τιμωρηθούν, εξαγνίζονται στα δικαστήρια και, καθαροί πια, επικαλούνται τη Δικαιοσύνη.
Ακόμη ένα κοινό επιχείρημα στον διάλογο μεταξύ πολιτών για την κρατούσα κατάσταση είναι ότι κανείς δεν αντιδρά. Την ίδια στιγμή, όλοι βλέπουν μια αλλαγή στους ανθρώπους, στην κοινωνία, αλλά μάλλον όχι τέτοια όπως το φανταζόμαστε οι πολλοί, αφού λόγω απελπισίας περιμένουν θαύματα.
Η αλλαγή όμως είναι ορατή και δεν εντοπίζεται πια μόνο στον τρόπο που οι άνθρωποι συμπεριφέρονται ως συμπολίτες ή ως καταναλωτές, αλλά και ως εργαζόμενοι. Στο επιχείρημα της εργοδοσίας «...αλλιώς θα κλείσουμε», πλέον υπάρχει απάντηση και μάλιστα ακούγεται ηχηρά: «Ας κλείσουμε!».
Στην Ελλάδα, όπου οι μισθοί όλων μειώνονται και γι’ αυτό (όχι αδικαιολόγητα πάντως) αρκετοί δεν είναι το ίδιο παραγωγικοί, υπεύθυνοι ή μειώνουν τον «όγκο» εργασίας που κάποτε έφερναν αναντίρρητα σε πέρας, κάποιοι εξακολουθούν να είναι σωστοί στη δουλειά τους. Αντέχουν όχι γιατί υπακούν, αλλά έτσι αντιδρούν.
Τη διαφορά έκανε και ο βιολιστής στη Βενεζουέλα. Μέσα στον πανικό της διαδήλωσης, ένας άνθρωπος δεν υπάκουσε ούτε στις νόρμες του τυφλού ξεσπάσματος θυμού ούτε σε αυτές της κυβέρνησης. Απλώς έπαιζε τον εθνικό ύμνο της χώρας, γιατί συνδετικός κρίκος όλων είναι αυτό ακριβώς: Η χώρα στην οποία ζουν.
Την αλλαγή στην Ελλάδα φέρνουν εκείνοι που καθημερινά, παρ' ότι διαρκώς μειώνονται οι μισθοί τους, εξακολουθούν να είναι άνθρωποι. Ακόμη και εκείνοι οι γραφικοί, που πριν από χρόνια ξεκίνησαν να μποϊκοτάρουν ξένα προϊόντα και να αγοράζουν ελληνικά (όσο υπάρχουν τουλάχιστον). Λίγα χρόνια μετά, όλες οι αλυσίδες διαφημίζουν ότι εμπορεύονται ελληνικά προϊόντα.
Για προκαλέσουν την αλλαγή που επιθυμούν οι πολίτες, χρειάζονται γνώση. Αυτό τον δρόμο έδειξαν και οι απόφοιτοι και τελειόφοιτοι του Τμήματος Λογιστικής και Χρηματοοικονομικής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, που δημιούργησαν ιστοσελίδα στην οποία εξηγούν περίπλοκους οικονομικούς όρους. Είναι οι μικρές πράξεις, που επαναλαμβανόμενες από εκατομμύρια ανθρώπους, μπορούν να μεταμορφώσουν τον κόσμο.*

* Howard Zinn “A Power Governments Cannot Suppress”, 2006

Πηγή: Αυγή

Παρασκευή, 19 Μαΐου 2017

Τι ομαδάρα!


Δε μετριούνται πλέον οι συγκινήσεις που μας προσφέρει αυτή η υπερομάδα! 
Φύγαμε σφαίρα για το τέταρτο ευρωπαϊκό στην αγαπημένη μας πόλη! 
Ο μπασκετικός Ολυμπιακός είναι η αιώνια ομάδα της καρδιάς μας!
Σ' ευχαριστούμε Θρύλε για μία ακόμη φορά!

Μπενεβέντο, μία πόλη με πολλές όψεις



Το Μπενεβέντο ήταν η τελευταία πόλη που επισκεφθήκαμε στο φετινό μας οδοιπορικό ταξίδι. Την τοποθετώ όμως τώρα για να κλείσω το κεφάλαιο της Καμπανία. Η τελευταία μας αυτή στάση βρίσκεται 50 χιλιόμετρα βορειοδυτικά της Νάπολη και γύρω στα 230 χιλιόμετρα από την Ρώμη, τα οποία και διανύσαμε σε λιγότερο από δυο ώρες για να προλάβουμε την πτήση μας γι' Αθήνα.
Η πόλη πατάει στα θεμέλια της αρχαίας ελληνικής πόλης Βενεβεντός (στα ρωμαϊκά χρόνια ονομαζόταν Beneventum). Κατά την περίοδο της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, οι κάτοικοι πίστευαν πως η πόλη τους ιδρύθηκε από τον Διομήδη, ο οποίος εγκαταστάθηκε εκεί μετά τον τρωικό πόλεμο. Είναι γνωστό πως πολλές ιταλικές πόλεις έχουν συνδέσει την ίδρυσή τους με την πτώση της Τροίας, προσπαθώντας μ' αυτόν τον τρόπο να υιοθετήσουν την αρχαία ελληνική μυθολογία-ιστορία με τον δικό τους πολιτισμό.
Στην πόλη φτάσαμε μεσημέρι Κυριακής. Ήδη στους δρόμους επικρατούσε απόλυτη ηρεμία. Τα αυτοκίνητα λιγοστά κι οι κάτοικοι σχεδόν απόντες. Αυτό μας έδωσε την αίσθηση πως ολόκληρη η πόλη μας ανήκει. Βγήκαμε στον κεντρικό πεζόδρομο κι από εκεί αναζητήσαμε όλα τα αξιοθέατα. Η παρουσία μας κι η περιπλάνησή μας στην άδεια πόλη ήταν τόσο αισθητή που τράβηξε την προσοχή ενός περιπολικού, το οποίο μας τίμησε με μία εξακρίβωση στοιχείων. Μέχρις όμως να φτάσουμε σ' αυτό το απρόοπτο περιστατικό, είχαμε προλάβει να δούμε τα κυριότερα αξιοθέατα της πόλης.
Το Μπενεβέντο έχει μακρά ιστορία ενώ το ιδιαίτερο γεωγραφικό του σημείο, το ανάγκασε να βρεθεί κάτω από την κυριαρχία πολλών λαών, οι οποίοι άφησαν το δικό τους ίχνος. Γι' αυτό κι η όψη της πόλεις αλλάζει από στενό σε στενό. Από τα ρωμαϊκά ερείπια του παρελθόντος, φτάνουμε σε νορμανδικά καμπαναριά, μπαρόκ κτίρια, νεοκλασικά ανάκτορα αλλά και σύγχρονες κατοικίες φασιστικής αρχιτεκτονικής.
Πρώτο αξιοθέατα που συναντήσαμε ήταν ο καθεδρικός ναός της Santa Maria Assunta (02:05-02:30), ο οποίος χρονολογείται από τον 9ο αι. ενώ το καμπαναριό του στήθηκε λίγους αιώνες αργότερα. Ο ναός είναι κλασσική περίπτωση ρομανικής τεχνοτροπίας αλλά αυτό που κερδίζει τις εντυπώσεις είναι τα μαρμάρινα συμπληρώματα της πρόσοψης από παλιότερες ανάγλυφες επιγραφές και μέλη γλυπτών, δημιουργώντας έτσι ένα ενδιαφέρον ιστορικό και καλλιτεχνικό μωσαϊκό. Έπειτα το λευκό μάρμαρο που κυριαρχεί σ' όλην την εξωτερική επιφάνεια του ναού, δίνει λάμψη στη διπλανή πλατεία.
Αρχίσαμε να ανηφορίζουμε στον κεντρικό πεζόδρομο, αλλά σύντομα σταματήσαμε για να αντικρίσουμε την εντυπωσιακή εμφάνιση της θριαμβευτικής αψίδας του Τραϊανού (03:35-04:00). Το μνημείο ανεγέρθηκε το 114 μ.Χ. και λειτούργησε ως πύλη που συνέδεε την πόλη με το Μπρίντιζι. Το μνημείο είναι τεράστιο για τα δεδομένα της πόλης. Γι' αυτόν τον λόγο θεωρείται το μνημείο-σύμβολο του Μπενεβέντο. Πηγαίνοντας κοντά του, παρατήρησα καλύτερα τις ανάγλυφες διακοσμήσεις του. Μορφές Νίκης πλαισιώνουν το χώρο πάνω από την καμάρα ενώ περιμετρικά έχουν αποτυπωθεί πολιτικές και στρατιωτικές στιγμές του Τραϊανού.
Συνεχίσαμε την βόλτα μας προς τα πάνω όπου ο δρόμος κατέληγε στο κεντρικό σημείο της πόλης με τον λιτό λομβαρδικό ναό της Αγιά Σοφιάς (00:39-00:47). Ο ναός είχε χτιστεί από τμήματα ενός παλιότερου ναού της Ίσιδας. Το κτίριο καταστράφηκε από έναν σεισμό του 1688 και ξαναχτίστηκε με μπαρόκ επεμβάσεις. Ο εσωτερικός του διάκοσμος καλύφθηκε από τις τότε αποκαταστάσεις αλλά ξαναβγήκε στην επιφάνεια από τις συντηρήσεις που πραγματοποιήθηκαν το 1951. Ήταν περίεργη η αίσθηση που ένιωσα όταν διαπίστωσα πως υπάρχει ναός για την Αγιά Σοφιά και στην Ιταλία, μιας και γνώριζα μέχρι τότε πως το προνόμιο αυτό το είχαν μόνο η Κωνσταντινούπολη, η Θεσσαλονίκη κι η Μικρά Ασία. Ο ναός αυτός έχει χαρακτηριστεί μνημείο της Unesco.
Λίγα μέτρα πιο πέρα βρίσκεται το ψηλότερο σημείο της πόλης, πάνω στο οποίο δεσπόζει το Rocca dei Rettori (02:31-03:14). Το κάστρο αποτελείται από δυο κτίρια τα οποία οικοδομήθηκα σε διαφορετικές περιόδους. Το πρώτο ήταν το Torriore (ο Μεγάλος Πύργος), το οποίο χτίστηκε από τους Λομβαρδούς το 871 ενώ δίπλα του υπάρχει το Palazzo dei Governatori (01:00) το οποίο χτίστηκε από τους Πάπες το 1320. Το ενδιαφέρον μου και σ' αυτό το οικοδόμημα, το τράβηξαν τα διάσπαρτα ανάγλυφα κι αγάλματα που έχουν εντοιχιστεί ως δομικά υλικά στο τοίχο του πύργου. Περπάτησα αρκετή ώρα περιμετρικά του πύργου για να τα παρατηρήσω ένα-ένα.
Το παραπάνω χαρακτηριστικό το συναντήσαμε και σε άλλα κτίρια (03:15-03:34), κυρίως σπίτια τα οποία βρίσκονται περιμετρικά του αρχαίου ρωμαϊκού θεάτρου. Το αρχαίο θέατρο (01:55-02:04) ήταν και το τελευταίο μνημείο που επισκεφθήκαμε λίγο πριν φύγουμε προς Τσιαμπίνο. Χτίστηκε από τον Αδριανό κι επεκτάθηκε από τον Καρακάλλα. Ήταν αρκετά μεγάλο και χωρούσε 10.000 με 15.000 θεατές. Κι επειδή τα αρχαία θέατρα ήταν σημείο αναφοράς του μεγέθους των πόλεων εκείνης της εποχής, το συγκεκριμένο αποδεικνύει πως το Μπενεβέντο ήταν μία μεγάλη πόλη για 'κείνα τα χρόνια.
Αφού ολοκληρώσαμε τη βόλτα μας κι απολαύσαμε το τελευταίο μας γεύμα σε ιταλικό έδαφος, πήραμε το αμάξι για να καλύψουμε τα τελευταία χιλιόμετρα του ταξιδιού. Προσπάθησα να δω για τελευταία φορά τον Βεζούβιο. Δυστυχώς κρυβόταν πίσω από τα γύρω βουνά. Η ορατότητά μας προς την ιταλική ύπαιθρο περιορίστηκε αισθητά, μόλις μπήκαμε στην autostrada. Το ταξίδι είχε λάβει οριστικά τέλος. Μέσα στο μυαλό μας επικρατούσε ακόμη μία δίνη εικόνων, στιγμών, τοπίων και συναισθημάτων. Σιωπηλοί φτάσαμε μέχρι το αεροδρόμιο.
Τρεις βδομάδες μετά το ταξίδι εξακολουθούν όλα τα παραπάνω να στροβιλίζονται μέσα μου. Κομμάτι-κομμάτι προσπαθώ να τα ταξινομήσω και να τα συνθέσω μέσα απ' τις αναρτήσεις που ανεβάζω κάθε βδομάδα. Κι αυτό που με χαροποιεί ιδιαίτερα είναι πως ταξιδεύω κι εσάς στα μέρη που επισκέφθηκα με τα παιδιά.
Το ταξίδι εδώ μέσα συνεχίζεται. Ακολουθούν τα χωριά της Καλαβρία και τα Μπασιλικάτα κι αμέσως μετά θα περάσουμε στην Σικελία. 

Πέμπτη, 18 Μαΐου 2017

Μάρτυρες της πιο ηλίθιας προβοκάτσιας


Πέντε χρόνια μετά τον τραγικό Φλεβάρη του 2012 μαζεύτηκε η ίδια παρέα μπροστά από τη Βουλή, προσπαθώντας να σώσει όση αξιοπρέπεια έχει μείνει σ' αυτήν την κοινωνία. 
Ζήσαμε την κηδεία των παλιών κινητοποιήσεων. 
Ζήσαμε όμως και μία γελοία προβοκάτσια. 
Το στήσιμο των επεισοδίων ήταν αρκετά καλοστημένο για να μπορέσουν να βγουν καλογυρισμένα πλάνα για τα συστημικά μέσα προπαγάνδας. 
Όμως ήταν και παιδαριώδες. 
Για όσους έχουμε ζήσει πορείες κι επεισόδια στους δρόμους της Αθήνας, στάθηκαν "τυχεροί" στο να ζήσουν και την πιο ηλίθια προβοκάτσια των τελευταίων ετών. 
Γι' αυτό έχω να δώσω μία συμβουλή προς την κυβέρνηση, την αστυνομία και το παρακράτος τους: Την επόμενη φορά στήστε καλύτερα επεισόδια. 
Σήμερα ήσασταν τελείως γελοίοι. 

Τα μεμονωμένα περιστατικά βίας που έγιναν πλέον καθημερινή συνήθεια



Γέλασα με τη ψυχή μου αλλά και θύμωσα πολύ με τα άμεσα τιτιβίσματα νεοφιλελεύθερων παπαγάλων σχετικά με τα πρόσφατα έκτροπα των νεοναζί στη Βουλή. Το σκεπτικό ότι προκλήθηκε διένεξη για να τραβήξει τη προσοχή του κόσμου από το τέταρτο μνημόνιο που θα ψηφιστεί απόψε, είναι από την μία προσβλητικό απέναντι σε μία μερίδα κόσμου που έχει επίγνωση της όλης κατάστασης και για την οποία είμαι βέβαιος πως κανένα καραγκιοζιλίκι δεν μπορεί να της αποσπάσει την προσοχή από τα νέα απάνθρωπα μέτρα που έρχονται. Από την άλλη η στάση των εν λόγω προπαγανδιστών δημοσιογράφων είναι κι επικίνδυνη, διότι εκείνοι είναι τελικά που προσπαθούν να αποχαυνώσουν τον λαό με παιδαριώδεις λαϊκίστικες τακτικές.
Δυστυχώς οι λέξεις υπευθυνότητα κι ειλικρίνεια, λείπουν από το λεξιλόγιό τους αλλά κι από την ηθική τους, διότι αν τα είχαν θα έθεταν στους εαυτούς τους κυρίως αλλά και στους τηλεθεατές-ψηφοφόρους, ερωτήματα όπου θα αναζητούνταν τα πραγματικά αίτια της ανόδου και της εισόδου των νεοναζί στη Βουλή αλλά και για το θράσος τους σε τραμπουκισμούς εντός κι εκτός πολιτικής σκηνής.
Κι η αλήθεια είναι πως αν έψαχναν με σοβαρότητα τα αίτια θα έβλεπαν πως την μεγαλύτερη ευθύνη την έχουν οι ίδιοι, διότι τα τελευταία χρόνια με το λειτούργημά τους προώθησαν ξεδιάντροπα το νεοναζιστικό κόμμα κι έπειτα ακολουθούν οι πολιτικοί που έδειξαν (κι εξακολουθούν να δείχνουν) μία ύπουλη ανοχή απέναντι στην επικίνδυνη και βίαιη τακτική τους.
Φυσικά για να συμβεί αυτό, απαιτείται μία σοβαρή αυτοκριτική αλλά και μία ανάληψη ευθυνών προς όλες τις πολιτικές κατευθύνσεις. Ποιος όμως έχει την ωριμότητα και τη σοβαρότητα για να το κάνει αυτό;
Όμως όσο παραμένουμε αδρανείς τόσο θα συνεχίζεται η θρασύτητα των νεοναζί, η οποία πλέον δεν περιορίζεται σε μεμονωμένα περιστατικά βίας. Έχει γίνει η καθημερινή τους συνήθεια. Μία ρουτίνα που με τον καιρό γίνεται όλο και πιο επικίνδυνη.
Κι όταν έρθει η στιγμή που το ποτήρι θα ξεχειλίσει, πολύ φοβάμαι πως τα αντανακλαστικά μας θα βρίσκονται σε μία τραγική αδράνεια. Εξάλλου αυτό φάνηκε μέσα στο κοινοβούλιο όπου ο προεδρεύων φώναζε και ξαναφώναζε «φρουρά» χωρίς να παίρνει καμία απολύτως ανταπόκριση.

Πρώτη δημοσίευση: aplotaria.gr

Τετάρτη, 17 Μαΐου 2017

Τα Μυστήρια του Ιερώνυμου Μπος


Για να είμαι ειλικρινής, ποτέ δεν ασχολήθηκα με το έργο και τη ζωή του Ιερώνυμου Μπος και πολύ πιθανόν να προσπερνούσα τον πίνακά του στο Μουσείο Prado της Μαδρίτης αν τύχαινε και το επισκεπτόμουν πριν την προβολή του συγκεκριμένου ντοκιμαντέρ. Ποιος ήταν λοιπόν ο λόγος που θέλησα να δω τη συγκεκριμένη ταινία; Μα φυσικά το καλογυρισμένο της trailer και τα πρόσωπα τα οποία μιλούν για τον αινιγματικό πίνακα. 
Το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ θα μπορούσε να ήταν ένα ακόμη της σειράς των μεγάλων δημιουργών που κατά καιρούς παρακολουθούμε στα κρατικά κανάλια. Γιατί λοιπόν να παρακολουθήσουμε ένα απ' αυτά στον κινηματογράφο; Η απάντηση είναι πως σε αντίθεση με τα άλλα ντοκιμαντέρ (χωρίς να θέλω να τα μειώσω για το έργο και την μελέτη που έχει προηγηθεί της δημιουργίας τους), στο συγκεκριμένο δεν έχουμε την παρουσίαση ενός πίνακα αλλά την "ψυχανάλυσή" του. Γι' αυτό και τον λόγο περνούν μπροστά από το τρίπτυχο πολλές μορφές των τεχνών διαφορετικών ειδικοτήτων. Σκοπός της συγκεκριμένης ποικιλίας προσώπων είναι η επιβεβαίωση πως κάθε έργο αναλύεται κάθε φορά από διαφορετικό πρίσμα. Κι αυτό το πρίσμα δημιουργείται σύμφωνα με  τις εμπειρίες, τις εικόνες, τις γνώσεις και τις στιγμές που έχουμε αποκομίσει από τη ζωή μας. 
Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τον πίνακα, ο σκηνοθέτης μας προσφέρει μία σύντομη βιογραφία του καλλιτέχνη. Ο Ιερώνυμος Μπος είναι μία από τις πιο μυστήριες μορφές της Τέχνης. Δε γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή του πέρα από τα αινιγματικά του έργα. Ακόμη και το όνομά του είναι ψευδώνυμο, γι' αυτό κι οι Ισπανοί τον αποκαλούν El Bosco, κάτι αντίστοιχο με τον Δομίνικο Θεοτοκόπουλο (El Greco).
Ο "Κήπος των Επίγειων Απολαύσεων" βρέθηκε στην Ισπανία μετά από μία θύελλα σκανδάλων που συντάραξε την Φλάνδρα κι από χέρι σε χέρι, βρίσκεται σήμερα στην συλλογή του φημισμένου μουσείου Prado, το οποίο επέλεξε να γιορτάσει με έξυπνο τρόπο τα 500 χρόνια από το θάνατο του Φλαμανδού ζωγράφου με το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ. 


