Πέμπτη, 18 Οκτωβρίου 2018

Ενισχύοντας την ιστορική μας μνήμη




Την περασμένη βδομάδα γιορτάστηκε με ένα πλούσιο πρόγραμμα εκδηλώσεων, εκθέσεων και προβολών η επέτειος της απελευθέρωσης της Αθήνας από τους Γερμανούς. Βρίσκω άκρως συγκινητική τη προσπάθεια ενός μέρους της κοινωνίας, στο να δοθεί μεγαλύτερη βαρύτητα στην 12η Οκτωβρίου. Αυτή τη φορά όμως εκδηλώθηκε κι ένα παράπονο για την έλλειψη χώρων μνήμης και θεματικών μουσείων για ένα τόσο σημαντικό γεγονός, τη συντριβή του φασισμού.
Σε κάποια άρθρα διάβασα για τη δύσκολη προσβασιμότητα του κοινού στα απάνθρωπα υπόγεια κρατητήρια της Κομαντατούρ στη πλατεία Κοραή τα οποία υποτίθεται πως έχουν μετατραπεί σε μουσείο (το οποίο επιβλέπεται από την Εθνική Ασφαλιστική) ενώ κάποιοι άλλοι αναφέρθηκαν στη μη αξιοποίηση των παλιών εγκαταστάσεων της ΔΕΗ, στο Φάληρο, όπου οι αντάρτες απέτρεψαν την ανατίναξή τους από τα εκρηκτικά που είχαν τοποθετήσει οι Γερμανοί. Κάποιοι μάλιστα ενοχλήθηκαν που η 12η Οκτωβρίου έχει συσχετιστεί με την Αθήνα, αγνοώντας πως κάθε περιοχή έχει ξεχωριστή ημερομηνία απελευθέρωσης. Εικάζεται μάλιστα πως η Χίος ήταν η πρώτη πόλη της Ελλάδος απ’ την οποία αποχώρησαν οι Γερμανοί.
Παρατηρώντας τις ελλείψεις στην Αθήνα, διαπίστωσα πως κι η Χίος υστερεί στο συγκεκριμένο πολιτιστικό κομμάτι. Η απουσία αυτών των χώρων έγινε πιο εμφανής μετά τις πρόσφατες επισκέψεις μου στην Πολωνία. Στη ανανεωτική ανοικοδόμηση που συντελείται στις πολωνικές πόλεις, συγκαταλέγονται κι αρκετά μουσείου. Κάποια στήθηκαν σε παλιές εγκαταστάσεις όπως το Εργοστάσιο του Σίντλερ στην Κρακοβία κι άλλα στεγάζονται σε εντυπωσιακά μοντέρνα κτήρια όπως το νεόδμητο μουσείο του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου στο Γκντανσκ, το Cricoteca στην Κρακοβία και το Μουσείο Ιστορίας των Εβραίων στην Βαρσοβία.
Το κοινό στοιχείο στα παραπάνω μουσεία είναι πως μπορεί να στερούνται από εκθέματα αλλά υπερέχουν σε πληροφορίες και γνώσεις. Οι χώροι είναι κατάλληλα διαρρυθμισμένοι ώστε να προσφέρουν στους επισκέπτες έντονες βιωματικές εμπειρίες και να κρατάνε το ενδιαφέρον τους αμείωτο κατά τη διάρκεια παραμονής τους στον εκθεσιακό χώρο. Τα μουσεία αυτά δε λειτουργούν μόνο ως φύλακες μνήμης αλλά κι ως φορείς προβληματισμού και διαλόγου.
Η Χίος έχοντας ένα πλούσιο ιστορικό παρελθόν, θα μπορούσε κάλλιστα να αναδείξει σημαντικά ιστορικά γεγονότα με τη βοήθεια αντίστοιχων μουσειακών χώρων. Πόσο ενδιαφέρον θα ήταν το ενδεχόμενο να μετατρεπόταν σε Μουσείο Μικρασιατικής Καταστροφής το κτήριο απ’ όπου ξεκίνησε το Κίνημα της 11ης Σεπτεμβρίου του 1922; Επίσης μεγάλη συγκίνηση θα προκαλούσε ένα μουσείο για την προσφυγιά μέσα στο κάστρο της πόλης, γεμάτο φωτογραφίες, μαρτυρίες και κειμήλια. Επίσης θεωρώ αναγκαία την ύπαρξη ενός μουσείου για την ιστορία της πόλης του νησιού, για την οποία όλοι μας έχουμε αρκετά γνωστικά κενά.
Ο διάλογος με το παρελθόν κι η διατήρηση της μνήμης είναι ένας σημαντικός παράγοντας στη βελτίωση της παιδείας μας και του πολιτισμού μας. Συνάμα οι ιστορικοί επέτειοι θα αποκτήσουν μια άλλη δυναμική.
Ίσως ήρθε ο καιρός να κάνουμε ένα βήμα μπροστά ως κοινωνία.