Με την άδεια της διεύθυνσης του μουσείου, ο σκηνοθέτης παίρνει αρκετά κοντινά πλάνα από τον πίνακα και προσπαθεί με διάφορες προσωπικότητες να τα ερμηνεύσει. Κάποιοι επικεντρώνονται στην θεολογική του πλευρά, όπως την μορφή του Χριστού στο πρώτο τρίπτυχο και την ύπαρξη των πρωτόπλαστων. Κάποιοι άλλοι αναφέρονται στην εξέλιξη της ζωής εκφράζοντας τον θαυμασμό τους για την "δαρβινική" αντίληψη του ζωγράφου πολλούς αιώνες πριν τη γέννηση του Δαρβίνου. Κάποιοι μουσικοί προσπαθούν να ερμηνεύσουν τον πίνακα με νότες και μελωδίες. Συντηρητές κι ιστορικοί αξιολογούν το έργο του και την καλλιτεχνική του αξία. Εντυπωσιακή όμως ήταν κι η αποτύπωση του έργου στα μάτια καλλιτεχνών με σύνδρομο Down. Ο τρόπος με τον οποίον αναλύουν τα συναισθήματα και τις εντυπώσεις που τους προκαλεί το έργο, αποδεικνύει πως αυτοί οι άνθρωποι μπορούν να γίνουν εξαιρετικοί συνομιλητές αρκεί να έχουν μία σωστή εκπαίδευση κι αντιμετώπιση.
Μπροστά από τον πίνακα ξεπηδούν διαχρονικοί προβληματισμοί που ακόμη δεν έχουν αποτυπωθεί όπως η αίσθηση του θανάτου, η αξία των ονείρων κι η απεραντοσύνη της ανθρώπινης φαντασίας. 
Καθ' όλη τη διάρκεια του ντοκιμαντέρ, ο πίνακας ντύνεται με τις υπέροχες μελωδίες του Arvo Pärt (εντυπωσιακό το πως ταιριάζουν με το έργο) και του Ludovico Einaudi ο οποίος συμμετέχει στο κοινό που προσπαθεί να ερμηνεύσει τη θεματολογία του τρίπτυχου. 
Προσωπικά, απ' όλο το τρίπτυχο, περισσότερο ενθουσιάστηκα με την εξωτερική του επιφάνεια, η οποία δυστυχώς δεν είναι εμφανής όταν ο πίνακας είναι ανοιχτός στο κοινό. Σ'αυτήν την επιφάνεια, ο ζωγράφος παρουσίασε τον κόσμο όπως τον φαντάζεται. Και τον αποτύπωσε σφαιρικό αλλά με μία δικιά του εκδοχή. Κι ασπρόμαυρο διότι ο καθένας ερμηνεύει το κάθε χρώμα όπως ο ίδιος επιθυμεί.


Το ντοκιμαντέρ είναι πραγματικά ενδιαφέρον αλλά για ένα συγκεκριμένο κομμάτι κινηματογραφόφιλων. Είναι μία έξυπνη κίνηση μάρκετινγκ που καλό θα ήταν να αντιγράψουν κι άλλα μουσεία για να φέρουν τον κόσμο πιο κοντά στην Τέχνη και στον Πολιτισμό. Η ροή της ταινίας κυλά ευχάριστα και γρήγορα αν και σε ορισμένα σημεία γίνεται εκνευριστικό το πόσο φαφλατάδες γίνονται κάποιοι άνθρωποι για να εντυπωσιάσουν.
Σίγουρα βγήκα κερδισμένος από τη σκοτεινή αίθουσα, όχι επειδή γνώρισα λίγο παραπάνω έναν ζωγράφο και το έργο του αλλά έχοντας έντονα ερεθισμένους διάφορους χρόνιους προβληματισμούς.

Βαθμολογία: 7/10

Τρίτη, 16 Μαΐου 2017

69η επέτειος της Νάκμπα



Άρθρο της πρεσβείας της Παλαιστίνης στην Αθήνα.

Αυτές τις μέρες ο Παλαιστινιακός λαός θυμάται και τιμάει την ημέρα της Νάκμπα (καταστροφή της Παλαιστίνης το 1948) όπου ο Παλαιστινιακός λαός είχε υποστεί την χειρότερη γενοκτονία στην ιστορία του.
Σιωνιστικές οργανώσεις τότε με άριστο εξοπλισμό και εκπαίδευση και με την στήριξη των κατοχικών δυνάμεων της Μεγάλης Βρετανίας τότε, εξαπειλούσαν επιθέσεις κατά των χωριών, των πόλεων και των συνοικιών των Παλαιστινίων, με σκοπό το διωγμό του λαού μας από τις εστίες του, διαπράττοντας με αυτό τον τρόπο μαζικές σφαγές εις βάρος του άμαχου Παλαιστινιακού λαού.
Ως αποτέλεσμα αυτού σκοτώθηκαν 15.000, δεκάδες χιλιάδες τραυματίστηκαν, καταστράφηκαν ολοσχερώς 415 Παλαιστινιακά χωριά, 70% από τον Παλαιστινιακό πληθυσμό εκτοπίστηκε δια βίας από την πατρίδα του για να καταλήξουν πρόσφυγες στις γύρω περιοχές, και 78% των εδαφών της ιστορικής Παλαιστινιακής γης καταλείφθηκε από τις Σιωνιστικές οργανώσεις για να διακηρυχθεί πάνω σε αυτά τα εδάφη το κράτος του Ισραήλ.
Η ανθρωπότητα γιορτάζει κάθε χρόνο την επέτειο της νίκης κατά του ναζισμού, μια νίκη που άνοιξε στον κόσμο και στους λαούς νέους ορίζοντες για την εφαρμογή των Αρχών της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας, βλέπουμε ότι το μαρτύριο του Παλαιστινιακού λαού συνεχίζεται καθώς επίσης και η κατοχή των εδαφών του.
Φέτος συμπίπτει η επέτειος της Νάκπμα με τη συνεχιζόμενη απεργία πείνας των Παλαιστινίων πολιτικών κρατουμένων στις Ισραηλινές φυλακές, όπου τη Δευτέρα 17/04/2017 περισσότεροι από 1500 Παλαιστίνιοι πολιτικοί κρατούμενοι στις Ισραηλινές φυλακές ξεκίνησαν απεργία πείνας.
Οι απεργοί πείνας έχουν θέσει σειρά αιτημάτων που αφορούν την αυθαίρετη σύλληψη των Παλαιστινίων, τα βασανιστήρια και την κακομεταχείριση, τα ποινικά μέτρα κατά των κρατουμένων, την σκόπιμη στέρηση ιατρικής φροντίδας, την απαγόρευση οικογενειακών επισκέψεων και επικοινωνιών με τα αγαπημένα τους πρόσωπα και την έλλειψη εκπαίδευσης.
Αυτά είναι βασικά ανθρώπινα δικαιώματα που στερούνται οι Παλαιστίνιοι πολιτικοί κρατούμενοι και πηγάζουν από το διεθνές Δίκαιο και το ανθρωπιστικό Διεθνές Δίκαιο, το οποίο οι δυνάμεις κατοχής του Ισραήλ το παραβιάζουν καθημερινά. Σήμερα ο αριθμός των απεργών πείνας έχει ξεπεράσει τους 1900 και αυξάνεται καθημερινά και όσο συνεχίζεται η απεργία τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος για τη ζωή των κρατουμένων.
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει την απεργία με περισσότερη κλιμάκωση της βίας και των απάνθρωπων μέτρων κατά των απεργών πείνας και ως συνέπεια αυτού πολλοί από αυτούς έχουν μεταφερθεί στα νοσοκομεία και η ζωή τους και των υπολοίπων απεργών κινδυνεύει άμεσα.
Καλούμε την Διεθνή Κοινότητα και όλους τους Διεθνείς Οργανισμούς να παρέμβουν άμεσα για την προστασία της ζωής των απεργών πείνας και την ικανοποίηση των αιτημάτων τους.
Είναι καιρός να τεθεί τέλος στην αδιαλλαξία του Ισραήλ και στη συμπεριφορά του ως Κράτος άνω των νόμων, να εφαρμοστούν άμεσα όλες οι αποφάσεις της Διεθνούς Νομιμότητας που συσχετίζονται με την Παλαιστίνη, να τεθεί ο Παλαιστινιακός λαός στα κατεχόμενα εδάφη της Παλαιστίνης υπό καθεστώς Διεθνούς Προστασίας ώστε έτσι να τεθεί τέρμα στα καθημερινά εγκλήματα που διαπράττει το Ισραήλ εις βάρος του λαού μας:
Κατάσχεση εδαφών, εποικισμός, συλλήψεις δολοφονίες χτίσιμο του ρατσιστικού τείχους, ιουδιοποίηση των Ιεροσολύμων, την κατάληψη και εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της Παλαιστίνης.
Αυτή τη στιγμή το Ισραήλ καταλαμβάνει 85% από την έκταση της ιστορικής Παλαιστίνης και αυτό το ποσοστό αυξάνεται όλο και περισσότερο με την συνέχιση του εποικισμού. Το Ισραήλ αρνείται οποιαδήποτε πρωτοβουλία που θα μπορούσε να συμβάλλει στην ειρηνική διαδικασία στη Μέση Ανατολή. Με αυτό τον τρόπο το Ισραήλ σκοτώνει οποιαδήποτε ελπίδα για τη λύση των δύο κρατών συνεχίζοντας την εποικιακή του πολιτική, καταπίνοντας με αυτό τον τρόπο τα υπόλοιπα εδάφη της Παλαιστίνης.
Ήρθε η στιγμή να δικαιωθεί ο Παλαιστινιακός λαός με την άμεση αναγνώριση του Κράτους του ως μοχλός πίεσης κατά του Ισραήλ και ήρθε η στιγμή η Διεθνής Κοινότητα να πάρει έμπρακτα μέτρα για την εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και του Ανθρωπιστικού Διεθνούς Δικαίου για την πραγμάτωση των αναφαίρετων δικαιωμάτων του Παλαιστινιακού λαού, το δικαίωμα αυτοδιάθεσης, το δικαίωμα επιστροφής των Παλαιστίνιων προσφύγων στα πάτρια εδάφη (βάση τους αποφάσεις 194 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ), και την ίδρυση Ανεξάρτητου Παλαιστινιακού Κράτους στα σύνορα του 1967, με πρωτεύουσα την Ανατολική Ιερουσαλήμ.

Δευτέρα, 15 Μαΐου 2017

Επανάσταση ή μεταμόρφωση;



του Θανάση Γιαλκέτση

Ο 96χρονος σήμερα Γάλλος φιλόσοφος και κοινωνιολόγος Εντγκάρ Μορέν έδωσε τον περασμένο Φεβρουάριο μια συνέντευξη στο περιοδικό Ballast. Παρουσιάζουμε στη συνέχεια ένα απόσπασμα από αυτή τη συνέντευξη.

• Εχετε πει ότι εγκαταλείψατε τον όρο «επανάσταση» και προτιμάτε τον όρο «μεταμόρφωση». Πώς αυτή η μεταβολή, δηλαδή αυτή η δεύτερη λέξη, μπήκε στη ζωή σας;

Θα μου ήταν δύσκολο να σας δώσω πολύ ακριβή χρονολογική αναφορά, αλλά μπορώ να σας πω ότι είναι η αποτυχία του σταλινικού κομμουνισμού, μέσω της Οκτωβριανής Επανάστασης, εκείνη που με ώθησε σε αυτή τη σκέψη. Αυτός ο κομμουνισμός όχι μόνον δεν πέτυχε, αλλά και ευνόησε εκείνο που ήθελε να καταστρέψει. Η ΕΣΣΔ οδήγησε σε έναν καπιταλισμό πιο ισχυρό και από εκείνον που ήθελε να καταργήσει επί τσαρικής μοναρχίας, σε μια θρησκεία πιο ισχυρή από εκείνη που νόμιζε ότι είχε ξεριζώσει. Η αποτυχία ήταν ολική. Το ίδιο ισχύει και για τον μαοϊσμό. Η Κίνα είναι σήμερα ένα καπιταλιστικό κράτος και διευθύνεται από ένα μοναδικό κόμμα που δεν διαθέτει ούτε ίχνος κομμουνιστικής ουσίας. Για να μη μιλήσουμε για τη Βόρεια Κορέα και τον κληρονομικό κομμουνισμό που δημιούργησαν εκεί. Σίγουρα γύρω στη δεκαετία του 1980 εγκατέλειψα αυτή τη λέξη.Εξάλλου, δεν την εγκατέλειψα στο εθνικό πλαίσιο (για να ανατρέψουμε μια δικτατορία) ούτε σε ένα νόμιμο πλαίσιο (η «επανάσταση των πολιτών» στο Εκουαδόρ). Εγκατέλειψα την ιδέα της Επανάστασης με κεφαλαίο «Ε». Τη μυθοποιημένη Επανάσταση, που βασίζεται στην απόλυτη ρήξη, στην υποτιθέμενη γονιμότητα της βίας και στην υποτιθέμενη αναγκαιότητα μιας δικτατορίας. Την Επανάσταση του Λένιν. Η βία γέννησε ένα σύστημα στρατοπέδων συγκέντρωσης και η ιδέα ότι πρέπει να διαγράψουμε το παρελθόν, όπως τραγουδούσε η Διεθνής, αποδείχθηκε διανοητικά φτωχή. Χρειαζόμαστε όλη την κουλτούρα του παρελθόντος για να μπορέσουμε να αλλάξουμε τον κόσμο. Ο Μοντέν, ο Μοντεσκιέ, ο Ρουσό και ο Μαρξ μας είναι χρήσιμοι, όπως είναι και η ουμανιστική παράδοση – υπό τον όρο να διαχωρίζουμε τον ουμανισμό της θεοποίησης του Ανθρώπου από εκείνον της αναγνώρισης του Αλλου στην πλήρη ανθρωπινότητά του. Γιατί «μεταμόρφωση»; Μου έκανε εντύπωση το γεγονός ότι η ανθρωπότητα πέρασε από μικρές κοινωνίες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, με λίγες εκατοντάδες μέλη, σε ιστορικές κοινωνίες προικισμένες με πόλεις, γεωργία, κράτη και θρησκείες – από την αρχαιότητα ώς τις μέρες μας. Υπήρξε μεταμόρφωση με μέσα λίγο ώς πολύ άγνωστα (ίσως η κυριαρχία των νομάδων πάνω στους μόνιμα εγκατεστημένους) και, όταν εξετάζω την Ευρώπη από τον Μεσαίωνα ώς τη νεωτερικότητα, βλέπω επίσης διαδικασίες μεταμόρφωσης. Αυτή η λέξη δεν ταιριάζει μόνον στα έντομα και στις πεταλούδες. Ισχύει και για τη ζωή. Εμείς οι ίδιοι, μέσα στην κοιλιά των μητέρων μας, μεταμορφωνόμαστε. Προς το παρόν, οι άμεσες προοπτικές μας είναι πολύ αρνητικές, αλλά ελπίζω ότι μια πολλαπλότητα δημιουργικών διαδικασιών θα μπορούσαν να συγκλίνουν και να δημιουργήσουν ένα ρεύμα, έναν δρόμο διαφορετικό από εκείνον της παγκοσμιοποίησης στον οποίο έχουμε παρασυρθεί. Η ιδέα της μεταμόρφωσης είναι ενδιαφέρουσα, επειδή κανείς δεν μπορεί να προβλέψει την κοινωνία που θα προκύψει. Αυτή θα είναι σίγουρα μια κοινωνία-κόσμος, χωρίς ωστόσο να είναι ένα διευρυμένο έθνος-κράτος. Θα έχει πιθανόν ομοσπονδιακές και συνομοσπονδιακές όψεις. Χρειαζόμαστε αυτή τη μεταμόρφωση γιατί η τωρινή ανθρωπότητα μας οδηγεί σε πολλαπλές καταστροφές. 

• Κάποτε είχατε περιγράψει τον εαυτό σας ως «συντηρητικό επαναστάτη» και ως «δεξιό αριστεριστή». Πέρα από το ευφυολόγημα, τι σημαίνουν αληθινά αυτά τα φαινομενικά οξύμωρα;

Στα μπολσεβίκικα και κομμουνιστικά κόμματα συνήθιζαν να στιγματίζουν τους «δεξιούς» (εκείνους που δεν είχαν ριζοσπαστισμό στις δομικές αλλαγές και προσπαθούσαν να διασώσουν ορισμένες «ελευθερίες») και τους «αριστεριστές» (εκείνους που τάσσονταν υπέρ του άμεσου και ριζικού μετασχηματισμού). Ο Στάλιν εξόντωσε και τους μεν και τους δε. Παρόμοια φαινόμενα είχαμε και στη Γαλλική Επανάσταση. Η δεύτερη Επιτροπή Δημόσιας Σωτηρίας, υποκινούμενη από τον Ροβεσπιέρο και τον Σεν-Ζιστ, εξόντωσε πρώτα τους δεξιούς (τους Γιρονδίνους) και έπειτα τους αριστεριστές (τους Λυσσασμένους και τους Εμπερτιστές). Είμαι ένας από εκείνους που ενδιαφέρονται για τη διατήρηση των θεμελιωδών ελευθεριών (έκφρασης, κίνησης κ.λπ.). Και τον καιρό της Επανάστασης των Γαριφάλων στην Πορτογαλία, είχα εκφραστεί εναντίον της κατάργησης μιας εφημερίδας που θεωρούνταν «δεξιά» από την κυρίαρχη κομμουνιστική τάση. Στο Παρίσι ορισμένοι έλεγαν -μεταξύ τους και φίλοι μου- ότι πιο σημαντικό ήταν να δίνουμε τροφή στους ανθρώπους από το να τους δίνουμε την ελευθερία. Εναντίον αυτού του μεγάλου επιχειρήματος, έγραφα ότι, όταν καταργεί κανείς την ελευθερία, μπορεί να μη δίνει ούτε ψωμί – αρνιόμουν ήδη αυτό το είδος αντιθέσεων. Με αυτήν την έννοια είμαι «δεξιός». Και «αριστεριστής» είμαι επειδή παραμένω πεισμένος ότι χρειάζεται να τα αλλάξουμε όλα ριζικά, αλλά ότι αυτή η αλλαγή δεν μπορεί να γίνει μεμιάς. Να φορολογήσουμε τις μεγάλες περιουσίες, ιδού κάτι προφανές. Πώς όμως να το κάνουμε στο πλαίσιο της παγκοσμιοποίησης; Οι πλούσιοι τοποθετούν τα κεφάλαιά τους στους φορολογικούς παραδείσους και δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα ενάντια σε αυτήν την ηγεμονική δύναμη του χρήματος. Θα μπορούσαμε να καταργήσουμε τους φορολογικούς παραδείσους, αλλά βλέπετε την καθυστέρηση που επιδεικνύουν τα κράτη σε αυτό το πεδίο. Τι να κάνουμε; Πρέπει να υποχωρήσει βαθμιαία αυτή η ηγεμονία του χρήματος. Μέσα από πολλαπλούς δρόμους μπορούμε να αρχίσουμε να βελτιώνουμε την κοινωνία. Εγώ μιλώ για οάσεις: οάσεις αλληλεγγύης, οικολογίας και αδελφοσύνης (γυναικών, συνεταιρισμών κ.λπ.). Χρειάζεται να διευρύνουμε και να διαδώσουμε αυτές τις οάσεις, να ζούμε σε αυτές και να τις μετατρέψουμε σε αφετηρία για μια μεγαλύτερη αλλαγή. Οφείλουμε να δώσουμε έναν νέο προσανατολισμό στην πολιτική σκέψη: να μην έχουμε πλέον ένα λεπτομερειακό πρόγραμμα, να μην έχουμε ένα μοντέλο κοινωνίας. Πριν από μια δημιουργία δεν γνωρίζει κανείς αυτό που θα συμβεί. Διατηρώ τον αριστερίστικο ριζοσπαστισμό και τη δεξιόστροφη ελευθερία, αρνούμενος τις εναλλακτικές επιλογές της δυαδικής σκέψης. 

• Διαβάζοντας όλο το πολιτικό σας έργο, μένουμε με την εντύπωση ότι σκάβετε έναν τάφο για να θάψετε αυτήν την παλιά συζήτηση, αυτήν την παραδοσιακή αντιπαράθεση μεταξύ μεταρρύθμισης και επανάστασης.

Πράγματι. Αν μελετήσετε την ιστορία του μεταρρυθμισμού όπως και εκείνη της επαναστατικότητας, μπορείτε να διαπιστώσετε ότι και τα δύο απέτυχαν. Ο σοσιαλδημοκρατικός ρεφορμισμός, ο οποίος ωστόσο συνοδεύτηκε από κάμποσα μέτρα κοινωνικής προστασίας (ξεκινώντας από το «κράτος πρόνοιας»), αν ιδωθεί στην τωρινή συγκυρία, ξηλώνει τις παλιές μεταρρυθμίσεις και δεν προτείνει πλέον τίποτα. Η μεταρρυθμιστική σκέψη είναι κενή. Οπως είναι και η επαναστατική σκέψη. Χρειάζεται μια σκέψη που θα τροφοδοτείται ταυτόχρονα από τις ελευθεριακές, σοσιαλιστικές και κομμουνιστικές προσδοκίες, αλλά και από τις οικολογικές. Χρειάζεται να πάρουμε υπόψη μας όλα εκείνα που ο Μαρξ δεν είδε ή δεν μπορούσε να δει. […]

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Κυριακή, 14 Μαΐου 2017

Αριστουργήματα του παρελθόντος: Mommy (2014)


Εκστασιασμένος μετά την προβολή της φετινής αριστουργηματικής ταινίας "Ακριβώς στο Τέλος του Κόσμου" του Ξαβιέ Ντολάν, αποφάσισα με κάθε πρώτη ευκαιρία να δω και τις προηγούμενες δουλειές τους, τις οποίες αν κι είχα ακούσει αρκετά καλές κριτικές ποτέ δεν τις τίμησα στις σκοτεινές αίθουσες. Πρώτη στη σειρά ήταν η προτελευταία του, το "Mommy". 
Πριν αρχίσω να αναλύω τις σκέψεις και τους προβληματισμούς που μου προκάλεσε η ταινία, θα ήθελα να πω πως ο νεαρός Καναδός σκηνοθέτης με την άκρως ειλικρινή του ματιά ήρθε για να αφήσει το δικό του στίγμα στην ιστορία του σύγχρονου κινηματογράφου. 
Το "Mommy" δεν πέρασε απαρατήρητο από τις κινηματογραφικές αίθουσες. Εκείνη τη χρονιά απέσπασε το βραβείο της Επιτροπής στις Κάνες, το Σεζάρ ξένης ταινίας κι εννιά βραβεία από την καναδική ακαδημία κινηματογράφου. Ήταν λογικό να τραβήξει την προσοχή και του εγχώριου κινηματογραφόφιλου κοινού, αν και πολλοί κριτικοί την σχολίασαν αρνητικά (ένας από τους βασικούς λόγους που με απέτρεψαν τότε να πάω να τη δω). 
Η ιστορία αναφέρεται για μία δυναμική χήρα η οποία αποφασίζει να αναλάβει τον δεκαπεντάχρονο υπερδραστήριο γιο της, ο οποίος πάσχει από ένα ψυχολογικό σύμπλεγμα που τον κάνει αρκετά βίαιο κι επικίνδυνο. Η ίδια προσπαθεί να τροποποιήσει την καθημερινότητά της βασισμένη σε νέα δεδομένα αλλά πάντα πέφτει πάνω στην παράλογη συμπεριφορά του γιου της. Μέσα στην ήδη έκρυθμη κατάσταση θα εμπλακεί και μία γειτόνισσα, η οποία προσπαθεί να βρει διέξοδο από έναν βαρετό γάμο. Κι οι τρεις μαζί θα αναζητήσουν τις σωτήριες ισορροπίες που θα τους φέρουν την πολυπόθητη ψυχική τους γαλήνη.
Η ιστορία πατάει πάνω σε μία ρομαντική θεωρία που λέει πως όλα είναι στο χέρι μας. Να όμως που όσο καλή διάθεση κι αν υπάρχει, πάντα θα βρίσκεται κάτι που θα χαλάει τα σχέδια. Φυσικά αυτός δεν είναι λόγος να πτοούμαστε. Αντιθέτως, όπως λέει και η μητέρα στο τέλος της ταινίας, "πάντα θέλω να ελπίζω". 


Το ξεκίνημα της ταινίας με φρίκαρε κάπως. Ήμουν απροετοίμαστος ότι θα συναντήσω ένα τετράγωνο πλάνο. Το βλέμμα μου ασφυκτιούσε. Μέσα από ένα μικρό κάδρο προσπαθούσα να εισχωρήσω στο προσωπικό χώρο αυτής της περίπλοκης οικογένειας. Σα να σου παραχωρούσε ο σκηνοθέτης την ορατότητα μιας κλειδαρότρυπας. Οι εντάσεις κι οι ατελείωτοι διάλογοι έβγαιναν με μεγαλύτερη ορμή, προκαλώντας μου δυσφορία. Παρ' όλα αυτά δεν το θεωρώ αρνητικό στοιχείο της ταινίας. Αντιθέτως ήταν ένας πολύ έξυπνος τρόπος για να παρουσισστεί ο περιορισμός στον οποίον ζουν οι τρεις ήρωες της ιστορίας. Η μοναξιά, η έλλειψη επικοινωνίας, ο απομονωτισμός, τα στενά όρια μίας νομιμόφρονης καθημερινότητας. Κι όταν έρχεται η πολυπόθητη ισορροπία, ο πρωταγωνιστής βολτάροντας με το πατίνι του στους άδειους δρόμους της πόλης, μας ανοίγει μ' έναν μαγικό τρόπο το πλάνο. Κι εκεί νιώθουμε την απόλυτη ελευθερία. Κλείνουμε τα μάτια για να αισθανθούμε το φθινοπωρινό αεράκι που σκάει πάνω στα πρόσωπα των ηρώων καθώς βελτιώνεται η άνεση κι η οικειότητα με τον χώρο που κινούνται οι πρωταγωνιστές. Την στιγμή που συνειδητοποιούμε την αλλαγή του όλου κλίματος, έρχεται ο νεαρός να μας το επιβεβαιώσει, φωνάζοντας με όλη του τη δύναμη "νιώθω ελεύθερος".
Όμως το πλάνο πάλι στενεύει διότι οι παρελθοντικές πράξεις έχουν κάποιες συνέπειες. Έχοντας γευτεί προς στιγμή την γεύση της ελευθερίας, δυσφορούμε εντονότερα με τον νέο περιορισμό. Εκεί είναι λοιπόν που εμφανίζονται τα πρώτα διλήμματα κι οι φόβοι αρχίζουν να κυριεύουν τους πρωταγωνιστές. Κάποια στιγμή ο ήρωας λέει στην μητέρα του πως θεωρεί βέβαιο ότι κάποια στιγμή θα πάψει να τον αγαπάει. Η απάντησή της θα ρθει λίγες μέρες μετά, όπου σε μία ανύποπτη στιγμή θα του πει πως το μόνο που μπορεί να συμβεί είναι να ξυπνήσει ένα πρωί και να νιώθει πως τον αγαπάει όλο και πιο πολύ.
Είναι όμως η αγάπη σωτήρια; Στην αρχή της ταινίας, μία σύμβουλος λέει στην μητέρα πως η αγάπη μας ωθεί να αποφεύγουμε να κοιτάξουμε κατάματα την αλήθεια μ'αποτέλεσμα να κάνουμε περισσότερο κακό σε ανθρώπους που νοιαζόμαστε πραγματικά. Η αγάπη είναι που την παρακινεί να πάρει τον προβληματικό της γιο κάτω από τη δική της περίθαλψη. Η αγάπη όμως είναι που θα την κάνει να πάρει μία πολύ πιο δύσκολη απόφαση αργότερα.
Πριν πάρει όμως αυτήν την απόφαση κάνει μία υποθετική ανασκόπηση στο μέλλον όπως θα ήθελε να είναι. Με συνοδεία την εκπληκτική μελωδία του Ludovico Einaudi, η οθόνη μεγαλώνει πάλι και γεμίζει με όμορφες και γεμάτες συναισθήματα εικόνες. Συγκινημένους μας βρίσκει στον καναπέ να ψιθυρίζομαι ένα ολόψυχο "μακάρι". Όμως οι εικόνες θολώνουν και η εικόνα πάλι στενεύει. Η πραγματικότητα δυστυχώς είναι σκληρή κι αμείλικτη.
Και το φινάλε πραγματικά θρυμματίζει αργά και βασανιστικά την καρδιά μας.


Ένας λόγος που λάτρεψα κι αυτήν την ταινία του Ξαβιέ Νολάν είναι για την απίστευτη ειλικρίνειά του πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις και κυρίως τις οικογενειακές. Ενώ στη τελευταία του ταινία "Ακριβώς στο Τέλος του Κόσμου" απομυθοποιεί το ρόλο και την αξία της μοντέρνας οικογένειας, σ' αυτήν εδώ προσπαθεί να δείξει την επικινδυνότητα της αγάπης, ειδικά όταν τυφλώνει και προκαλεί άθελά της περισσότερο κακό σε μία βασανισμένη ψυχή. 
Σκηνοθετικά η ταινία ήταν εξαιρετική. Το τετράγωνο πλάνο ήταν πρωτότυπο με καλογυρισμένες ισορροπίες στο καδράρισμα αλλά και στο χρώμα. Απίστευτος ο τρόπος εναλλαγής του πλάνου από τετράγωνο σε widescreen. Μάλιστα τη δεύτερη φορά έγινε τόσο διακριτικά που δε το πήρα είδηση. Όσο για τις ερμηνείες ήταν εκπληκτικές κι από τους τρεις ηθοποιούς. Τα βλέμματά τους ήταν γεμάτα συναίσθημα, ειδικά της γειτόνισσας η οποία λόγω τραυλίσματος δυσκολευόταν να εκφραστεί λεκτικά. Ο πιτσιρικάς ήταν τόσο εξαιρετικός στο ρόλο του που πραγματικά καταντούσε εκνευριστικός σε αρκετές σκηνές με τον αλλοπρόσαλλο χαρακτήρα του. Τέλος και η μάνα ήταν εκπληκτική κι εντυπωσιακή στην ερμηνεία της. Ένας μητρικός ρόλος με έντονο αλμοδοβαρικό στοιχείο. 
Τέλος, όσον αφορά τη μουσική, είναι φανερό πως οι επιλογές έχουν γίνει από έναν έφηβο. Μπορεί ως soundtrack να είναι λίγο μπερδεμένο κι αρκετά εμπορικό αλλά τα κομμάτια που ακούστηκαν έδεναν απίστευτα σε κάθε πλάνο που είχαν τοποθετηθεί, όπως για παράδειγμα στη κορυφαία σκηνή της ταινίας που παίζει το πολυαγαπημένο Wonderwall των Oasis ενώ στις συγκινητικές αναμνήσεις ενός υποθετικού μέλλοντος ακούμε το Experience του Ludovico Einaudi και στο σπαρακτικό φινάλε το Born to die της Lana del Rey. 
Το Mommy είναι ένα εκπληκτικό κι ειλικρινέστατο αριστούργημα με μία πανδαισία συναισθημάτων και σκέψεων. Αξίζει πολύ να το δει κανείς. 

Βαθμολογία: 9/10

Παρασκευή, 12 Μαΐου 2017

Αμάλφι, ατενίζοντας προς τη Δυτική Μεσόγειο



Μετά από πολύωρες περιπλανήσεις στους αρχαίους δρόμους της Πομπηίας, αναχωρήσαμε προς το νότο, κουρασμένοι από το πολύ περπάτημα και ζαλισμένοι από τον ήλιο. Παράλληλα όμως νιώθαμε γεμάτοι εικόνες και συναισθήματα για όλα όσα είδαμε στην αρχαία πόλη. Κάθε τόσο γυρνούσα κι έβλεπα τον όγκο του Βεζούβιου που αφήναμε πίσω μας. Η όψη του μαγνητίζει κάθε βλέμμα απ' όπου κι αν τον παρατηρεί κανείς. Το ίδιο είχα νιώσει και στην Νάπολη.
Οι συνεχείς στροφές προσπαθούσαν να με ζαλίσουν, αναγκάζοντάς με να στρέψω το βλέμμα μου πάλι μπροστά. Εισχωρήσαμε σε μία κατάφυτη πλαγιά. Από τις στροφές υποθέσαμε πως ανεβαίνουμε σε μεγάλο υψόμετρο. Κι ενώ από την μία μεριά του βουνού υπήρχε ακόμη ηλιοφάνεια, από την άλλη μας υποδέχτηκε ένα πυκνό σύννεφο. Οι απότομες στροφές κι η χαμηλή ορατότητα μας ώθησε να κόψουμε πολύ τη ταχύτητά μας καθώς κατηφορίζαμε προς τις ακτές του Αμάλφι. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να απολαύσουμε με μεγαλύτερη διάρκεια την απερίγραπτη αποκάλυψη ενός απέραντου γαλάζιου.
Οι κάθετες πλαγιές του Αμάλφι μας έδιναν την αίσθηση πως πετάμε πάνω από τη θάλασσα. Το σύννεφο το είχαμε αφήσει πια πίσω. Ο ορίζοντας ήταν πεντακάθαρος, γεμίζοντας ολόκληρο το οπτικό μας πεδίο με όλες τις αποχρώσεις του μπλε. Άρχισαν παράλληλα να ξεπροβάλλουν και τα πρώτα σπίτια. Επαύλεις πάνω στο χείλος του γκρεμού με τις βεράντες τους να ατενίζουν προς την ατέλειωτη θάλασσα. Περιττό να αναφέρω πως όλη η ακτή έχει χαρακτηριστεί από την Unesco ως Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς. Η ανυπομονησία μας όλο και μεγάλωνε καθώς κατηφορίζαμε στη θάλασσα. Περιμέναμε μετά από κάθε στροφή να εμφανιστεί ανάμεσα στους απότομους κόλπους, το Αμάλφι. Ο ενθουσιασμός μας ήταν έντονος μόλις αντικρίσαμε την πόλη.
Το Αμάλφι αναφέρεται για πρώτη φορά τον 6ο αι. ως ναυτική δύναμη. Ήταν το κομβικό σημείο που ένωνε την Βυζαντινή Αυτοκρατορία με την υπόλοιπη Δύση, ειδικά στο εμπόριο μεταξιού. Η πόλη κυριαρχούσε ως δύναμη στη Μεσόγειο, σε μία περίοδο που η Βενετία έκανε τα πρώτα βήματα ανάπτυξης. Επίσης ήταν από τα πρώτα μέρη της Ιταλίας όπου η συναλλαγή γινόταν με χρυσό σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα όπου κυριαρχούσαν οι ανταλλαγές ειδών. Μέχρι τον 10ο αι. ήταν μεγάλος ανταγωνιστής με την Γένοβα και την Πίζα. Έπεσε όμως στα χέρια τον Νορμανδών, όταν εκείνοι κατέλαβαν ολόκληρη τη Νότια Ιταλία. Μετέπειτα πέρασε στα χέρια της Πίζα, η οποία την ανάγκασε σε χρόνια παρακμή. Η πόλη τότε στράφηκε στις γνώσεις, έχοντας στο Μεσαίωνα σχολές Νομικής και Μαθηματικών. Όμως το 1343 ένα τσουνάμι κατέστρεψε την πόλη και την ανάγκασε σε οριστική παρακμή. Στις μέρες μας, το Αμάλφι θεωρείται ως ένα από τα ομορφότερα παραθεριστικά μέρη της Ιταλίας.
Μοναδικό αξιοθέατο της πόλης είναι ο εκπληκτικός καθεδρικός του Αγίου Ανδρέα. Το επιβλητικό του μέγεθος αλλά και η πλούσια διακόσμησή του, δείχνουν δυσανάλογα με το σημερινό μέγεθος της πόλης. Παρ' όλα αυτά μαρτυρεί το πλούσιο παρελθόν του Αμάλφι. Τα εκπληκτικά ψηφιδωτά της πρόσοψης είναι τα πρώτα χαρακτηριστικά που κερδίζουν τον επισκέπτη. Μάλιστα σταθήκαμε τυχεροί διότι φτάσαμε την ώρα που η θέση του ήλιου πρόσφερε μία απίστευτη λαμπρότητα στην πρόσοψη του ναού, κάνοντας όλη τη πλατεία να χρυσαφίζει από την αντανάκλαση των ψηφιδωτών. Πολύ όμορφη ήταν κι η εικόνα των σκαλιών που οδηγούν στο ναό, τα οποία ήταν γεμάτα κόσμο, ο οποίος καθόταν κι απολάμβανε τα χάδια του ανοιξιάτικου ήλιου. Μου θύμισε πάρα πολύ την Piazza di Spagna της Ρώμης.
Η πόλη είναι σχετικά μικρή αλλά γεμάτη τουριστικά μαγαζιά κι εστιατόρια. Πέρα από μία μικρή βόλτα στα γραφικά της στενά, δε προσφέρεται για κάτι παραπάνω πέρα από τις όμορφες ακτές της και το άρωμα λεμονιού που κυριαρχεί στην ατμόσφαιρα. Πάντως σε μας, μας δόθηκε η ευκαιρία για έναν κοσμοπολίτικου ύφους περίπατο τόσο στα γραφικά στενά όσο και στην προκυμαία. Χορτάσαμε με καλό φαγητό κάτω ακριβώς από την εκκλησία και δοκιμάσαμε το παραδοσιακό τοπικό λιμοντσέλο.
Κι αφού πήραμε δυνάμεις συνεχίσαμε την κάθοδό μας προς το Ρήγιο της Καλαβρίας. 

Πέμπτη, 11 Μαΐου 2017

Σιωπηλοί προβληματισμοί



Την περασμένη Δευτέρα δυσανασχέτησα αρκετά με τους ανίδεους πανηγυρισμούς ορισμένων απέναντι στη νίκη του Μακρόν. Για να το ξεκαθαρίσω από την αρχή, δεν προτιμούσα νίκη της ακροδεξιάς Λεπέν αλλά κι ο Μακρόν δεν είναι η καλύτερη λύση.
Αντί να χαιρόμαστε επηρεασμένοι από τα συστημικά μέσα μαζικής ενημέρωσης για την πανούργα επικράτηση ενός νεοφιλελεύρου τραπεζίτη, ας αναλογιστούμε την τωρινή κατάσταση για να μπορέσουμε να ερμηνεύσουμε το μέλλον που μας έρχεται.
Δυο είναι τα ερωτήματα που δημιουργήθηκαν μετά τις εκλογές της Γαλλίας. Το πρώτο (και σημαντικότερο για μένα) είναι οι λόγοι που η Αριστερά έχασε την επαφή της με τον λαό, παρ’ όλο που η Γαλλία διανύει μία έντονη περίοδο με συνεχείς διαδηλώσεις για τα εργασιακά και την παιδεία. Το δεύτερο ερώτημα έχει να κάνει με την Λεπέν κι οι φόβοι που έχουν επικρατήσει από τότε που τοποθετήθηκε ως επίκεντρο του πολιτικού στίβου.
Ας ξεκινήσουμε πρώτα με το δεύτερο ερώτημα. Όπως είδαμε επικράτησε ένα πανηγυρικό κλίμα για τη νίκη του Μακρόν, η οποία όμως πάτησε στα μεγάλα ποσοστά αποχής και λευκής ψήφου (σημαντικοί παράμετροι). Λίγοι όμως παρατήρησαν τους αυξητικούς ρυθμούς της ακροδεξιάς τάσης στη Γαλλία. Από τα μηδενικά ποσοστά της δεκαετίας του ’80 και την πρώτη αισθητή εμφάνιση του Ζαν-Μαρί Λεπέν το 2002, η Μαρίν Λεπέν συγκέντρωσε δέκα εκατομμύρια ψήφους, μ’ αποτέλεσμα να θεωρείται πλέον η ακροδεξιά υποψήφιος με το υψηλότερο ιστορικό ρεκόρ. Η επικινδυνότητα της κατάστασης αυξάνεται αν αναλογιστούμε πως η πλειοψηφία των υποστηρικτών της προέρχεται από τους αδικημένους και ξεχασμένους πολίτες της Γαλλίας (των οποίων ο αριθμός θα αυξηθεί με την πολιτική Μακρόν). Οπότε καλό είναι να κατευναστούν οι ανόητοι πανηγυρισμοί.
Όσον αφορά την Αριστερά της Γαλλίας, θα πρέπει να αναζητήσουμε τα αίτια της σημερινής της αδράνειας, ανατρέχοντας στη δεκαετία του ’80, όταν η τότε Αριστερά έστρεψε το ενδιαφέρον της προς έναν νέο οικονομικό προσανατολισμό, ο οποίος βασιζόταν στην κρατικοποίηση των εταιριών και στην τόνωση της καταναλωτικής τάσης των πολιτών. Όμως η νέα αυτή πλεύση την βρήκε απροετοίμαστη όταν ξεκίνησαν οι πρώτες αντιδράσεις κατά της παγκοσμιοποίησης. Η σύγχυση που επικράτησε τότε, στάθηκε ως κύρια αφορμή αποκοπής της Αριστεράς από τη λαϊκή βάση, η οποία μέχρι σήμερα παραμένει «ορφανή».
Εκεί είναι που πάτησε το Εθνικό Μέτωπο κι ανέβασε τα ποσοστά του. Όσο αποστρέφουμε το βλέμμα μας από την πραγματικότητα τόσο πιο επικίνδυνες θα γίνουν οι επόμενες προεδρικές εκλογές του 2022.
Κι αν για κάποιους πέφτει μακρινή αυτή η χρονολογία, ας περιμένουν τις βουλευτικές εκλογές που θα γίνουν τον Ιούνιο, για τις οποίες πολλοί ψιθυρίζουν πως θα αναδείξουν το χάσμα των δυο Γαλλιών.