Πρώτη δημοσίευση: aplotaria.gr

Τετάρτη, 17 Οκτωβρίου 2018

Όταν η σιωπηρή πλειοψηφία ανοίγει το στόμα της




της Κάκη Μπαλή

H διαδήλωση στο Βερολίνο ήταν κάτι παραπάνω από εντυπωσιακή, αν και ο επικοινωνιακός της αντίχτυπος έσβησε γρήγορα μέσα στη λαίλαπα των εκλογών της Βαυαρίας. Αυτό που δεν έσβησε ήταν η ελπίδα. Και η απόδειξη ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι, όσο κι αν είναι βολεμένοι στον καναπέ τους, είναι κάτι παραπάνω από πρόθυμοι να υπερασπιστούν αυτά που θεωρούν ότι κατακτήθηκαν με αγώνα και με κόπους, όταν τα βλέπουν να απειλούνται. Είναι έτοιμοι να διατρανώσουν την αντίθεσή τους στα φαιά συνθήματα της Ακροδεξιάς - και να στείλουν το μήνυμα στα δημοκρατικά κόμματα που φαίνεται να... παρασύρονται από την ακροδεξιά ατζέντα, ότι καλά θα κάνουν να ξαναβρούν τις χριστιανοδημοκρατικές, σοσιαλδημοκρατικές και αριστερές ρίζες τους. 
Σαράντα χιλιάδες κόσμο περίμεναν το μεσημέρι του Σαββάτου οι διοργανωτές των “unteilbar” -“αδιαίρετοι”, “αρραγείς”, “αυτοί που δεν θέλουν να διασπαστούν”, διαλέγετε και παίρνετε- και έσπευσαν εξαπλάσιοι. 242.000 άτομα, ακριβώς όσο και οι κάτοικοι του Κέμνιτς, της πόλης όπου πρωταγωνιστεί εδώ και εβδομάδες η ακροδεξιά βία. Έσπευσαν γυναίκες και άνδρες, νέοι και γέροι, πιστοί χριστιανοί, μουσουλμάνοι, εβραίοι και άθεοι, ψηφοφόροι όλων των δημοκρατικών κομμάτων. Ήρθαν αεροσυνοδοί της Ryanair που τολμούν για πρώτη φορά να απεργήσουν και Κοσοβάροι που φοβούνται την απέλαση, φεμινίστριες που βλέπουν την Ακροδεξιά να ανασύρει πάλι την ποινικοποίηση της έκτρωσης και οργανώσεις που στηρίζουν τα ναυαγοσωστικά πλοία στη Μεσόγειο, συνδικαλιστές και οικολόγοι, αριστεριστές και παιδιά που πάνε μόνο σε πάρτι. Με συναίσθηση των μεταξύ τους αντιθέσεων, αλλά αποφασισμένοι να αντιδράσουν στη διαλυτική δύναμη του ρατσισμού και του εθνικισμού, που ξεμυτίζουν πάλι από τα χρονοντούλαπα της γερμανικής Ιστορίας. “Αλληλεγγύη αντί αποκλεισμού” ήταν το σύνθημα και πάρα πολλοί από τους διαδηλωτές ανήκουν στην περιβόητη “σιωπηρή πλειοψηφία”. Που αυτή τη φορά αποφάσισε να σπάσει τη σιωπή της. Να ξεκαθαρίσει ότι δεν ανέχεται το κλίμα του φόβου, που καλλιεργεί η Ακροδεξιά. Ότι δεν παρακολουθεί παραλυμένη την Ιστορία να επαναλαμβάνεται, έστω με κάποια χαρακτηριστικά φάρσας, στον 21ο αιώνα.
Η διαδήλωση είναι όμως μόνο η αρχή. Οι εκατοντάδες χιλιάδες που συμμετείχαν δηλώνουν αποφασισμένοι να αντιστέκονται στον φόβο και στην καθημερινότητα. Και θυμίζουν στους δημοκράτες πολιτικούς ότι η “Εναλλακτική για τη Γερμανία” είναι μια μειοψηφία που αυγαταίνει όταν αυτοί σέρνονται από πίσω της.