Πρώτη δημοσίευση: aplotaria.gr 

Τετάρτη, 10 Μαΐου 2017

Ο νέος βολεμένος άνθρωπος



του Γιώργου Σταματόπουλου

Ενας τύπος ανθρώπου που ευδοκιμεί σήμερα, ανάμεσα σε πολλούς άλλους που έχει διαμορφώσει η εφταετία των μνημονίων, είναι αυτός του βολεμένου, δεξιού ή αριστερού πλέον δεν έχει καμία σημασία. Εχει τη δουλίτσα του, το σπιτάκι του, το αυτοκινητάκι του και λέει ότι καλά είναι εκεί, αδιαφορεί πά' να πει για τους πάσχοντες και τους απεγνωσμένους, για τους χιλιάδες επαίτες που συναντούμε σε κάθε βήμα μας.
Εχει πάψει πια να αναζητεί νέες μορφές πολιτικής δράσης, που πιθανώς θα έβγαζαν από το αδιέξοδο τη χώρα. Αρκείται στο κλασικό μοτίβο τού ποιος κατέχει την εξουσία· ε, με αυτόν θα πορευτεί και ας είναι ο εξουσιάζων ένας μικρός τύραννος.
Οχυρωμένος συνήθως πίσω από την ιδεολογία του, η οποία έχει συγκροτήσει την κοσμοεικόνα του, έχει πάψει να ακούει ή να συνομιλεί ή να νοιάζεται για τις δυσμενείς για τους πολλούς εξελίξεις γύρω του. Αρνείται εναλλακτικές λύσεις και τη βαθιά υπαρξιακή - φιλοσοφική - πολιτική έννοια της αλληλεγγύης και σχεδόν ειρωνεύεται όσους προσπαθούν να ζήσουν «εκ των ενόντων» ή αναζητούν κάτι πιο ίσο, πιο ανθρώπινο για τις κοινωνίες.
Δεν ταράσσεται. Δεν του περισσεύουν δάκρυα. Δεν συμπάσχει. Εύκολα απαξιώνει «ιερά πρόσωπα» που εκφράζουν διαφορετική από τη δική του άποψη. Δεν γνωρίζει το μέτρον. Αγνοεί την ευγένεια. Πηγαίνει σε πολιτιστικές εκδηλώσεις, βάρβαρον, όμως, έχων ψυχή. Είναι ενήμερος περί τα «κοσμικά» (και τα αθλητικά βεβαίως - φτωχέ Ξενοφάνη...)
Ομιλεί χυδαία, θεωρώντας ο καψερός ότι μιλάει λαϊκά (μπορεί να σου πετάξει και στα μούτρα ότι «δεν υπάρχει χυδαία γλώσσα, υπάρχουν χυδαίοι άνθρωποι»).
Εύκολα μετατρέπει μια συλλογική «επιτυχία» σε προσωπική (του)· κοκορεύεται και αυτοεπαινείται χωρίς ενδοιασμό. Α, πλειστάκις (πάντοτε, εννοείται) αυτοχαρακτηρίζεται αριστερός. Τον μπαγάσα· αδυνατεί να κατανοήσει ότι εξευτελίζει την ίδια την Αριστερά και όσους έχουν πραγματικά πονέσει γι' αυτήν. (Ποια Αριστερά, και μ.... Την εξουσία να διατηρήσουμε πάση θυσία - όσοι διαφωνούν είναι πολύ αριστεροί, άρα ανεδαφικοί ή, ακόμη ακόμη, δεξιοί).
Ο βολεμένος απαντά σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, σε όλες, μάλλον, τις πολιτικές φατρίες - ακόμη κι ένας αχθοφόρος ονειρεύεται έναν ή πολλούς υφισταμένους του. Εντάξει, δεν είναι γέννημα θρέμμα της κρίσης (πάντοτε υπήρχε), απλώς τώρα οράται και μέσα στην Αριστερά - κι έτσι μάθαμε ότι το ηθικό της πλεονέκτημα ήταν ένας συγκεκαλυμμένος τρόπος της μνησικακίας και της αδυναμίας για κατάληψη της εξουσίας.
Θα πει κανείς, λειψή είναι η παιδεία μας, έτσι είναι οι άνθρωποι - μπα; Και η γλώσσα; Ο πολιτισμός; Η αλληλεγγύη; Καλά, τώρα. Ρομαντισμοί παλιάς κοπής, θα πει ο επικρατών νέος τύπος του βολεμένου, πιο επικίνδυνος ίσως τύπος και από τον κόλακα και τον ρουφιάνο. (Μην ταυτίσουμε τις τρεις έννοιες - θα αδικηθούν μερικοί «αφελείς» που δεν ξέρουν πού πάν' τα τέσσερα).

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Δευτέρα, 8 Μαΐου 2017

Παρουσίαση του Εντεύθεν στην Αθήνα 03/05/17



Είναι ιδιαίτερα έντονο το συναίσθημα όταν κάθεσαι δίπλα σε σημαντικές προσωπικότητες οι οποίες μιλούν για σένα. Αυτήν την όμορφη και συναισθηματικά φορτισμένη στιγμή, έζησα την περασμένη Τετάρτη μέσα σε ένα πανέμορφο βιβλιοπωλείο στο κέντρο της Αθήνας.
Με τον σκηνοθέτη Δήμο Αβδελιώδη γνωριζόμαστε τα τελευταία χρόνια. Η φιλία που έχει δημιουργηθεί μεταξύ μας είναι ειλικρινέστατη κι ενδιαφέρουσα. Γι' αυτό κι η κάθε μας συνάντηση είτε στην Χίο είτε στην Αθήνα, συνοδεύεται πολλές φορές με πολύωρες συζητήσεις για την επικαιρότητα, την τέχνη και τα σχέδια που θέλουμε να υλοποιήσουμε.
Με την συγγραφέα Πέλα Σουλτάτου, η γνωριμία μας βασίστηκε στην παρουσίαση του τρίτου μου βιβλίου, αποδεικνύοντας περίτρανα πως οι παρουσιάσεις δεν είναι μόνο συζητήσεις και πωλήσεις βιβλίων αλλά κι αφορμή για νέες φιλίες.
Όσον αφορά όμως τον συγγραφέα-δημοσιογράφο Περικλή Κοροβέση, ένιωσα μεγάλη συγκίνηση έχοντάς τον δίπλα μου. Τα όμορφά του λόγια τόσο για μένα όσο και για το βιβλίο αλλά κυρίως οι στιγμές που με αποκαλούσε με το μικρό μου όνομα, θα μου μείνουν αξέχαστες. Είναι απερίγραπτο το συναίσθημα που νιώθει κανείς όταν έχει δίπλα του ανθρώπους που θαυμάζει λόγω της ιστορίας του, του αγώνα τους και του έργου που αφήνουν στους υπόλοιπους συνανθρώπους τους.
Πέρα όμως από τους εξαιρετικούς παρουσιαστές του βιβλίου, θα θελα πολύ να ευχαριστήσω την Μαρία Παπαγεωργίου για την ζεστή της φιλοξενία αλλά και την ευχάριστη συζήτηση που είχαμε πριν και μετά την παρουσίαση του βιβλίου.
Τέλος θα ήθελα να ευχαριστήσω κι όλους όσους με τιμήσατε με την παρουσία σας εκείνο το βράδυ. 

Κυριακή, 7 Μαΐου 2017

Αυθάδειες...

Aνρί Ματίς, «Η θλίψη του βασιλιά», 1952

του Γιώργου Σταματόπουλου

Στην εποχή του μεγάλου Γάλλου διηγηματογράφου Γουσταύου Φλωμπέρ (1821-1880 -αριστουργηματικά τα «Μαντάμ Μποβαρύ» και «Αισθηματική Αγωγή») έντονη ήταν η διαμάχη μεταξύ των φιλοσόφων σχετικά με τα πρωτεία της ύλης ή του πνεύματος. Ιδού η θέση του σε αυτή τη διαμάχη: «Θεωρώ τον υλισμό και τον πνευματισμό δύο ισοδύναμες αυθάδειες».
Μέγα μάθημα για όσους σήμερα υποστηρίζουν τη μία ή την άλλη ιδεολογία σε πολιτικό - οικονομικό - πολιτισμικό επίπεδο, σε ό,τι αφορά τον δημόσιο λόγο και τις ακραίες, αδιάλλακτες τοποθετήσεις και των δύο πλευρών.
Σαν να τους λέει να υποστείλουν την αλαζονεία που προέρχεται από την απόλυτη τάχα (δική τους) αλήθεια και να ανοίξουν τα αυτιά τους να ακούσουν με προσοχή την αντίθετη γνώμη· διαφορετικά, διάλογος μηδέν με πολλούς συνεπαγόμενους κινδύνους αλληλοσπαραγμού (και ας υπάρχουν πάντα στα ανθρώπινα οι διαχωριστικές γραμμές - οφείλουν να ιδωθούν με «άλλη» ματιά, εάν θέλουμε να πάνε μπροστά οι κοινωνίες).
Η διαβούλευση πρέπει να πάψει να είναι ένα απλό επιχείρημα, αλυσιτελές ούτως ή άλλως, όπως γίνεται θεατρικότατα σήμερα· οφείλει να ενισχύει τους θεσμούς και να διαμορφώνει απόψεις.
Οι συμμετέχοντες στη διαβούλευση ανά πάσα στιγμή πρέπει να είναι έτοιμοι να αναθεωρήσουν απόψεις εάν οι «αντίπαλες» πληροφορίες ή επιχειρήματα φαίνονται πιο πειστικά από τη δική τους αλήθεια.
Στην Ελλάδα είναι σπάνια (ή μήπως ανύπαρκτη;) μια τέτοια δημοκρατική διαδικασία και αν τυχόν επιμείνει κάποιος σε αυτήν απλώς θα φάει τα μούτρα του ή θα γίνει περίγελως από τα αντίθετα στρατόπεδα.
Είναι ξένη έκφραση για τη δημοκρατία μας η πραγματική διαβούλευση (εποικοδομητικές και αμοιβαία επωφελείς συζητήσεις).
Οι διαμάχες στην ουσία είναι κοκορομαχίες: αδιάλλακτος λόγος, επιχειρηματοκτόνος, αβαθής και επώδυνα ρητορικός, ανοίκειος δηλαδή στην ανοιχτοσύνη του διαλόγου, εχθρός απέναντι στην ίδια τη δημοκρατία και την καθημερινότητα των πολιτών.
Δεν υφίσταται συζήτηση ή «αν υφίσταται, αυτή θα είναι ένας τυπικός διάλογος “κωφών” - ένας διάλογος που στην πράξη θα λειτουργεί διαρκώς ως παράταση ή υποκατάστατο του εμφύλιου πολέμου.
Ακόμη και στις πιο “προηγμένες” δημοκρατίες, πολλές διαμάχες δεν είναι παρά “η συνέχιση του εμφύλιου πολέμου με άλλα μέσα”, για να παραφράσουμε τον Κλαούσεβιτς. Αλλωστε, τέτοιου είδους διαμάχες, όπου κάθε παράταξη αναζητά εκείνα τα επιχειρήματα που θα σκοτώσουν τον αντίπαλο, μας είναι απόλυτα οικείες από την πολιτική καθημερινότητα σε μια δημοκρατία». (Αλμπερτ Ο. Χίρσμαν, «Η αντιδραστική ρητορική», Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, από όπου και η επίκληση του Φλωμπέρ από τον συγγραφέα).
Μάλλον πρέπει να φάμε πολλά καρβέλια ακόμη για να εισέλθουμε στον διάλογο, στο ξερίζωμα της αδιαλλαξίας και των εγωισμών. Σημασία έχει να επικαλούμαστε πού και πού την ευεργετικότητά του - και για την κοινωνία και για την Πολιτεία. Πρώτα, όμως, χρειάζεται να πάψουμε να είμαστε αυθάδεις...

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Σάββατο, 6 Μαΐου 2017

Μεταλλάξεις του Φασισμού: μία συνέντευξη με τον Enzo Traverso



Enzo Traverso - Μετάφραση: Γιάννος Σταμούλης

Ο στόχος του FN είναι να κερδίσει την εξουσία, όχι να προσπαθήσει να κατακτήσει μια θεσμική νομιμότητα, όπως αυτή της κλασικής Δεξιάς. Εκεί ακριβώς παραμονεύει ο κίνδυνος. Η έννοια όμως του μετα-φασισμού σημαίνει μια μετάλλαξη που δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί: τα πράγματα μπορούν να εξελιχθούν με διάφορους δυνατούς τρόπους. Παρ’όλα αυτά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το πρόγραμμα του FN είναι απολυταρχικό: η Δημοκρατία η οποία υποστηρίζει δεν είναι αυτή που έχουμε σήμερα, μιας και αμφισβητεί το δίκαιο του εδάφους (jus soli) και μια σειρά πολιτικών ελευθεριών, και θα μετέτρεπε το θεσμικό σύστημα σε έναν αυταρχικό προεδρισμό, που σίγουρα σημαίνει περιορισμό των αντίπαλων δυνάμεων… ακόμα κι αν όλα αυτά είναι κάτι διαφορετικό από τον φασισμό του ’30.
Στο βιβλίο «Τα νέα πρόσωπα του φασισμού» (Les Nouveaux Visages du fascisme) ο Enzo Traverso και ο Régis Meyran συζητούν τις συνέχειες και τις ασυνέχειες μεταξύ των φασιστικών κινημάτων του 20ου αιώνα και της σημερινής «μετα-φασιστικής» ακροδεξιάς. Ο Olivier Doubre μίλησε με τον Traverso για την πρόσφατη έκδοση του Politis.

Χρησιμοποιείτε τον όρο «μετα-φασισμός» για να χαρακτηρίσετε τα σημερινά ακροδεξιά κινήματα. Τι σημαίνει ο όρος αυτός;

Η ιδέα του μετα-φασισμού, αρχικά έρχεται να χαρακτηρίσει ένα πολιτικό κίνημα το οποίο διέπεται από αντιφάσεις, και το οποίο έχει μια προφανή φασιστική μήτρα -λόγω της ιστορίας του, της προέλευσής του- και στην περίπτωση του Εθνικού Μετώπου (Front National) μια δυναστική καταγωγή. Υπάρχει ένας αδιαμφισβήτητος φασιστικός σκληρός πυρήνας στο Εθνικό Μέτωπο, η ακτιβιστική βάση του, που αποτελείται από νεο-φασίστες ακτιβιστές όλων των γενεών. Είναι πολύ δραστήριοι στο Εθνικό Μέτωπο και διατηρούν ένα καλό κομμάτι της οργάνωσης. Έτσι, υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ της οργανωτικής πραγματικότητας αυτού του κόμματος -ή ακόμα και της ανθρωπολογικής του δομής- και της ρητορικής της Μαρίν Λεπέν στα μέσα ή στη δημόσια σφαίρα, μια ρητορική στο πνεύμα της ξενοφοβίας, του εθνικισμού και του αντι-νεοφιλελευθερισμού, που όμως προτείνεται και απ’την κοινωνική Δεξιά.
Αν το Εθνικό Μέτωπο ήταν απλά μια νεοφασιστική σέκτα, ή ακόμα και ένα νεοφασιστικό κόμμα, δεν πιστεύω πως θα ήταν πιθανό να εμφανιστεί στο δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών, πόσο μάλλον ικανό να γίνει το μεγαλύτερο κόμμα της Γαλλίας. Το κόμμα αυτό, επομένως, ξεκάθαρα μετασχηματίζεται και προσπαθεί να μπει σε μια διαδικασία μέσω της οποίας να υπερβεί διαλεκτικά τον φασιστικό του χαρακτήρα -χωρίς όμως να τον απολέσει εντελώς. Συνεπώς για να παλέψουμε εναντίον αυτού του κόμματος, πρέπει να καταλάβουμε σε τι έχει εξελιχθεί.

Μιλάτε όμως επίσης -όπως ο τίτλος του βιβλίου σας μαρτυρά- για τα «νέα πρόσωπα του φασισμού»…

Ο μετα-φασισμός είναι ένα μεταβατικό φαινόμενο ακόμα υπό μετάλλαξη και αυτός ο όρος δείχνει ξεκάθαρα ποια είναι η μήτρα του. Υπάρχει ένας μεγάλος διάλογος γύρω απ’ το θέμα «Τράμπ και Φασισμός» στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι ο φασισμός είναι ο βασικός και κινητήριος μοχλός του Τράμπ. Απ’ τη μεριά της, η Λεπέν γνωρίζει ότι από εκεί ακριβώς προέρχεται και το δικό της κόμμα! Γι’ αυτό και προσπαθεί να προσαρμόσει την εθνικιστική και ξενοφοβική ρητορική της στο παρόν πλαίσιο, συμπεριλαμβανομένου και αυτού της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σήμερα, τα μετα-φασιστικά κινήματα προτείνουν έναν εθνικισμό που δεν έχει πλέον στο στόχαστρο -όπως τη δεκαετία του ’30- τα άλλα έθνη, και συγκεκριμένα τα Ευρωπαϊκά, αλλά τη μετα-αποικιακή μετανάστευση και το Ισλάμ. Αυτή η αλλαγή στόχου έχει πολλές συνέπειες επειδή επιτρέπει στο Εθνικό Μέτωπο να παρουσιάζεται με μια δημοκρατική ρητορική. Θέτοντας το Ισλάμ ως στόχο του, αυτοχαρακτηρίζεται ως υπερασπιστής των δυτικών αξιών.

Πράγματι, εξηγείτε ότι ενώ το Εθνικό Μέτωπο προσπαθεί να παρουσιάσει τον εαυτό του «τόσο δημοκρατικό όσο και οι άλλοι», αυτό δεν συμβαίνει, ακόμα και από μια παραδοσιακή δεξιά οπτική…
Υπάρχει μια διαφορά φύσης των δύο, βασιζόμενη στο απλό γεγονός του ότι η παραδοσιακή Δεξιά έχει πολύ πιο οργανικές συνδέσεις με της κυρίαρχες ελιτ απ’ ότι το Εθνικό Μέτωπο. Σήμερα, το κόμμα αυτό δεν είναι επιλογή των παγκόσμιων κυρίαρχων τάξεων. Παρόλ’ αυτά, αυτοπαρουσιάζεται ως ο υπερασπιστής της δημοκρατίας ενάντια στους κινδύνους που απειλούν να την καταλύσουν, ιδιαίτερα το Ισλάμ, τον φονταμενταλισμό και την ισλαμική τρομοκρατία. Παρουσιάζεται ακόμα και ως υπερασπιστής της ισότητας μεταξύ αντρών και γυναικών ή και ομοφυλόφιλων!
Κατά την άποψή μου, το γεγονός ότι μπορεί να οικειοποιηθεί τη δημοκρατική ρητορική, μπορεί μόνο να εγείρει ερωτήματα σχετικά με την έννοια της δημοκρατίας και του δημοκρατισμού. Υπάρχουν ένα πλήθος στοιχείων στη ρεπουμπλικάνικη παράδοση που επέτρεψαν αυτή τη «μεταμόσχευση». Δεν μπορούμε να υπερασπιστούμε τον Ρεπουμπλικανισμό ωσάν να ήταν μια ιερή, αψεγάδιαστη οντότητα˙ μιας και η ιστορία του είναι αντιφατική και περιλαμβάνει τον εθνικισμό, την αποικιoκρατία, την ξενοφοβία και μια μάλλον αμφίβολη αντίληψη περί εκκοσμίκευσης [laïcité]. Αυτό θα έπρεπε να μας ωθήσει σε μια κριτική ματιά πάνω στην ιστορία του, αντί να υιοθετούμε αυτή την ιστορία αψήφιστα, χωρίς κριτική ματιά.

Μιλάτε για έναν «αστερισμό» μετα-φασιστικών κινημάτων ή οργανώσεων. Τι είναι αυτό που τον συγκροτεί και τι χαρακτηρίζει τα μέλη του;

Μιλώ για αστερισμό γιατι όλα αυτά τα κινήματα παρουσιάζουν μια σειρά από κοινά χαρακτηριστικά, πέρα από κάποιες, συχνά σημαντικές, διαφορές μεταξύ τους. Αυτά τα χαρακτηριστικά πρώτα απ’ όλα περιλαμβάνουν την ξενοφοβία και την Ισλαμοφοβία, και έπειτα μια απόρριψη της παγκοσμιοποίησης για χάρη ενός κοινωνικά οπισθοδρομικού και εθνικιστικού προστατευτισμού. Αλλά επίσης μιλώ για έναν μετα-φασιστικό αστερισμό στη βάση του ότι τα κινήματα αυτά έχουν μερικές φορές πολύ διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες και καταβολές.
Κάποιες οργανώσεις έχουν ξεκάθαρα νεοφασιστικό προφίλ, όπως η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα, ή τα κινήματα που εμφανίζονται στην ανατολική Ευρώπη την τελευταία εικοσαετία, τα οποία προσπαθούν να αναβιώσουν την εθνικιστική παράδοση του ’30. Κάποια κινήματα στην δυτική Ευρώπη, όπως το Εθνικό Μέτωπο, έχουν νεο-φασιστική καταγωγή αλλά προσπαθούν να εξελιχθούν, αλλάζοντας τον λόγο τους˙ άλλα έχουν διαφορετικές ρίζες αλλά συγκλίνουν στην ίδια αυτή κατεύθυνση. Τέτοιες είναι οι περιπτώσεις της Λέγκας του Βορρά στην Ιταλία, του UKIP στη Μεγάλη Βρετανία και του AfD στη Γερμανία… Παρότι ο Τράμπ είναι επίσης παρόμοια περίπτωση, σε αντίθεση με το Εθνικό Μέτωπο, τη Λέγκα του Βορρά ή το AfD, έχει διασυνδέσεις με μέρος του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Παρ’όλα αυτά, λέτε ότι αν αυτός ο μεταλλαγμένος «μετα-φασισμός» ενισχυόταν, αυτό σίγουρα θα οδηγούσε σε μια εξουσία ασκούμενη με απολυταρχικό τρόπο…

Ας υποθέσουμε ότι η Μαρίν Λεπέν όντως κερδίζει τις προεδρικές εκλογές. Είναι μάλλον απίθανο αλλά άμα συνεκτιμήσουμε την κατάσταση στη Δεξιά με το ζήτημα Φιγιόν δεν μπορούμε να το αποκλείσουμε a priori. Η πρώτη συνέπεια θα ήταν η κατάρρευση της Ευρωπαικής Ένωσης. Αναμφισβήτητα θα γινόμασταν μάρτυρες μιας πανευρωπαϊκής πολιτικής αλλά και οικονομικής κρίσης, με το ευρώ αδύναμο να αντισταθεί και τα κοινωνικά μοντέλα της Ευρωπαικής Ένωσης να θρυμματίζονται. Έπειτα όμως από μια τέτοια αποσύνθεση, όλα είναι δυνατά!
Ο στόχος του FN είναι να κερδίσει την εξουσία, όχι να προσπαθήσει να κατακτήσει μια θεσμική νομιμότητα, όπως αυτή της κλασικής Δεξιάς. Εκεί ακριβώς παραμονεύει ο κίνδυνος. Η έννοια όμως του μετα-φασισμού σημαίνει μια μετάλλαξη που δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί: τα πράγματα μπορούν να εξελιχθούν με διάφορους δυνατούς τρόπους. Παρ’όλα αυτά, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι το πρόγραμμα του FN είναι απολυταρχικό: η Δημοκρατία η οποία υποστηρίζει δεν είναι αυτή που έχουμε σήμερα, μιας και αμφισβητεί το δίκαιο του εδάφους (jus soli) και μια σειρά πολιτικών ελευθεριών, και θα μετέτρεπε το θεσμικό σύστημα σε έναν αυταρχικό προεδρισμό, που σίγουρα σημαίνει περιορισμό των αντίπαλων δυνάμεων… ακόμα κι αν όλα αυτά είναι κάτι διαφορετικό από τον φασισμό του ’30.

Πηγή: Βαβυλωνία

Παρασκευή, 5 Μαΐου 2017

Πομπηία, τα απομεινάρια μιας πόλης



Παρασκευή πρωί αναχωρήσαμε από την πολύβουη Νάπολη για να ανακαλύψουμε την άλλη πλευρά του Βεζούβιου. Εκεί όπου θάφτηκαν μεγάλες πόλεις του αρχαίου κόσμου όπως το λιγότερο γνωστό Ερκουλάνουμ (η αρχαία Ηράκλεια) κι η φημισμένη Πομπηία.
Διασχίζοντας ανατολικά τον θεόρατο όγκο του ηφαιστείου, προσπαθούσα να φανταστώ τις σκηνές Αποκάλυψης που εκτυλίχθηκαν στην ευρύτερη περιοχή με την ισχυρή έκρηξη του 79 μ.Χ. Από τον όγκο του ηφαιστείου επιχείρησα να υπολογίσω το μεγάλο ύψος που πήρε ο καπνός αλλά και την μεγάλη ακτή περιμετρικά του ηφαιστείου όπου έβρεξε στάχτη και πέτρες.
Μέχρι την έκρηξη του ηφαιστείου, οι κάτοικοι το θεωρούσαν ως ένα απλό βουνό και καλλιεργούσαν άφοβα τα αμπέλια τους στις πλαγιές του. Η αλήθεια είναι πως η βλάστηση γύρω από το ηφαίστειο είναι εκπληκτική. Είναι από τα λίγα μέρη που έχω συναντήσει τόσο πυκνή βλάστηση αλλά και τόσο βαθύ πράσινο. Πραγματική απόλαυση να θαυμάζει κανείς το ηφαίστειο και το όργιο της βλάστησης γύρω του. Επίσης είναι εντυπωσιακό πως παρ' όλο το φόβο που υπάρχει για μία επερχόμενη έκρηξη, κάτι το οποίο παρακολουθείται στενά από ειδικούς γεωλόγους, η περιοχή είναι πυκνοκατοικημένη και με έντονη ζωή.
Την ίδια έντονη ζωή είχε κι η Πομπηία εκείνα τα χρόνια της καταστροφής. Πόλη πλουσίων κατοίκων που είχαν χτίσει τις επαύλεις τους κοντά στους αμπελώνες του Βεζούβιου. Η χλιδή εκείνης της περιόδου διατηρήθηκε μέχρι σήμερα. Σπίτια με εσωτερικούς κήπους, μεγάλα δωμάτια και σπουδαία έργα τέχνης.
Η φύση είχε προειδοποιήσει για την επερχόμενη καταστροφή με έναν ισχυρό σεισμό το 62 μ.Χ. Κανείς όμως δεν περίμενε πως θα ακολουθήσει η τραγική μέρα του 79 μ.Χ. όταν ο Βεζούβιος εξερράγη, θάβοντας όλες τις πόλεις κάτω από τόνους στάχτης. Στα πρώτα λεπτά της έκρηξης η στάχτη μαζί με κομμάτια ελαφρόπετρας και λοιπών πετρωμάτων, είχε φτάσει στα 3 μέτρα ύψος. Στις σημερινές ανασκαφές διαπιστώνεται πως η επιχωμάτωση είχε φτάσει στα 7 με 8 μέτρα. Απ' αυτά καταπλακώθηκαν χιλιάδες άνθρωποι, οι οποίοι πέθαναν από ασφυξία.
Η ύπαρξη της πόλης ξεχάστηκε για πολλούς αιώνες, μέχρι που ανακαλύφθηκε τυχαία το 1592 κατά τη διάρκεια έργων κατασκευής υπόγειου υδραγωγείου. Έκτοτε ξεκίνησαν οι ανασκαφές στην ευρύτερη περιοχή. Και να που η καταστροφή που επέφερε η φύση διατήρησε σε άριστη κατάσταση πολλές από τις επαύλεις, τις τοιχογραφίες που διακοσμούσαν τους εσωτερικούς χώρους και τους θησαυρούς των ιδιοκτητών τους. Παράλληλα όμως διατήρησε και την μακάβρια στιγμή των χιλιάδων θανάτων, μ' αποτέλεσμα να παρατηρούμε σήμερα τη διατηρημένη μορφή πολλών ανθρώπων, στη στάση που τους βρήκε η καταστροφή.
Περιπλανώμενοι σήμερα στα απομεινάρια μιας αρχαίας πόλης μπορούμε να αφουγκραστούμε την καθημερινότητα των κατοίκων εκείνης της εποχής. Η Πομπηία  εντυπωσιάζει τόσο για τα δημόσια κτίριά της όσο και για τις επαύλεις των πλουσίων εκείνης της εποχής.
Το πρώτο μέρος που συναντάμε μπαίνοντας στον αρχαιολογικό χώρο είναι το Φόρουμ (02:57-03:30). Μία ορθογώνια πλακόστρωτη περιοχή, το κέντρο της πόλης, χτισμένο στο ψηλότερο σημείο. Εκεί βρίσκονται τα δικαστήρια και οι ναοί του Δία, του Απόλλωνα, της Τύχης και το Ιερό των Λαρήτων. Στην περιοχή αυτή υπήρχε κι ο Ναός της Αφροδίτης, η οποία ήταν προστάτιδα της πόλης. Ο ναός υπέστη σοβαρές ζημιές στον σεισμό του 62 μ.Χ. και καταστράφηκε ολοσχερώς με την έκρηξη του Βεζούβιου. Μόνο συμβολική ειρωνεία θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αυτό το γεγονός.
Η πόλη επίσης είχε δύο θέατρα (02:02-02:11), ένα μεγάλο κι ένα μικρό. Το μεγάλο έχει ανακαινιστεί και χρησιμοποιείται σήμερα για εκδηλώσεις. Λίγο πιο κάτω βρίσκεται η παλαίστρα (01:52-02:01) ενώ στην άκρη της πόλης συναντάμε το Αμφιθέατρο (01:12-01:51), όπου πραγματοποιήθηκε και κινηματογραφήθηκε  η θρυλική συναυλία των Pink Floyd. Μόνο αν σταθεί κανείς στο κέντρο της Αρένας θα καταλάβει τόσο την ακουστική του χώρου όσο και το πάθος του αγαπημένου μου συγκροτήματος να παίξει εκεί μέσα. Σήμερα στους εσωτερικούς χώρους του Αμφιθεάτρου υπάρχει ένα λιτό κι αξιοπρεπέστατο μουσείο για αυτήν την ιστορική συναυλία. Τόπος συγκίνησης και λατρείας όσον αφορά εμένα.
Πέρα όμως από τα δημόσια κτίρια, η πόλη είναι πλούσια κι από ιδιωτικές επαύλεις με γνωστότερες την Οικία του Φαύνου, η οποία πήρε το όνομά της από τον υπέροχο μπρούτζινο άγαλμα του Φαύνου (03:32) που έχει στην αυλή αλλά και για το διάσημο ψηφιδωτό της μάχης του Μ. Αλεξάνδρου. Επίσης η οικία του Τραγικού Ποιητή είναι πασίγνωστη για το εκπληκτικό ψηφιδωτό της εισόδου, όπου παρουσιάζει έναν σκύλο έχοντας από κάτω την επιγραφή "Προσοχή σκύλος". Η οικία των Χρυσών Ερώτων έχει εκπληκτικές τοιχογραφίες με μικρούς έρωτες, τους "αμορίνι" (04:33-04:47). Εκπληκτικές τοιχογραφίες όμως συναντήσαμε και στην Οικία του Μενάνδρου. Η λίστα των σπιτιών που αξίζει να επισκεφθεί ο κόσμος είναι μεγάλη κι ακόμα δεν έχει ολοκληρωθεί αφού υπάρχουν ακόμα θαμμένα μεγάλα σημεία της πόλης. Σίγουρα οι μελλοντικές ανασκαφές θα μας αποκαλύψουν κι άλλους θησαυρούς. Ένας επιπλέον λόγος για να επισκεφθεί κανείς για δεύτερη φορά τον αρχαιολογικό αυτόν τόπο.
Ένα ακόμη στοιχείο που μ' εντυπωσίασε στην Πομπηία είναι τα διάσπαρτα μπρούτζινα αγάλματα που έχουν τοποθετηθεί σε όλη την έκταση της αρχαίας πόλης. Τεράστιες προτομές, κένταυροι πάνω σε υπερυψωμένες βάσεις κι έκπτωτοι άγγελοι, δένουν αρμονικά το παρελθόν με το σήμερα. Επιστρέφοντας στην Αθήνα έμαθα πως είναι μία περιοδική έκθεση που ξεκίνησε την Άνοιξη του 2016 (και θα ολοκληρωνόταν τον Ιανουάριο του 2017) του Γερμανού γλύπτη Igor Mitoraj. Αντίστοιχα έργα του είχα συναντήσει στην Ρώμη το 2012 και μου είχαν πραγματικά κινήσει την περιέργεια και το ενδιαφέρον.
Σκοπός της έκθεσης είναι να δείξει την μοναδική αντιπαράθεση της ευθραυστότητας με την εξουσία. Η σκέψη αυτή ταιριάζει απόλυτα στο μότο του καλλιτέχνη απέναντι στη μαγευτική τελειότητα και την αλλοιωμένη ατέλεια. Έναν έκπτωτο άγγελο του καλλιτέχνη συναντήσαμε και στην Κοιλάδα των Ναών, όπου είχε κάνει παρόμοια έκθεση το 2011.
Μου άρεσε πολύ το πάντρεμα του παρελθόντος με τον παρόν μέσα από μία έκθεση ουσιώδης και σπάνιας καλλιτεχνικής σημασίας. Με έξυπνο τρόπο οι Ιταλοί κατάφεραν να μετατρέψουν έναν αρχαιολογικό χώρο μεγάλης ιστορικής αξίας (μνημείο Unesco) σε μία όμορφη υπαίθρια γκαλερί σύγχρονων γλυπτών. Καμία σχέση δηλαδή με τους λάτρεις της δηθενιάς που εκπέμπει η πλειοψηφία των σύγχρονων καλλιτεχνών (π.χ. documenta) και των οίκων μόδας που ήθελαν να κάνουν πασαρέλα τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης.
Το όνειρό μου να επισκεφθώ την Πομπηία και να περιπλανηθώ σ' αυτήν με φόντο τον Βεζούβιο, εκπληρώθηκε. Τώρα θέλω να την επισκεφθώ ξανά για να βολτάρω στους αρχαίους της δρόμους, έχοντας στα αυτιά μου μελωδίες απ' ολόκληρη την δισκογραφία των Pink Floyd. Να ζήσω μία μέρα γεμάτη ιστορία, τέχνη και μουσική πανδαισία. 

Πέμπτη, 4 Μαΐου 2017

Οι ύπουλοι ελιγμοί του συστήματος



Λίγες μέρες πριν από το δεύτερο γύρο των γαλλικών εκλογών, οι ψηφοφόροι έχουν να επιλέξουν ανάμεσα στο κακό και στο χειρότερο (η αντιστοιχία των δύο υποψηφίων στους παραπάνω χαρακτηρισμούς είναι καθαρά προσωπική του καθενός που ενστερνίζεται αυτήν την άποψη).
Πως φτάσανε όμως σ’ αυτό το αδιέξοδο;
Αν ρίξουμε μία σύντομη ματιά στο πρόσφατο παρελθόν θα διαπιστώσουμε πως η Γαλλία βρίσκεται σε μία διαρκείς κατάσταση εκτάκτου ανάγκης, με συγκλονιστικές συγκεντρώσεις στις πλατείες (την περασμένη άνοιξη) κι εκρηκτικές διαδηλώσεις στους δρόμους για τα εργασιακά, ενώ παράλληλα η κοινωνία έχει τρομοκρατηθεί από τυφλά χτυπήματα. Όλο αυτό το χάος βοήθησε αρκετά τα συστημικά μέσα ενημέρωσης να χαλιναγωγήσουν την κοινή γνώμη, ωθώντας τους ψηφοφόρους να επιλέξουν λιτότητα ή ακροδεξιά.
Μπροστά σ’ αυτό το ύπουλο δίλημμα δεν υπάρχουν τα χρονικά περιθώρια για να αναλογιστεί κανείς το σκεπτικό ότι η χρόνια λιτότητα έχει δώσει έναν ανεξέλεγκτο καλπασμό στην ευρωπαϊκή ακροδεξιά. Πάνω σ’ αυτήν την άγνοια, πατάει το σύστημα, προωθώντας με κάθε τρόπο τον «υπηρεσιακό» του έμπιστο (στη συγκεκριμένη περίπτωση τον νεοφιλελεύθερο Μακρόν) και τον τοποθετεί απέναντι στην ακροδεξιά απειλή, «εκβιάζοντας» τον λαό να ψηφίσει ή αυτόν ή το ακροδεξιό πισωδρόμισμα, ενώ στην πραγματικότητα οι δυο παραπάνω επιλογές είναι συγκοινωνούντα δοχεία.
Προσωπικά θεωρώ και τις δύο επιλογές ως έναν νέο Μεσαίωνα με διαφορετική όψη. Ο ένας είναι οικονομικός κι επαγγελματικός σκοταδισμός κι ο άλλος είναι καθαρά εθνικισμός. Και οι δυο επιλογές οδηγούν στην ίδια καταστροφή από διαφορετική όμως πορεία.
Αυτή είναι λοιπόν η επιλογή που έχουν να κάνουν οι Γάλλοι σε λίγες μέρες. Γι’ αυτόν τον λόγο ξεσηκώθηκε η νεολαία και ξεχύθηκε στους δρόμους την μέρα της πρωτομαγιάς. Διότι αρκετοί συνειδητοποίησαν την παγίδα στην οποία έπεσαν. Όσο για την αποχή που ζήτησε ο Μελανσόν, είναι έντιμη κι ηθικά ορθή αλλά δεν είναι λύση.
Η λύση θα βρεθεί μόλις ο κόσμος συνειδητοποιήσει πως το εκλογικό σύστημα και το δημοκρατικό μοντέλο αρκετών χωρών έχει αλλοιωθεί και τροποποιηθεί επικίνδυνα από τις ολιγαρχικές διαθέσεις των πολυεθνικών. Μόνο έτσι θα αρχίσει η αναθεώρηση των πραγμάτων και των καταστάσεων.

Πηγή: aplotaria.gr

Τετάρτη, 3 Μαΐου 2017

Το Εντεύθεν στην Αθήνα


Λίγο πριν αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση για το καλοκαίρι, μας δίνεται μία ακόμη ευκαιρία να ανοίξουμε συζήτηση περί μνήμης και λήθης, βασισμένοι στο τρίτο μου βιβλίο Εντεύθεν. 
Αυτή τη φορά η παρουσίαση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 3 Μαΐου κι ώρα 19:30 στο βιβλιοπωλείο Επί Λέξει (Ακαδημίας 32 & Λυκαβηττού), με την ευχή να μη μας σταθεί εμπόδιο ο καιρός.
Στη δεύτερη παρουσίαση του βιβλίου μου, θα έχω την τιμή να ακούσω την άποψη τριών σημαντικών προσώπων. Της συγγραφέως Πέλας Σουλτάτου, του σκηνοθέτη Δήμου Αβδελιώδη και του συγγραφέα-δημοσιογράφου Περικλή Κοροβέση. 
Είναι μεγάλη μου χαρά που θα συνυπάρξω μ' αυτούς τους ανθρώπους.
Μεγάλη μου χαρά όμως θα είναι να συναντήσω κι όσους με τιμήσετε με την παρουσία σας. Θα είναι μία καλή ευκαιρία να συζητήσουμε μαζί θέματα και προβληματισμοί που θα προκύψουν κατά τη διάρκεια της παρουσίασης.