Πηγή: Αυγή

Τρίτη, 16 Οκτωβρίου 2018

Η παράξενη μη κατάρρευση της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα




του Κώστα Ελευθερίου

Για το βιβλίο της Βάλιας Αρανίτου «Η μεσαία τάξη στην Ελλάδα την εποχή των μνημονίων: Μεταξύ κατάρρευσης και ανθεκτικότητας» (Θεμέλιο 2018)

Η μεσαία τάξη έχει καταστεί τα τελευταία χρονιά ένα από τα πλέον ισχυρά επίδικα του διαλόγου στη δημόσια σφαίρα. Από πολλές πλευρές, η «κρίση της μεσαίας τάξης» ή η «κατάρρευσή» της εννοιολογούνται ως διαδικασίες μετασχηματισμού στο επίπεδο της κοινωνίας που απειλούν έναν δεδομένο τρόπο ζωής, υπονομεύουν τη σταθερότητα, προοιωνίζονται αρνητικές εξελίξεις για την κοινωνική αναπαραγωγή. Τα μέλη της μεσαίας τάξης λογίζονται ως οι προνομιακοί εκπρόσωποι του ενδιάμεσου χώρου μιας κοινωνίας, οι κατεξοχήν εκφραστές της πολιτικο-κοινωνικής μετριοπάθειας, η κρίσιμη εκλογική ύλη που καθορίζει τη συγκρότηση εκλογικών πλειοψηφιών.
Πολιτικοί, δημοσιογράφοι, σχολιαστές αλλά και ακαδημαϊκοί προσεγγίζουν την έννοια με την προαίρεση ότι η άνοδος ή και η διεύρυνση της μεσαίας τάξης προάγουν την οικονομική και πολιτική ανάπτυξη και άρα η προάσπιση και η διάσωσή της συνιστούν αναγκαίες συνθήκες, ώστε μια χώρα να παραμείνει μέρος του αναπτυγμένου κόσμου.
Αυτή η σχεδόν ιεροποιημένη χρήση του όρου «μεσαία τάξη», η διάδοσή της στον δημόσιο διάλογο και η ιδεολογικά φορτισμένη εργαλειοποίησή της από αντιπαρατιθέμενες πολιτικές δυνάμεις, ενίοτε συσκοτίζει το πραγματικό περιεχόμενο της έννοιας και δεν επιτρέπει την απροκατάληπτη ανάλυση που οδηγεί σε ουσιωδώς χρήσιμα συμπεράσματα.
Στο πλαίσιο αυτό, το βιβλίο της Βάλιας Αρανίτου με τίτλο «Η μεσαία τάξη στην Ελλάδα την εποχή των μνημονίων» είναι ακριβώς μια παρέμβαση που έρχεται να αποκαταστήσει την επιστημονική μελέτη του θέματος, συνδυάζοντας τη θεωρητική επισκόπηση με την πολυεπίπεδη εμπειρική έρευνα, αλλά και την επιστημονική ανάλυση με την κριτική αποτίμηση των συνθηκών της συγχρονίας.
Τα δύο πρώτα κεφάλαια (αριθμούνται 2 και 3) της μελέτης έχουν αμιγή θεωρητικό προσανατολισμό. Στο πρώτο, η έμφαση δίνεται στους τρόπους με τους οποίους μελετάται η κοινωνική τάξη γενικά στις κοινωνικές επιστήμες· επισημαίνονται οι μαρξικές/μαρξιστικές και οι βεμπεριανές θεωρήσεις, το παράδειγμα του μεθοδολογικού ατομικισμού αλλά και οι μεταβαλλόμενες εννοιολογήσεις της κοινωνικής τάξης.