Τρίτη, 2 Μαΐου 2017

«Είδα το θάνατο στην Οδησσό»




Σήμερα συμπληρώνονται τρία χρόνια από το ειδεχθέστερο φασιστικό έγκλημα του 21ου αιώνα, το ολοκαύτωμα δεκάδων αντιφασιστών/τριών στο Κτίριο των Συνδικάτων της Οδησσού, στις 2/5/2014, από τις φασιστικές ορδές των οπαδών του «κινήματος ΕυρωΜαϊντάν» της Ουκρανίας. Οι αντιφασίστες/τριες της Οδησσού δολοφονήθηκαν επειδή διαδήλωναν εναντίον του πραξικοπήματος που είχε λάβει χώρα στην Ουκρανία λίγους μήνες πριν, μη αναγνωρίζοντας το νέο καθεστώς, το οποίο προχωρούσε στον εκφασισμό της χώρας. Σήμερα, δύο χρόνια μετά, οι συγγενείς, οι φίλοι, οι συμπολίτες και οι σύντροφοι των ανθρώπων που κάηκαν ζωντανοί κατά την πυρπόληση του Κτιρίου των Συνδικάτων ή δολοφονήθηκαν αγρίως βγαίνοντας απ’ αυτό ζητούν δικαίωση. Το ουκρανικό κράτος έχει κλείσει την υπόθεση και κανένας δεν έχει τιμωρηθεί. Η συνήθως λαλίστατη, για θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δημοκρατίας, Ευρωπαϊκή Ένωση κι οι ΗΠΑ, πέρα από μια επιφανειακή καταδίκη των γεγονότων συναινούν και καλύπτουν τρία χρόνια τώρα το έγκλημα της Οδησσού.
Ως Αντιφασιστική Καμπάνια για την Ουκρανία και το Ντονμπάς αποφασίσαμε σήμερα να μεταφράσουμε τη μαρτυρία μίας εκ των επιζώντων του Κτιρίου των Συνδικάτων που περιλαμβάνεται στο βιβλίο: "I saw the death" (Είδα τον θάνατο) και μπορείτε να βρείτε στην αγγλική γλώσσα εδώ


2-5-2014 «Eίδα το θάνατο»

Μαρτυρία λεπτό προς λεπτό της μέρας μετά την οποία τίποτε δε θα ήταν ποτέ ξανά ίδιο…

Μαζί με δύο φίλους, μια φίλη μου και το σύζυγό της, πήγαμε στην πλατεία Κουλίκοβο Πόλιε περνώντας από το κέντρο. Στις 14.00 συναντηθήκαμε δίπλα στο μνημείο για τους «πεσόντες πολιτοφύλακες» στη λεωφόρο Αλεξάνδρου. Πολλοί νέοι άνθρωποι από διάφορες συλλογικότητες, μεταξύ αυτών κορίτσια, γυναίκες και ηλικιωμένοι άνθρωποι, συμμετείχαν στη συγκέντρωση. Το παρουσιαστικό τους διέφερε από άνθρωπο σε άνθρωπο: κάποιοι λίγοι από ορισμένες οργανώσεις φορούσαν αθλητικά ρούχα, είχαν τζάκετ με επένδυση, κράνη οικοδομής και ρόπαλα – αυτοί ήταν τα παιδιά της ομάδας περιφρούρησης της Οδησσού, ήταν ολιγομελείς ομάδες και είχαν παρουσία στις διαδηλώσεις. Πολλοί λίγοι φορούσαν μπαλακλάβες. Οι περισσότεροι ήταν ντυμένοι με συνηθισμένα ρούχα, όπως θα κατέβαιναν σε μια οποιαδήποτε ειρηνική κινητοποίηση και φορούσαν σορτσάκια και κοντομάνικα μπλουζάκια χωρίς καμιά άλλη προστασία. Πουθενά δεν είδα όπλα. Ο σκοπός της συγκέντρωσης ήταν να κινηθούμε παράλληλα με τη διαδήλωση του «ευρωμαϊντάν» έχοντας την εκτίμηση ότι η διαδήλωση για την «ενωμένη Ουκρανία» θα μετατραπεί σε νεοναζιστική διαδήλωση με τις σημαίες του Μπαντέρα και τα νεοναζιστικά σύμβολα και συνθήματα, όπως «θάνατος στους εχθρούς», «μαχαίρια για τους moskals (ΣτΜ: υποτιμητικός χαρακτηρισμός για τους Ρώσους αναφερόμενος στους προερχόμενους από τη Μόσχα»). Έτσι συνέβαινε στις διαδηλώσεις αυτών ανεξάρτητα απ’ το σκοπό για τον οποίο τις καλούσαν.
Η πόλη μας όμως είχε κουραστεί απ΄ το γεγονός ότι οι φασίστες, οπαδοί του Μπαντέρα (ΣτΜ: ο Στεπάν Μπαντέρα ήταν Ουκρανός συνεργάτης των Ναζί και σφαγέας της πολωνικής και εβραϊκής μειονότητας της Ουκρανίας στο Β΄ Π.Π.,) μπορούν να παρελαύνουν ανενόχλητα στην πόλη. Αυτή τη φορά είχε αποφασιστεί να μην επιτραπεί στη φασιστική διαδήλωση να περάσει από τους κεντρικούς δρόμους της Οδησσού. Ένας ιδιαίτερος στόχος των ανθρώπων μας ήταν να αποτρέψουν τη διαδήλωση απ’ το να φτάσει στην πλατεία Κουλίκοβο Πόλιε. Από μας ήταν περίπου 400-500 άνθρωποι. Σταματήσαμε και κουβεντιάσαμε λίγο μαζί τους. Η ατμόσφαιρα ήταν ήρεμη και ειρηνική, αν και υπήρχαν φήμες ότι την προηγούμενη μέρα πολλά μέλη του «Δεξιού Τομέα» από διάφορες περιοχές της δυτικής και κεντρικής Ουκρανίας, μαχητές του Κιέβου από τις ομάδες της πλατείας «Μαϊντάν», και φανατικοί οπαδοί από το Χάρκοβο και το Ντνιεπροπετρόφσκ είχαν καταφθάσει στην πόλη. Όλοι αυτοί είχαν έλθει στην πόλη μας με το πρόσχημα ενός ποδοσφαιρικού αγώνα μεταξύ της τοπικής «Τσερνομόρετς» και της «Μέταλουργκ», ομάδας από το Χάρκοβο. Πολλούς βέβαια τους είχαν φέρει στην Οδησσό αρκετά πριν τις 2 Μαΐου και είχαν στρατοπεδεύσει στην πόλη, ενώ τραμπούκοι από το Κίεβο από συγκεκριμένες ομάδες της πλατείας Μαϊντάν είχαν φτιάξει σημεία ελέγχου στην έξοδο – είσοδο της πόλης ήδη από τα μέσα Απρίλη, δήθεν για να προστατεύσουν την πόλη (να προστατεύσουν την Οδησσό από τους κατοίκους της; Πώς να το αντιληφθεί κανείς αυτό; Ποιος απειλούσε την Οδησσό;)
Και όμως, εγώ δεν πίστευα ότι κάτι σοβαρό θα συνέβαινε και ότι οι σκηνές που είχαμε στήσει στο Κουλίκοβο Πόλιε θα καταστρέφονταν από τους οπαδούς του Μαϊντάν. Επίσης, ξέραμε ότι οι τοπικοί οπαδοί του Μαϊντάν και φανατικοί από το Ντνιεπροπετρόφσκ είχαν ήδη επισκεφτεί άλλη μια φορά την πόλη για έναν ποδοσφαιρικό αγώνα και τίποτε δεν είχε γίνει εκτός απ’ το ότι μια ομάδα 6 εξ αυτών είχαν τρέξει προκλητικά μπροστά από το Κουλίκοβο Πόλιε – αυτό και μόνο. Προσωπικά, θεωρούσα ότι κι αυτή τη φορά θα ήταν κάπως έτσι. Τα δικά μας παιδιά είναι πιο παθιασμένοι, γενναίοι και δυνατοί από τους τοπικούς οπαδούς του Μαϊντάν ή τους επισκέπτες του «Δεξιού Τομέα». «Σύγκρουση – ναι, αυτό είναι πιθανό, αλλά τι άλλο μπορεί να συμβεί στην πόλη μας;» – έτσι έβλεπα τα πράγματα εκείνη τη στιγμή. Μια ομάδα γυναικών αποφάσισε να φτιάξει ένα σταθμό πρώτων βοηθειών σε περίπτωση μικρής έκτασης επεισοδίων. Επειδή οι συγκρούσεις δεν ήταν προγραμματισμένες από πριν, τα διάφορα που ήταν αναγκαία για τις πρώτες βοήθειες αναζητήθηκαν επί τόπου. Μου ζήτησαν να αγοράσω γάντια και έτρεξα σε φαρμακείο. Όταν βρέθηκα δίπλα στην οδό Ζουκόφσκα, είδα έναν μεσήλικα μέσα σε ένα τζιπ με φιμέ τζάμια που πήγαινε αργά και τραβούσε βίντεο με το κινητό του τον κόσμο μας. Τώρα, σκέφτομαι ότι δεν ήταν τυχαίο. Τότε, αν και το συγκράτησα δε με άγχωσε σαν γεγονός. Το ανέφερε μάλιστα σε κάποιες γυναίκες, αλλά καμιά δεν έδωσε σημασία. Γύρισα, και συνεχίσαμε να στεκόμαστε ήσυχα στη λεωφόρο του Αλεξάνδρου, όταν κάποιος κόσμος ξαφνικά έτρεξε στη γωνία της λεωφόρου και της οδού Ζουκόφσκα (από την οδό Πρεομπραζένσκι – πρώην οδό Κόκκινου Στρατού). Δεν καταλάβαμε τι γινόταν, αλλά μας είπαν ότι έπεσε ένας πυροβολισμός. Όλοι άρχισαν να τρέχουν. Ένας απ’ αυτούς που πυροβόλησαν το έσκασε και ο άλλος δεν κατάφερε να διαφύγει και συνελήφθη από την αστυνομία.
Εδώ είμαστε λοιπόν – ο πρώτος πυροβολισμός ενάντια στα παιδιά μας! Αυτή ήταν η πρώτη πρόκληση αυτή την τραγική ημέρα της 2ας Μαΐου, και δεν προήλθε από τους διαδηλωτές του Κουλίκοβο Πόλιε αλλά από τους διαδηλωτές του «ευρωμαϊντάν». Αλλά ακόμη και μετά από αυτό το γεγονός, δε θα έλεγε κανείς ότι κυριάρχησε μια ατμόσφαιρα επιθετικότητας στις γραμμές μας, αν και ήταν εμφανής μια νευρικότητα. Ο σύζυγος της φίλης μου είδε ότι τότε πολλοί φορέσανε κόκκινα περιβραχιόνια. Όταν πλησιάσαμε, κατάλαβα ότι επρόκειτο για μια κόκκινη ταινία. Μπορώ να πω με σιγουριά ότι ο κόκκινος επίδεσμος δεν ήταν σημάδι κάποιων επίδοξων προβοκατόρων. Όλοι όσοι θέλανε να μπορούν να αλληλοαναγνωριστούν σε περίπτωση που κάτι απρόβλεπτο συμβεί, φορούσαν το κόκκινο περιβραχιόνιο. Όπως μου εξήγησαν αργότερα τέτοιες κόκκινες και κίτρινες ταινίες χρησιμοποιούνται συνήθως από τους παίχτες του αθλήματος «airsoft». Ο σύζυγος της φίλης μου, μου έδωσε, αλλά σκέφτηκα ότι καλύτερα να το δέσουν γύρω από το χέρι τους οι άντρες. Θέλω να πω ότι πολλοί άντρες φορούσαν τα κόκκινα περιβραχιόνια, ενώ οι περισσότερες γυναίκες την πορτοκαλί – μαύρη κορδέλα του Αϊ – Γιώργη. Τότε, είδαμε όσους φορούσαν τα κόκκινα περιβραχιόνια να συγκροτούνται σε γραμμές. Καταλάβαμε ότι ήταν ήδη 14.00, που σήμαινε ότι είχαμε ήδη αργήσει γιατί στις 14.00 έπρεπε να είμαστε ήδη στην πλατεία Κουλίκοβο Πόλιε. Για να είμαι ειλικρινής δεν ήμουν σίγουρη αν ήθελα να πάω και ούτε ο σύζυγος της φίλης μου. Όμως, στις 14.00 ήταν το επόμενο ραντεβού της ομάδας πρώτων βοηθειών. Και δε γινόταν να το χάσουμε.


Τότε, φτάσαμε στο κέντρο, όπου το πρώτο μέρος των τραγικών γεγονότων της 2ας Μαΐου ξεκίνησε. Κατά τη διάρκεια τους, τραυματίστηκαν πολλοί και σκοτώθηκαν 13 άνθρωποι (ο επίσημος αριθμός είναι πολύ μικρότερος, 4 άνθρωποι). Με τα διαθέσιμα στοιχεία, προκύπτει ότι ανάμεσα στους 13 νεκρούς ήταν 9 υπερασπιστές του Κουλίκοβο Πόλιε, ένας αστυνομικός, ένας πυροσβέστης και δύο από τους «ευρωμαϊντάν» (αυτοί ισχυρίζονται ότι είχαν 4 νεκρούς, αλλά τα επίσημα στοιχεία μιλάνε για δύο και δε νομίζω να το έκρυβαν αν ήταν παραπάνω οι νεκροί). Όπως καταλάβαμε αργότερα, ήταν συγκεντρωμένοι όχι λιγότεροι από 3 χιλιάδες οπαδοί του Μαϊντάν, μέλη του «Δεξιού Τομέα», φανατικοί χούλιγκανς κ.α. στο κέντρο της πόλης και από μας μόνο 400- 500. Οι δυνάμεις, ήταν προφανώς άνισες, αλλά οι δικοί μας ήταν ντόπιοι κάτοικοι της Οδησσού – οι απόγονοι αυτών που είχαν απελευθερώσει την Οδησσό και όλο τον κόσμο από τους εισβολείς Ναζί!
Διαρκώς όλοι δέχονταν ανήσυχα τηλεφωνήματα. Κι όμως, όλοι αποφάσισαν να παραμείνουν στο Κουλίκοβο Πόλιε και, προφανώς, κανείς δε μπορούσε να πιστέψει ότι κάτι τραγικό μπορεί να συμβεί στην Οδησσό. Όλοι σκέφτονταν ότι το χειρότερο που μπορεί να γίνει είναι μια σύγκρουση με πέτρες ή έστω μάχες σώμα με σώμα. Οι περισσότεροι σκέφτονταν ότι τα τηλεφωνήματα ήταν υπερβολικά σχετικά με τη σοβαρότητα της κατάστασης. Αν και υπήρχαν και αυτοί που θεωρούσαν ότι κάτι κακό πράγμτατι μπορεί να συμβεί. Γύρω στις 16.45 (έγραφα ένα sms, γι’ αυτό και γνωρίζω την ώρα), ένας φίλος μου – ο ποιητής Viktor Gunn με πλησίασε και είπε: «Μόνο εσένα γνωρίζω εδώ. Εάν μου συμβεί κάτι … καταλαβαίνεις τι εννοώ … γράψε στην πολυαγαπημένη μου σύζυγο, γιατί ξέρω ότι είναι πολύ ανήσυχη», μου έδωσε το όνομα της και μου είπε που να τη βρώ. Με εξέπληξαν οι σκέψεις του, αλλά ξαναλέω δεν πίστευα ότι κάτι τόσο φρικτό μπορούσε να συμβεί. Και μετά απ’ όσα τελικά συνέβησαν, προσπάθησα να τον βρω ανάμεσα στους επιζώντες, που συγκεντρώθηκαν στο Κουλίκοβο Πόλιε, αλλά δυστυχώς, ήταν ανάμεσα στους νεκρούς. Αιωνία η μνήμη του!
Εκείνη τη στιγμή, ήταν τριγύρω μου κυρίως άντρες πάνω από 45 χρονών και γυναίκες, πολλές από τις οποίες ήταν πάνω από 50 χρονών. Θυμάμαι ακόμη και μια μητέρα με δυο παιδιά στο Κουλίκοβο Πόλιε. Ξεχώρισα τον περιφερειακό σύμβουλο της Οδησσού Vyacheslav Marin, που ήταν επίσης ακτιβιστής του Κουλίκοβο Πόλιε. Αν και δε θεωρούσε τον εαυτό του αρχηγό, ο κόσμος τον σέβονταν πολύ, καθώς ήταν καλοσυνάτος, χαμογελαστός και πάντα έτοιμος να ακούσει και να εκφράσει τη γνώμη του ή την οπτική του για τα προβλήματα. Τα απογεύματα ήταν σχεδόν κάθε μέρα στο Κουλίκοβο Πόλιε. Ήταν μαζί μας και εκείνη τη μέρα. Χαιρετηθήκαμε και ήμουν χαρούμενη που τον είδα ήρεμο να χαμογελάει. Κάποια στιγμή, όταν αυξήθηκαν πολύ και τα τηλεφωνήματα με τις προειδοποιήσεις άρχισε μια ανησυχία. Θυμάμαι τον Vyacheslav Markin να προτρέπει τις γυναίκες να φύγουν από το Κουλίκοβο Πόλιε και πολλοί τον υποστήριζαν, αλλά οι γυναίκες αρνήθηκαν ρητά. Εκείνη τη στιγμή ήταν περισσότερες οι γυναίκες στο χώρο και όλοι μαζί οι συγκεντρωμένοι σ’ αυτό το σημείο ήταν 200 – 250 άνθρωποι. Άκουσα μια γυναίκα να λέει: «Όχι, δε θα πάμε πουθενά! Πόσοι άντρες θα μείνουν εδώ δηλαδή; Όχι δε φεύγουμε! Δεν πάμε πουθενά!» Είδα και τον Rotsislav Barda, τον άκουσα να μιλάει ανήσυχος στο τηλέφωνο και να λέει: «Είναι περισσότεροι από1.500» Μετά τον έχασα από το οπτικό μου πεδίο. Ο Artem Davidchenko ήταν εκεί και μάλωνε για το τι πρέπει να κάνουμε: να μείνουμε εκεί να υπερασπιστούμε την πλατεία και τις σκηνές που είχαμε στήσει ή να πάμε να βοηθήσουμε στο κέντρο; Εκείνη τη στιγμή, όλοι διαφωνούσαν με όλους. Ο Artem είπε να περιμένουμε ένα τηλεφώνημα από το κέντρο και μετά να αποφασίσουμε. Ένα παιδί από τη «λαϊκή πολιτοφυλακή» της Οδησσού τον πλησίασε και μίλησαν – απ’ ότι κατάλαβα, μόλις είχε έρθει από το κέντρο. Μετά, έτρεξα στο φαρμακείο και δεν ξέρω τι έγινε.
Όταν επέστρεψα, συνάντησα τον Vyacheslav πάλι, χαμογελάσαμε και μου είπε να πάμε στις πρώτες βοήθειες. Δεν τον ξαναείδα από τότε. Ήταν ένας άνθρωπος με αληθινά ευγενική καρδιά. Οι άνθρωποι περιφέρονταν και έψαχναν να εξοπλιστούν όπως μπορούσαν για να είναι έτοιμοι για τη σύγκρουση. Έσπαγαν τα πόδια από καρέκλες, έπαιρναν ξύλα, ό,τι μπορούσαν από τις σκηνές και τριγύρω για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους. Τότε είδα μια μεσήλικα γυναίκα με ένα μπαστούνι στο χέρι έτοιμη για την άμυνα μας. Αυτή η εικόνα με άγγιξε, γιατί αυτή η γυναίκα ήταν αυθεντική έκφραση της επιθυμίας να υπερασπιστούμε μέχρι τέλους το Κουλίκοβο Πόλιε ακόμη και με μπαστούνια. Αποφασίστηκε να φτιάξουμε οδοφράγματα γύρω από τις σκηνές, αλλά είχαμε λίγα αντικείμενα για τα οδοφράγματα και μπορούσαν εύκολα να τα σπάσουν. Τραυματισμένοι άνθρωποι άρχισαν να καταφθάνουν από το κέντρο, με πρόχειρα δεμένους επιδέσμους, οι περισσότεροι με ανοιγμένα κεφάλια και χτυπημένα πρόσωπα. Τους παρείχαμε τις πρώτες βοήθειες, μαθαίνοντας στην πράξη το πρώτο μας μάθημα, να σταματήσει το αίμα, να καθαρίσουμε τις πληγές και να δέσουμε ξανά τον επίδεσμο. Οι τραυματισμένοι άνθρωποι, κατέφθαναν από διάφορες κατευθύνσεις από το κέντρο της πόλης, με σκοπό να συμβάλλουν στην υπεράσπιση του Κουλίκοβο Πόλιε, των σκηνών που είχαμε στήσει. Για μας το Κουλίκοβο Πόλιε ήταν σύμβολο αντίστασης στους Ναζί!
Ζητήθηκε από τις νοσοκόμες να πάμε με φάρμακα στον προαύλιο χώρο του Κτιρίου των Συνδικάτων. Κάποιοι πρότειναν να πάμε στις εκκλησίες και να ζητήσουμε να χτυπήσουν τις καμπάνες για να σημάνουν συναγερμό. Τότε, ο φίλος μου, ένας άλλος ακτιβιστής του Κουλίκοβο Πόλιε κι εγώ τρέξαμε στην οδό Πούσκιν στην εκκλησία και τους το ζητήσαμε, εξηγώντας τους ότι θέλαμε να είναι κάλεσμα στους κατοίκους της Οδησσού για να προσέλθουν στην υπεράσπιση του Κουλίκοβο Πόλιε. Αρνήθηκαν επικαλούμενοι την απουσία του υπευθύνου και το ότι η εκκλησία ήταν κλειστή. Τρέξαμε σε άλλη εκκλησία που ήταν επίσης κλειστή γιατί η ώρα ήταν ήδη 18.00, προσπαθήσαμε να επικοινωνήσουμε αλλά μάταια και γυρίσαμε στο Κουλίκοβο Πόλιε χωρίς να έχουμε καταφέρει κάτι. Μόλις επιστρέψαμε συναντήσαμε έναν 70χρονο. Ήταν γεμάτος αυτοπεποίθηση, μόλις είχε γυρίσει από το κέντρο της πόλης, όπου είχε λάβει χώρα μια άνιση αιματηρή μάχη. Το κεφάλι του ήταν ματωμένο και οι πληγές ξεχώριζαν από τον επίδεσμο που του είχαν βάλει στα γρήγορα. Κι όμως ήρθε για να υπερασπιστεί το Κουλίκοβο Πόλιε. Όλος ο κόσμος πλέον έφτιαχνε ένα νέο οδόφραγμα στο προαύλιο του Κτιρίου των Συνδικάτων. Αρχίσαμε να βοηθάμε. Οι ούτως ή άλλως ολιγάριθμοι αστυνομικοί και ένα περιπολικό είχαν εξαφανιστεί. Προφανώς, είχαν φύγει. Έπειτα βγήκε μια ανακοίνωση: οι γυναίκες με τα φάρμακα να μπούνε στο κτίριο και να πάνε στο δεύτερο όροφο. Δεν είδα πως άνοιξε η πόρτα του κτιρίου αλλά όταν μπήκα μέσα, είδα ότι τα τζάμια είχαν σπάσει, και συμπέρανα ότι σπάσαμε την πόρτα και κανείς δεν μας την άνοιξε από μέσα. Πήγαμε στο δεύτερο όροφο, δεξιά, και αφήσαμε τα φάρμακα πάνω στα τραπέζια που βρίσκονταν στο διάδρομο. Τα άλλα κορίτσια είχαν ήδη σύρει τα τραπέζια από το δωμάτιο που ήταν ακριβώς μπροστά στη σκάλα. Θέλω να τονίσω ότι τίποτε άλλο εκτός από τα τραπέζια δεν μετακινήθηκε έξω. Το φως στο διάδρομο ήταν ανοικτό και στο πάτωμα κατά μήκος του τοίχου είχαμε φέρει από τις σκηνές στρώματα, που προορίζονταν για τους τραυματίες. Υπήρχε μια γυναίκα γιατρός μαζί μας που μας μάθαινε τεχνικές πρώτων βοηθειών. Μετά ήρθε κι ένας άντρας γιατρός, είπε ότι τον κάλεσαν στο Κουλίκοβο Πόλιε και ήρθε αμέσως. Είπε ότι αν υπήρχε ανάγκη μπορούσε να χειρουργήσει. Αποφασίσαμε να μοιράσουμε αρμοδιότητες όταν θα άρχιζαν να έρχονται οι τραυματίες και προσπαθήσαμε να συγκεντρωθούμε στην κατάσταση που είχαμε μπροστά μας. Θυμάμαι ένα παιδί 13-14 ετών μαζί μας στο δεύτερο όροφο, ήταν πολύ ενεργός και τους βοηθούσε όλους να ετοιμαστούν για τη μάχη της υπεράσπισης. Προσπαθούσαν μαζί με το γιατρό να μεταφέρουν τις πρώτες βοήθειες σε ένα δωμάτιο, αλλά η πόρτα δεν άνοιγε με τίποτε. Μετά τους έχασα. Ήμουν τόσο χαρούμενη όταν στα βίντεο που έβλεπα αργότερα εντόπισα αυτό το παιδί να βγαίνει ζωντανό από το φλεγόμενο Κτίριο των Συνδικάτων. Προσπαθήσαμε να βρούμε αντλίες πυρόσβεσης στο δεύτερο όροφο. Υπήρχε βρύση αλλά χωρίς λάστιχο. Και δεν υπήρχε νερό στη βρύση. Συνήθως, το νερό παρέχεται από άλλη πηγή.