Το επόμενο κεφάλαιο προβαίνει σε μια εξαντλητική καταγραφή των προσεγγίσεων από τη σκοπιά της ιστορίας (αγγλική, γαλλική και αμερικανική περίπτωση), των οικονομικών και της κοινωνιολογίας (μαρξιστικές, βεμπεριανές και πολιτισμικές προσεγγίσεις), προβάλλοντας τον διεπιστημονικό χαρακτήρα της ανάλυσης. Η συγγραφέας επιλέγει εξαρχής να μιλήσει για τη «μεσαία τάξη» και όχι τις «μεσαίες τάξεις», θεωρώντας ότι η πληθυντικότητα του τελευταίου όρου τροφοδοτεί έτι περαιτέρω την προϊούσα ασάφεια γύρω από το περιεχόμενο της έννοιας.
Το κεφάλαιο κλείνει με τις «διαφορετικές συνιστώσες» της μεσαίας τάξης, τις υποκατηγορίες, δηλαδή, που συναρθρώνονται υπό την ομπρέλα της μεσαίας τάξης. Για την κ. Αρανίτου η διάκριση του Ν. Πουλαντζά ανάμεσα σε «παραδοσιακή» και «νέα μικροαστική τάξη» είναι η πλέον γόνιμη για τη μελέτη της ελληνικής περίπτωσης, την οποία και εργαλειοποιεί στα επόμενα κεφάλαια.
Το κεφάλαιο 4 τοποθετεί την περίπτωση της μεσαίας τάξης στο ελληνικό κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικο-ιδεολογικό πλαίσιο. Η συγγραφέας τέμνει την ανάλυσή της σε τρεις περιόδους (1950-1980, 1980-2009, 2009 έως σήμερα), εξετάζοντας την εξέλιξη της μεσαίας τάξης με βάση τρία αλληλένδετα κριτήρια: α) το αναπτυξιακό πλαίσιο, β) την οικονομική πολιτική και γ) τον νομιμοποιητικό λόγο για τη μεσαία τάξη.
Η ελληνική μεσαία τάξη ως προς την οικονομική της σημασία για τον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό διαφοροποιείται προς τα πάνω από τον ευρωπαϊκό κανόνα, κάτι που δείχνει τον καθοριστικό της ρόλο στα αναπτυξιακά μοντέλα της χώρας και το γεγονός ότι αποτελεί καθοριστική παράμετρο για τη χάραξη της οικονομικής πολιτικής. Ως προς το σκέλος του νομιμοποιητικού λόγου, η μεσαία τάξη υπό διαφορετικές εγκλήσεις (νοικοκυραίοι, μικρομεσαίοι, ΕΒΕ) εντάσσεται στον λόγο όλων ανεξαρτήτως των κομμάτων και συνιστά αναπόσπαστο μέρος των πολιτικών τους σχεδίων και προγραμμάτων.
Η Β. Αρανίτου δείχνει πειστικά ότι αυτό που ορίστηκε από κάποιους ως μια κοινωνία με παθογενή συγκρότηση ήταν στην πραγματικότητα όρος της οικονομικής ανάπτυξης της μεταπολεμικής περιόδου και θεμέλιο του εγχειρήματος του εκδημοκρατισμού στη Μεταπολίτευση. Στη βάση αυτού, το κεφάλαιο 5 καταγράφει αναλυτικά τις εξελίξεις στη μεσαία τάξη στην περίοδο της κρίσης (2009-2017) μέσα από το ιδεολογικό πλαίσιο της «δαιμονοποίησής» της από τα μνημόνια και της ιδιαίτερα σκληρής οικονομικής επίθεσης που δέχτηκαν τα στρώματα που τη συγκροτούν.
Εν συνεχεία, αναπτύσσει διεξοδικά τις εναλλακτικές μεθόδους μέτρησης των οικονομικών μεγεθών που αφορούν τα μεσαία στρώματα, προσπαθώντας να προτείνει εκείνη τη μέθοδο μέτρησης που, κατά την άποψή της, επιτρέπει την ασφαλέστερη εξαγωγή συμπερασμάτων για την εξέλιξη της μεσαίας τάξης στη μακρο-περίοδο.