Η περίφραξη του Κτιρίου των Συνδικάτων βαμμένη στα χρώματα του Δεξιού Τομέα, με το σύνθημα «Η Ουκρανία πάνω απ’ όλα» κατά το χιτλερικό «Η Γερμανία πάνω απ’ όλα»

Κάποιος φώναξε «τρέξτε στην τουαλέτα, χρειαζόμαστε νερό». Τρέξαμε στο τέλος του διαδρόμου, όπου είναι συνήθως οι τουαλέτες. Οι γυναικείες τουαλέτες ήταν στη γωνία, κοντά στο παράθυρο που έβλεπε απ’ το διάδρομο στο δρόμο μπροστά στο κτίριο (από εκεί που φαίνεται ο σιδηροδρομικός σταθμός), ανοίξαμε τη βρύση και αρχίσαμε να γεμίζουμε όλα τα πλαστικά μπουκάλια που βρίσκαμε μικρά και μεγάλα. Μετά κάποιος έφερε ένα κουβά. Καθώς τρέχαμε μπροστά από το παράθυρο κάποιος φώναξε «Μην έρχεστε κοντά στο παράθυρο, πυροβολάνε προς τα παράθυρα». Μετά από λίγο έριξαν μια βόμβα μολότοφ στο παράθυρο του διαδρόμου, άρπαξε ανάμεσα, τα τζάμια ήταν χοντρά – της σοβιετικής εποχής – και αντέξανε. Η φλόγα στο πλαίσιο του παραθύρου μας ανάγκασε να το σπάσουμε και να προσπαθήσουμε να σβήσουμε τη φωτιά με νερό. Άρπαξε φωτιά μια κουρτίνα, τη σβήσαμε και αυτή αμέσως και την τραβήξαμε για να μην αρπάξει ξανά. Φωνάζανε κάποιοι να μην πλησιάζουμε στα παράθυρα. Τρέχαμε γιατί αναζητούσαμε παντού πηγές νερού. Κάποια στιγμή είπαν ότι τέλειωσε και κάποιος έτρεξε να ψάξει αλλού για νερό. Μια κοπέλα που έψαχνε για νερό μου είπε ότι είδε τον Vyacheslav Markin στον πρώτο όροφο του Κτιρίου των Συνδικάτων, όπου είχαν ήδη αρχίσει να πετάνε βόμβες μολότοφ μέσα στο κτίριο. Ήταν ακόμη χαλαρός και αστειευόταν μαζί της, καθώς ακόμη και τότε δεν μπορούσαν να πιστέψουν τον τρόμο που θα επακολουθούσε λίγο μετά και τα εγκλήματα που θα διαπράττονταν απ’ τα απάνθρωπα τέρατα (την επόμενη μέρα μάθαμε ότι ο Vyacheslav Markin πήδηξε από το παράθυρο και όταν έπεσε στο έδαφος κατάφερε να σηκωθεί, αλλά οι οπαδοί του Μπαντέρα αποφάσισαν να τον ξυλοκοπήσουν μέχρι θανάτου, παρά το γεγονός ότι είχε επιβιώσει πέφτοντας από το παράθυρο ενός φλεγόμενου κτιρίου. Πέθανε αργότερα στο νοσοκομείο από τα χτυπήματα που του έδωσαν στο δρόμο έξω από το κτίριο. Αιωνία η μνήμη του!)
Μια νέα βόμβα μολότοφ ρίχτηκε ξαφνικά στο μερικώς σπασμένο παράθυρο του δευτέρου ορόφου όπου βρισκόμασταν. Έπεσε 30cm μακρυά μου – γύρισα προς το παράθυρο αλλά ξανάφυγα μακριά, απελπιστικά τρομαγμένη. Όλοι προσπαθούσαν να σβήσουν τη φωτιά από το πάτωμα, καθώς και τα στρώματα δεν ήταν καθόλου μακριά από εκεί. Όλοι μαζί καταφέραμε γρήγορα και σβήσαμε τη φωτιά. Και το κάναμε με κουρέλια και με τα χέρια μας. Ξαφνικά, ένας μαύρος καπνός ήρθε από το την κεντρική είσοδο και τα φώτα αμέσως έσβησαν. Ήμουν πολύ τρομαγμένη από το σκοτάδι που ξαφνικά κατέκλυσε τα πάντα και ακόμη περισσότερο από το μαύρο, έντονο καπνό. Ήδη ακούγαμε το πλήθος που πολιορκούσε το κτίριο να ζητωκραυγάζει μαινόμενο στους δρόμους. Μας είπαν, εμάς τις γυναίκες, που ήμασταν στο δεύτερο όροφο, να πάρουμε τα φάρμακα και να τρέξουμε στους πιο πάνω ορόφους. Ο διάδρομος χωρίς φώτα είχε βυθιστεί στο σκοτάδι του μαύρου καπνού. Ρίξαμε τα φάρμακα μέσα στις τσάντες. Ο καπνός ήταν ήδη παντού. Μια κοπέλα άρχισε να δίνει στους ανθρώπους τριγύρω πάνες προσαρμοσμένες ως επιδέσμους και θυμάμαι να βγάζω μια γάζα από το πορτοφόλι μου και να την τραβάω ως το πρόσωπό μου. Τότε άκουσα μια άλλη γυναικεία φωνή να μας λέει να βρέξουμε τις πάνες και τους επιδέσμους, σε ένα μπολ με νερό δίπλα στη γυναίκα. Την πλησιάσαμε και βρέξαμε τα μέσα της άμυνάς μας, χάρη σε αυτές τις γυναίκες (ή ίσως κορίτισια, καθώς δε μπορούσα να καταλάβω την ηλικία τους μέσα στο σκοτάδι). Αργότερα, άκουσα πολλούς ανθρώπους να λένε πόσο χρήσιμες ήταν αυτές οι βρεγμένες πάνες.
Έχοντας συγκεντρώσει τα φάρμακα στις τσάντες, προσπαθήσαμε να ανέβουμε από τις σκάλες – εκεί υπήρχε ένα παράθυρο. Πήγαμε κοντά στο παράθυρο της σκάλας. Ήταν ορθάνοικτο. Κάποιος πάλι φώναξε «Μην πλησιάζετε – πυροβολάνε στα παράθυρα». Το παράθυρο αυτό ήταν πραγματικά μεγάλο, έφτανε το ύψος ενός ανθρώπου και αν κάποιος περνούσε φαινόταν από παντού ολόκληρος. Είχαμε ήδη ακούσει ότι οι φασίστες του Μαιντάν ήταν στον προαύλιο χώρο και πυροβολούσαν προς τα παράθυρα, όπου έβλεπαν την παραμικρή κίνηση. Δίστασα για λίγο, αλλά μετά είδα αυτόν το μαύρο πυκνό καπνό να ανεβαίνει και τον κόσμο επίσης. Αποφάσισα να τρέξω προς τα πάνω. «Ας γίνει ότι είναι να γίνει» – σκέφτηκα. Πολλοί ακολούθησαν. Στον τρίτο όροφο είχε επίσης μαύρο καπνό και τρέξαμε στον τέταρτο, όπου είδαμε ένα γραφείο δίπλα στις σκάλες και τρέξαμε εκεί μέσα. Ήταν ήδη μέσα κόσμος. Το παράθυρο είχε σπάσει και καθαρός αέρας έμπαινε στο δωμάτιο. Σε δέκα λεπτά κι άλλος κόσμος είχε μπει μέσα σ’ αυτό το δωμάτιο. Είμασταν 6 γυναίκες και 6-8 άνδρες μέσα στο γραφείο. Δεν ξέραμε τι να κάνουμε. Κάποιοι έπαιρναν ανεπιτυχώς τηλέφωνο την αστυνομία και την πυροσβεστική. Υπήρχαν 3 νοσοκόμες από την ομάδα μας σε αυτό το δωμάτιο, και καταφέραμε να βάλουμε επίδεσμο σε δυο τραυματίες. Μια κοπέλα είπε ότι έφεραν μέσα ένα παιδί και του έκανε μια ένεση αναισθησίας. Προσπάθησα να βγάλω το κεφάλι μου στο διάδρομο, αλλά τινάχτηκα πίσω κλείνοντας την πόρτα. Ο διάδρομος ήταν γεμάτος μαύρο καπνό και ήταν αποπνικτικά. Αρκούσαν λίγα δευτερόλεπτα για να το καταλάβεις. Τα παιδιά έβαλαν και μια ντουλάπα μπροστά στην πόρτα για μεγαλύτερη σιγουριά. Οι ανεπιτυχείς κλήσεις σε αστυνομία, νοσοκομεία και πυροσβεστική συνεχίζονταν…
Περάσαμε πολύ χρόνο στο δωμάτιο του τετάρτου ορόφου και εκείνη τη στιγμή που έφτανε το σούρουπο κάθε λετπό ήταν οδυνηρό. Πρώτα είδαμε με τρόμο τι γινόταν κάτω έξω από το κτίριο, όπου το πλήθος οργισμένο τραγουδούσε τον εθνικό ύμνο, πανηγύριζε, φώναζε συνθήματα για το Μπαντέρα κ.α. «Θάνατος στους εχθρούς», «Ενιαία Ουκρανία», «Κρεμάλα στους Mοskals» κ.α. Αυτό το χαρούμενο πλήθος των αγρίων κουνούσε τη σημαία της Ουκρανίας όταν οι άνθρωποι καίγονταν ζωντανοί μέσα στο κτίριο και συνέχιζαν να ρίχνουν βόμβες μολότοφ και να πυροβολάνε προς τα παράθυρα. Αλλά τότε δεν ξέραμε και δε μπορούσαμε να δούμε τι έκαναν σε όσους κατάφερναν να βγούνε από το κτίριο ή πηδούσαν από τα παράθυρα, πως δηλαδή χτυπούσαν μέχρι θανάτου αγόρια και άντρες, πώς χτυπούσαν ακόμη και τις γυναίκες…
Όλοι προσπαθούσαν να τηλεφωνήσουν σε κάποιον, μιλούσαν με συγγενείς, γνωστούς, φίλους, ζητώντας τους βοήθεια, έκαναν κλήσεις στην πυροσβεστική, την αστυνομία κτλ. Μαύρος καπνός διακρίνονταν στο απέναντι παράθυρο, που δεν ήταν σπασμένο. Ένα παιδί με καλυμμένα χαρακτηριστικά και κράνος προσπαθούσε να σπάσει το παράθυρο με ένα ρόπαλο. Αρχίσαμε να του φωνάζουμε ότι εάν το παράθυρο είχε σπάσει, θα είχαμε πνιγεί από τον καπνό, και αμέσως σταμάτησε. Ηρέμησε, αλλά μετά από λίγο, φανερά σε κατάσταση νευρικού κλονισμού, προσπάθησε ξανά να σπάσει το άλλο μισό του παραθύρου, του φωνάξαμε ξανά και ξαναηρέμησε. Θέλω να τονίσω ιδιαίτερα ότι όσο ήμαστε σε αυτό το δωμάτιο, ούτε σπάσαμε κάτι, ούτε καταστρέψαμε, ούτε αναποδογυρίσαμε τίποτε. Αντίθετα, προσπαθήσαμε να κινούμαστε προσεκτικά για να μη σπάσουμε τίποτε από το γραφείο. Δεν πήραμε τίποτε από το ψυγείο, που ήταν στο δωμάτιο, δεν το ανοίξαμε καν. Ειλικρινά, δεν είμασταν εκεί για κανέναν τέτοιο σκοπό. Τρέξαμε σε αυτό το γραφείο για να επιβιώσουμε, τίποτε περισσότερο. Τα γράφω αυτά, γιατί αργότερα οι οπαδοί του Μαϊντάν και του Μπαντέρα και οι τραμπούκοι τους ισχυρίστηκαν ότι καταστρέψαμε τα πάντα, ότι πίναμε αλκοόλ και ότι τρώγαμε γλυκά – αυτά είναι ανοησίες!
Τρεις γυναίκες προσεύχονταν. Τις άκουσα να διαβάζουν το «Πάτερ ημών». Μετά κάποιος είδε μια γυναίκα ανάσκελα στο περβάζι του 5ου ορόφου έξω σε αυτό το φρικτό καπνό. Ίσως βγήκε για να αναπνεύσει και ίσως να ήταν οντως πιο εύκολο να αναπνεύσει εκεί απ’ ότι στο γραφείο του 5ου ορόφου. Ήμαστε πολύ ανήσυχοι γι’ αυτή. Πραγματικά μπορούσε εύκολα να πέσει και να σκοτωθεί ή να πεθάνει από ασφυξία… αλλά δυστυχώς δε μπορούσαμε να κάνουμε τίποτε.


Τρέχαμε γύρω από το γραφείο και δεν ξέραμε, δεν είχαμε ιδέα τι να κάνουμε. Προσπαθήσαμε να φωνάξουμε σε αυτούς στο δρόμο με την ελπίδα ότι θα μας ακούσουν: «Σώστε μας, καιγόμαστε», και «Βοήθεια!». Ήταν φρικτό να βλέπεις το οργισμένο πλήθος κάτω και να συνειδητοποιείς ότι εμείς, οι κάτοικοι της Οδησσού, καιγόμασταν ζωντανοί και μας σκοτώνανε. Ποιοί; Οι περισσότεροι δεν είχαν καμιά σχέση με την Οδησσό. Αυτό εξόργιζε και προκαλούσε αποτροπιασμό. Και η αστυνομία μας καθόταν παραδίπλα και παρατηρούσε όλα όσα γίνονταν. Κάποιος όλη την ώρα υπενθύμιζε να μη στεκόμαστε ακριβώς μπροστά στο παράθυρο, όπου μπορούσαν να πυροβολήσουν. Και εμείς, στην ίδια μας την πόλη, έπρεπε να πηγαίνουμε έρποντας μέχρι το παράθυρο για να ανασάνουμε καθαρό αέρα. Λίγος καπνός είχε περάσει από την πόρτα, αλλά, ευτυχώς, είχαμε το σωτήριο παράθυρο. Μετά ακούσαμε σειρήνες από το πυροσβεστικό όχημα που πλησίαζε και ήμαστε πολύ χαρούμενοι, αλλά πέρασε πολλή ώρα μέχρις ότου να επιτρέψουν στο όχημα να πλησιάσει στο κτίριο. Τελικά, είδαμε τη σκάλα να ανεβαίνει μέχρι τον 5ο όροφο, και τη γυναίκα να κατεβαίνει από το περβάζι. Και ήμαστε χαρούμενοι γι’ αυτή. Μετά από λίγο κάποιος άνοιξε την πόρτα έχοντας την εντύπωση ότι ο καπνός είχε φύγει. Και πράγματι, ο διάδρομος δεν είχε πλέον τόσο καπνό και ήταν σχετικά καθαρός. Κάποιος άκουσε έναν ανεπαίσθητο θόρυβο και φώναξε: «Αυτοί είναι του Μαιντάν». Και μετά: «Όχι, περίμενε, είναι δικοί μας, να τους αφήσουμε να μπούνε». Μετά όταν είδαν αυτούς που έκαναν το θόρυβο, ουρλιάξαν ξανά: «Κλείστε την πόρτα, είναι του Μαϊντάν». Τα παιδιά μας αμέσως έκλεισαν την πόρτα και τράβηξαν τη ντουλάπα, αλλά οι οπαδοί του Μπαντέρα ήταν κοντά και άρχισαν να σφυροκοπάνε την πόρτα. Τα αγόρια μετακίνησαν γραφεία, το ψυγείο και ό,τι μπορούσε να κρατήσει την πόρτα κλειστή. Όλοι κρατούσαν την πόρτα. Εμείς οι γυναίκες αρχίσαμε να φωνάζουμε για βοήθεια έξω από το παράθυρο. Αλήθεια, σε ποιόν απευθύναμε την έκκλησή μας; Στο πλήθος, που χαίρονταν να πετάει κοκτέιλ μολότοφ, να ρίχνει κάθε σφαίρα, να χτυπάει κάθε κάτοικο της Οδησσού που έπεφτε από το παράθυρο, αυτοί που φώναζαν «Καείτε, ρώσικα ψημένα κεμπάπ»; Ήταν αφέλεια να τους απευθυνόμαστε, αλλά φωνάζαμε.
Κάποια στιγμή αυτά τα τέρατα κατάφεραν και άνοιξαν την πόρτα. Αλλά τα παιδιά μας κρατούσαν το φραγμό από ντουλάπια, ντουλάπα και γραφεία. Και οι οπαδοί του Μαϊντάν ούρλιαζαν με έναν απάνθρωπο οργισμένο τρόπο. Ένα κενό δημιουργήθηκε ανάμεσα στην κορυφή του ντουλαπιού και το άνοιγμα της πόρτας. Άρχισαν να ψεκάζουν ένα αέριο μέσα στο δωμάτιο ανά τακτά χρονικά διαστήματα, αλλά τα παιδιά κρατούσαν. Εμεις καθόμασταν δίπλα στο παράθυρο. Οι άντρες άρχισαν να φωνάζουν: «Έχει και γυναίκες εδώ». Κι εμείς επιβεβαιώσαμε τις εκκλήσεις τους, αλλά αυτό δεν τους σταμάτησε. Συνέχισαν να ψεκάζουν αέρια στο δωμάτιο ευελπιστώντας ότι θα παραλύσουμε. Αυτές οι στιγμές ήταν φρικτές, αλλά τα παιδιά μας δεν εγκατέλειψαν. Κάποια στιγμή κατάφεραν να μετακινήσουν το φραγμό και ένα μικρό κενό εμφανίστηκε στην πόρτα. Και ξαφνικά ένα όπλο καρφώθηκε σε αυτό το κενό στην κατεύθυνση του παραθύρου. Στη γωνία δίπλα στο παράθυρο καθόντουσαν κάποιες γυναίκες. Τινάχτηκα μακριά από το παράθυρο προς το φραγμό και τράβηξα μια νοσοκόμα μαζί μου. Μια σφαίρα εκσφενδονίστηκε. Μια άλλη γυναίκα μου είπε αργότερα ότι πυροβόλησαν κάποιον. Εμένα μου φαίνεται ότι αυτός ήταν ένας δεύτερος πυροβολισμός. Και μετά, τα παιδιά μας κατάφεραν να μετακινήσουν πάλι το φραγμό προς την πόρτα. Άρχισαν πάλι να μας ψεκάζουν. Τότε, ένα κομμάτι γυαλιού, μεσαίου μεγέθους πετάχτηκε προς εμάς που ήμαστε πίσω από το φραγμό. Εγώ ήμουν πίσω από τα παιδιά. Προσπάθησα να καλύψω το κεφάλι, αλλά ένα θραύσμα μπήκε στη σόλα του παπουτσιού, ούτε εγώ ξέρω πως. Τα κατάφερα όμως και το έβγαλα άμεσα και προς έκλπηξή μου κατάφερα να μην κοπώ. Οι δικοί μας συνέχισαν να το παλεύουν για λίγη ώρα αλλά οι δυνάμεις ήταν άνισες. Τα παιδιά είχαν εξαντληθεί και είχαν εισπνεύσει τα αέρια που ψεκάζανε σε μεγάλες ποσότητες. Πιστεύω ότι αντέξαμε περίπου μισή ώρα, ίσως 40 λεπτά την επίθεση των φασιστών οπαδών του Μπαντέρα. Ήταν φρίκη. Και μετά φωνάξαμε: «Παραδινόμαστε» και απελευθερώσαμε το φραγμό. Αμέσως, έτρεξαν μέσα για να μας ταπεινώσουν και ο πρώτος απ ‘ αυτούς, λες και γνώριζε που ήταν ο διακόπτης, άνοιξε το φως (το φως στο υπόλοιπο κτίριο είχε προφανώς ανάψει ήδη πιο πριν). Ουρλιαζαν σαν τρελοί «Γονατίστε όλοι! Στα γόνατα!» (Δε μπορώ να θυμηθώ τη γλώσσα στην οποία ουρλιάζαν. Πριν τις 2 Μαίου, αντίθετα με τώρα, δεν έδινα σημασία στη γλώσσα. Τώρα για μένα η Ουκρανική γλώσσα είναι η γλώσσα των δολοφόνων των φίλων και συντρόφων μου, η γλώσσα των βασανιστών, των βιαστών …)
Ήταν ένα ενήλικας άντρας με πράσινη στολή παραλλαγής και κράνος και τα μάτια του ήταν τρελαμένα. Στην αρχή προσπάθησα οκλαδόν να καλύψω το κεφάλι μου για να το προστατέψω. Αλλά μετά είδα τις κοπέλες κουλουριασμένες στη γωνία του παραθύρου και έτρεξα σε αυτές για να είμαστε μαζί. Αυτοί που μπήκαν μετά απ’ αυτόν τον τρελαμένο οπαδό του Μπαντέρα ρίχτηκαν στους δικούς μας και άρχισαν να τους χτυπάνε. Μετά μπήκε μέσα ένας άλλος απ’ αυτούς του Μαϊντάν, με άλλα ρούχα απ’ τους άλλους και φώναξε να μη χτυπήσουν γυναίκες, αλλά ο πρώτος τρελαμένος φώναξε «Όοοοχι», με αγριότητα που κάλυπτε την πρώτη φωνή, με λύσσα στα μάτια, δίνοντας την εντύπωση ότι είναι έτοιμος να του τρέξουν τα σάλια έχοντας διαισθανθεί την επικείμενη σφαγή του θηράματος. Αλλά αυτός που είπε να μη χτυπήσουν γυναίκες επέμενε. Μου φάνηκε ότι ήταν απ’ αυτούς του τοπικούς οπαδούς του Μαϊντάν που εκείνη τη στιγμή καταλάβαιναν τις φρικαλεότητες που διέπρατταν οι δικοί τους, ή ίσως απλά η ανθρωπιά επέστρεφε και αποφάσισαν να σώσουν όποιον μπορούσαν να σώσουν, εμάς τις γυναίκες δηλαδή.
Ένας άντρας με ένα πρόχειρο επίδεσμο στο κεφάλι και με το αίμα να στάζει ανάμεσα στους επιδέσμους καθόταν δίπλα μου στα αριστερά δίπλα στο παράθυρο – όπως έμαθα αργότερα από τις νοσοκόμες της ομάδας μας, ήταν ένας άνθρωπος που αυτοαποκαλούνταν «Λένιν». Κατά τη διάρκεια της άμυνας του γραφίου «μας», εγώ μαζί με ένα ακόμη κορίτσι, προσπαθήσαμε να του δέσουμε πιο καλά τον επίδεσμο, αλλά ρητά αρνήθηκε λέγοντας μας ότι δεν ήταν η ώρα για τον επίδεσμο. Ακόμη δε γνωρίζω αν κατάφερε να επιβιώσει. Ένας άλλος του Μαϊντάν – νέος, καμουφλαρισμένος με μπαλακλάβα και κράνος μας πλησίασε. Ρώτησε: «Ποια είναι η νοσοκόμα; Τι συνέβη σ’ αυτόν;» Απαντήσαμε ότι ήταν σπασμένο το κεφάλι του. Αυτός τον κοίταξε, μετά κοίταξε το παράθυρο. Για κάποιο λόγο, μου φάνηκε ότι ήθελε να τον πετάξει από το παράθυρο. Μου απέσπασε την προσοχή ένας θόρυβος στα δεξιά μου. Κοίταξα τριγύρω, και είδα τα τέρατα να χτυπάνε τους ανθρώπους μας κοντά στον τοίχο. Μία από τις νοσοκόμες προσπάθησε να μεσολαβήσει γι’ αυτούς, αλλά αυτός που είπε να μη χτυπάνε γυναικες, την τράβηξε πίσω και της είπε «Κάτσε κάτω». Μετά από λίγο, κάποιοι του Μαϊντάν που δεν ήταν το ίδιο τρελαμένοι και ήταν ενάντια στο να χτυπάνε γυναίκες έτρεξαν. Στην αρχή, ο πρώτος πήρε μία από τις νοσοκόμες έξω και οι υπόλοιποι μας πήραν έξω. Βγήκα από το δωμάτιο μαζί με μια άλλη κοπέλα, και μετά κάποιος ήρθε και μου είπε «Κράτα το χέρι μου. Μην ανησυχείς. Θα σε πάω έξω. Εγώ είμαι από την Οδησσό». Τη στιγμή αυτή, σταμάτησα να σκέφτομαι το ο,τιδηποτε, και δε θυμάμαι πως ακριβώς με έβγαλε από το κτίριο. Το μόνο που θυμάμαι είναι να μου λέει: «Εγώ έιμαι από την Οδησσό, εγώ είμαι από την Οδησσό». Και κάτι κηρύγματα: «Γιατί είσαι με αυτούς». Του είπα μόνο: «Εμείς είμαστε για την Οδησσό». Προχώρησα χωρίς να βλέπω τίποτε και κανέναν ή ίσως χωρίς να θέλω να βλέπω. Τώρα αισθάνομαι άσχημα γι’ αυτό γιατί θα μπορούσα να έχω δει και να θυμάμαι κάτι σημαντικό. Ήμουν σιωπηλή γιατί καταλάβαινα ότι αν έλεγα ότι σκεφτόμουν θα με χτυπούσαν. Βγήκαμε έξω στον προαύλιο χώρο. Ήταν ήδη σκοτάδι. Ένιωσα μικρά αλλά χοντρά κομμάτια γυαλί, που πλατσούριζαν στο νερό που υπήρχε στα παπούτσια μου, αλλά δεν ένιωθα πόνο ή να έχω κοπεί. Κάποια στιγμή, χτύπησε το κινητό στην τσέπη μου. Δεν το έβγαλα έξω. Και κάποιος ξαφνικά φώναξε: «Ελέγξτε το τηλέφωνό της». Αλλά αυτοί από το Μαϊντάν που με έβγαλαν έξω δεν τους απάντησαν. Ήδη στον προαύλιο χώρο είδα κάποιους από τους άνδρες που ήταν μαζί μας. Ένας από τους δικούς μας ήταν στο προαύλιο αλλά δεν τον είχαν πειράξει γιατί δεν είχαν καταλάβει ποιος ήταν. Συναντηθήκαμε και απλά κοιταχτήκαμε με συμπάθεια.
Και ξαφνικά ένας οπαδός του Μπαντέρα με καλυμμένα χαρακτηριστικά μας σταμάτησε. Δεν ήξερα τι ήθελε. Μετά αυτό το τέρας μου άρπαξε τη στολή της νοσοκόμας και ρώτησε: «Τι είναι αυτό; Αφήστε τη να τη βγάλει» αλλά κάποιος άλλος είπε: «Έλα, άσ’ τη να φύγει, είναι νοσοκόμα». Περπάτησε γύρω μου και ξαφνικά είδα μια κόκκινη επιγραφή «Μέρα της αντιφασιστικής νίκης» πίσω και μια μαύρη μπροστά που έγραφε «Είναι τιμή μας». Δεν είχα συνειδητοποιήσει ότι έπρεπε να τα βγάλω και να τα κρύψω…
«Τι είναι η μέρα της νίκης; Νίκη;» (σημ: αναφέρεται στην επέτειο της 9ης Μάη 1944, όταν ανακοινώθηκε η γερμανική συνθηκολόγηση) Δεν ήταν πλέον άνθρωπος. «Βγάλτο! Καμία νίκη!”, φώναζε με μια βίαιη οργή. Με βοήθησαν να τα βγάλω, τα άρπαξε και αυτός που ήταν μαζί μου γρήγορα με έσπρωξε μπροστά. Πρόλαβα να χαιρετήσω έναν ακτιβιστή του Κουλίκοβο Πόλιε που τον αναγνώρισα και ευτυχώς ήταν ζωντανός!
Φτάσαμε τις γραμμές της αστυνομίας ή του στρατού, δε μπορώ να πω με σιγουριά. Είδα μια κοπέλα που βγήκε από το ίδιο γραφείο που ήμουν κι εγώ. Ήταν περικυκλωμένοι από οπαδούς του Μπαντέρα. Ανακάτευαν την τσάντα της, το τηλέφωνό της. Πλησιάσαμε τους νέους αστυνομικούς (ή φαντάρους). Τους κοίταξα στα μάτια. Στα μάτια τους έβλεπα σύγχυση, φόβο και τρόμο. Είχαν σχηματίσει ένα διάδρομο προς την πίσω πόρτα του κτιρίου. Αυτός που με συνόδευε από το Μαϊντάν τους είπε να ανοίξουν αλλά δεν κουνιόνταν και έσερναν τις ασπίδες τους. Τους το ξαναζήτησε, αλλά συνέχισαν να στέκονται σαν ηλίθιοι. Αυτού από το Μαϊντάν του έκανε πολύ εντύπωση η συμπεριφορά αυτών των αστυνομικών ή στρατιωτών (λένε ότι ήταν ντυμένοι σαν οπαδοί του Μπαντέρα και ότι δεν ήταν μόνον από την Οδησσό αλλά και από άλλες περιοχές της κεντρικής Ουκρανίας. Κρίνοντας από τη συμπεριφορά τους τείνω να το πιστέψω). Ίσως, θέλανε να περάσω από το «διάδρομο της ντροπής» που σχημάτιζαν οι οπαδοί του Μπαντέρα. Αλλά αυτός αποφάσισε διαφορετικά. Με πήγε από πίσω και άρχισε να σπρώχνεται ανάμεσα τους. Κατάλαβα ότι πρέπει να κάνω κι εγώ μια προσπάθεια και άρχισα να στριμώχνομαι. Τελικά, καταφέραμε και ξεφύγαμε ανάμεσα σε αυτές τις γραμμές αστυνομικών με τις ασπίδες. Με πήγε λίγο πιο πέρα. Ήταν πιο ήσυχα και είχε πιο λίγο κόσμο. Προφανώς, όλοι οι δικοί τους είχαν συγκεντρωθεί στην πίσω έξοδο στο «διάδρομο» που είχαν φτιάξει. Μου είπε: «Αυτό ήταν, φύγε τώρα από εδώ», και έφυγε. Περιπλανιόμουν στους δρόμους, σε ένα μικρό δημόσιο κήπο και ένα χώρο στάθμευσης. Πρώτα απ΄όλα, τηλεφωνούσα στους δύο φίλους μου με τους οποίους είχαμε κατέβει στο Κουλίκοβο Πόλιε και δεν απαντούσαν. Ήμουν απελπιστικά ανήσυχη (ευτυχώς, ήταν ζωντανοί). Πήρα τηλέφωνο στο σπίτι και σε φίλους να ανακοινώσω ότι ήμουν ζωντανή. Ένιωθα ολόκληρη την καρδιά μου να πονάει, αλλά δε φοβόμουν. Ήταν όμως πολύ επώδυνο για όλους/ες εμάς που προσπάθησαν να μας κάψουν, να μας πυροβολήσουν, να μας ακρωτηριάσουν, να μας σκοτώσουν. Κάθισα σε ένα παγκάκι, έβγαλα τα γυαλιά που ήταν στα παπούτσια μου και αποφάσισα να πάω και πάλι στο Κουλίκοβο Πόλιε. Ακόμη και τα δάκρυα δε μου βγαίναν, αλλά μέσα μου έκλαιγα ολόκληρη. Αυτοί που είχαν καταλάβει το Κουλίκοβο Πόλιε πανηγύριζαν, τραγουδούσαν τον εθνικό ύμνο, ούρλιαζαν σε έκσταση. Καθώς εγώ, έχοντας επιβιώσει από το φλεγόμενο κτίριο πήγαινα πίσω στο Κουλίκοβο Πόλιε κάνοντας ένα κύκλο, μια άλλη νοσοκόμα με πήρε τηλέφωνο. Και αυτή είχε φύγει με ασφάλεια από το κτίριο. Ήμουν πολύ χαρούμενη που ήταν ζωντανή. Συναντηθήκαμε. Ήταν σαν κάτι ή κάποιος να μη με άφηνε να φύγω από το Κουλίκοβο Πόλιε. Ήθελα να δω κάποιον άλλον, να δω κάτι… Για λίγη ώρα πηγαίναμε μαζί με την κοπέλα από την ομάδα πρώτων βοηθειών γύρω από το κτίριο. Ακόμη ήλπιζα να δω φίλους να βγαίνουν από το κτίριο, αλλά μάταια. Δεν είδαμε κανέναν από τους επιζώντες, και τελικά φύγαμε. Αν και, πιθανά, αν δεν ήταν αυτή θα συνέχιζα και άλλο να τριγυρίζω στην περιοχή. Ήμουν σαν ένα τραυματισμένο πουλί που πηγαίνει γύρω γύρω από την κατεστραμμένη φωλιά του και χωρίς τη δυνατότητα να δει ποιος είναι ζωντανός και ποιος νεκρός. Ήθελα να πάω πιο κοντά, να μπω μέσα στο πλήθος, αλλά με σταμάτησε.
Όταν φεύγαμε από το Κουλίκοβο Πόλιε, δεν ξέραμε, δεν είχαμε ιδέα ότι στην ταράτσα του Κτιρίου των Συνδικάτων υπήρχαν ακόμη 50 άνθρωποι, 54 για την ακρίβεια… Αποφασίσαμε να πάμε μέσω του κέντρου της πόλης. Στην οδό Ελλάδας (σημ: βασικό σημείο σύγκρουσης στην αρχή των επεισοδίων) μπροστά μας υπήρχε η φρικτή εικόνα του πογκρόμ, σαν ένας ανεμοστρόβιλος να είχε περάσει από εκεί. Σωροί από πέτρες, καμμένα αυτοκίνητα, σπασμένα μπουκάλια, ρόπαλα, αναποδογυρισμένοι κάδοι. Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι είμαστε στο κέντρο της πόλης μου, της Οδησσού. Ήδη κάποιοι ήταν εκεί και καθάριζαν (κάτι που δεν είναι καθόλου τυπικό των δημοσίων υπηρεσιών της Οδησσού). Στα γρήγορα εξαφάνιζαν τον εφιάλτη, τα σημάδια της βαρβαρότητας των οπαδών του Μαϊντάν, τα σημάδια του εγκλήματος ούτως ώστε το πρωί να μην υπάρχουν ίχνη της σφαγής, που ξεκίνησε εκεί και ολοκληρώθηκε με το κάψιμο και τις δολοφονίες των αντιφασιστών/στριων της Οδησσού στο Κτίριο των Συνδικάτων.
Οι φίλοι μου δεν ήταν σπίτι, και ήμουν πολύ ανήσυχη γι’ αυτούς.
Γύρισα σπίτι τα μεσάνυχτα – έμαθα ότι είχαν τηλεφωνήσει. Η φίλη μου και ο σύζυγός της ήταν ζωντανοί. Το επόμενο πρωί σηκώθηκα στις 5 π.μ. και ξέσπασα σε κλάματα. Για πολύ καιρό δεν μπορούσα να ηρεμήσω.

«Δεν ξεχνάμε – Δε συγχωρούμε» λέει το πανό που κρέμασαν ακτιβιστές στο κτίριο των Συνδικάτων τον περασμένο Μάρτιο

Οι ζωές μας ποτέ δε θα είναι ίδιες μετά από αυτό!
Αλλά αν κάποιος θεώρησε ότι με αυτόν τον τρόπο θα μας τρομοκρατήσει – έκανε ένα μεγάλο λάθος!
Δε θα γονατίσουμε ποτέ!
Δεν πρόκειται να ξεχάσουμε κανέναν!
Τίποτε δεν ξεχνιέται!
Αιώνια τιμή στους πεσόντες!
Δεν θα ξεχάσουμε ποτέ τους ακτιβιστές της πλατείας Κουλίκοβο και όλους τους αντιφασίστες της Οδησσού!

Πηγή: Αντιφασιστική Καμπάνια για την Ουκρανία