Το βασικό συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει είναι ότι η μεσαία τάξη δεν καταρρέει, αλλά, αντίθετα, επιδεικνύει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα στις ισχυρές οικονομικές πιέσεις που απορρέουν από τις πολιτικές λιτότητας των μνημονιακών προγραμμάτων. Αυτό δείχνει επίσης ότι η θέση της στην ελληνική κοινωνικο-οικονομική δομή εξακολουθεί να έχει την ίδια βαρύτητα με το παρελθόν και ότι στην ουσία αυτή η θέση στην ιστορική της συγκρότηση ήταν και ο βασικός λόγος για τη μη κατάρρευσή της.
Η παραδοσιακή μικροαστική τάξη (μικροί επιχειρηματίες), από τη μια πλευρά, φαίνεται πως αποδείχθηκε περισσότερο προσαρμοστική εντός της κρίσης, επινοώντας ποικίλες στρατηγικές διαχείρισης των επιπτώσεών της, ενώ η νέα μικροαστική τάξη (ελεύθερα επαγγέλματα), από την άλλη πλευρά, υπέστη τις πιο σημαντικές οικονομικές απώλειες, έχοντας να αντιμετωπίσει την προοπτική της βαθμιαίας προλεταριοποίησής της.
Με βάση όλα αυτά, η αποφυγή της κατάρρευσης της μεσαίας τάξης υποδηλώνει κάτι το σημαντικό για τους κοινωνικούς επιστήμονες αλλά και τους ενδιαφερόμενους πολίτες/αναγνώστες: οι κοινωνίες διέπονται από ιστορικότητα και η μεταβολή της δομής τους είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιων γενικών μετασχηματισμών.
Η αντίληψη ότι μια πολιτική απόφαση ή ένα πολιτικό πρόγραμμα μπορεί να ενεργοποιήσει μια κοινωνική μηχανική ριζικής αλλαγής συσχετισμών σε μια κοινωνία, παραπέμπει σε αυταρχικές διευθετήσεις, στις οποίες η όποια κοινωνική διαφωνία καταπνίγεται με κατασταλτικά μέσα. Τα μνημόνια, ως λόγος και ως πρακτική, χαρακτηρίζονταν από μια αντίληψη κοινωνικής μηχανικής που ήταν προφανώς προϊόν τεχνοκρατών με μηδενική γνώση ή εσκεμμένη αδιαφορία για το τι συμβαίνει στην κοινωνία στην οποία πρόκειται να επιβληθούν οι πολιτικές που περιλαμβάνονται σε αυτά.
Η ιστορία της μεταχείρισης της μεσαίας τάξης στην περίοδο της ελληνικής κρίσης είναι ακόμα μία τραγική έκφραση των μνημονιακών επιβολών. Η δε διαχείριση του θέματος «μεσαία τάξη» στον δημόσιο λόγο –δαιμονοποίηση ή θετική επίκλησή της ανάλογα με τις πολιτικές ανάγκες κάθε κόμματος ή πολιτικού– αποδεικνύει ότι οι εργαλειακότητες του δημόσιου λόγου υπονομεύουν εν τέλει την επιστημονική έρευνα προς όφελος στενών σκοπιμοτήτων.
Ως εκ τούτου, το έργο της κ. Αρανίτου συνιστά μια υψηλού επιπέδου επιστημονική απάντηση σε αυτήν τη σαφέστατα προβληματική τάση που έχει αναπτυχθεί και φανερώνει τις πολλαπλές δυνατότητες που προσφέρει η κριτική παράδοση στις κοινωνικές επιστήμες για την κατανόηση προβλημάτων που αφορούν τη ζωή των ανθρώπων στο σήμερα.

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Δευτέρα, 15 Οκτωβρίου 2018

Οι Βαυαροί ξανάρχονται...




του Παντελή Μπουκάλα

Κα​​ι όταν αστειευόμαστε, σοβαρά μιλάμε. Δεν χρειάζεται να έχουμε σπουδάσει φροϋδισμό για να το ξέρουμε. Συχνά μάλιστα το αστείο είναι η στρατηγική μας να πούμε υπό δήθεν αθώα και χαριτωμένη μορφή όσα πιστεύουμε κατά βάθος. Το τι πιστεύουν κατά βάθος πολλές κεφαλές της Κεντρικής και της Βόρειας Ευρώπης για τους Νότιους της ηπείρου δεν χρειάζεται να το υποθέσουμε, βασισμένοι ίσως στην καχυποψία μας, σε άλλους μικρή, σε άλλους γιγαντωμένη. Το έχουν κάνει γνωστό οι ίδιοι πολλές φορές. Ο Γερούν Ντάισελμπλουμ, λ.χ., που τώρα δεν κουράζεται να λέει πόσα λάθη διέπραξαν οι Βρυξέλλες με τα λιταυταρχικά προγράμματά τους, γνωμάτευε προ καιρού ότι την Ελλάδα την κατέστρεψε ο ηδονισμός, τα ποτά και τα ξενύχτια.
Αστειευόμενος λοιπόν, ο Χορστ Ζεεχόφερ, ηγέτης των Βαυαρών Χριστιανοκοινωνιστών, υπουργός Εσωτερικών της Γερμανίας και τρανός μεταναστοφάγος, δόξασε ως εξής την ιδιαίτερη πατρίδα του: «Οι Βαυαροί κυβέρνησαν την Ελλάδα για ένα χρονικό διάστημα. Ισως θα ήταν καλύτερα αν δεν ήταν προσωρινό». Φυσικά και δεν άνοιξε βιβλία ιστορίας για να φρεσκάρει τις γνώσεις του πριν ανοίξει το στόμα του. Αλλωστε δεν μιλούσε για το χθες. Για το σήμερα μιλάει. Και λέει, πάντα αστειευόμενος, ό,τι θα ’θελαν να πουν στα σοβαρά ο ίδιος και οι όμοιοί του: ότι εκεί στον Νότο, και ειδικά τον βαλκανικό, δεν έχουν μυαλό να κυβερνηθούν μόνοι τους. Παραμένουν κατσαπλιάδες, όπως επί Οθωνα. Απειθάρχητοι. Ηδονοθήρες. Βασιβουζούκοι. Χρειάζονται μαστίγιο. Διαταγές. Επιτήρηση. 
Οσα θα ξέρει για την εν Ελλάδι βαυαροκρατία ο κ. Ζεεχόφερ θα προέρχονται σίγουρα από κάποια γερμανόγλωσση και γερμανόπνευστη ιστοριογραφική εκδοχή: «Τους στείλαμε τον γιο του βασιλιά μας για να τους εκπολιτίσουμε. Τους στείλαμε και Αντιβασιλεία, μέχρι να ενηλικιωθεί ο Οθωνας. Τους φτιάξαμε νόμους, σχολεία, διοίκηση. Κι αυτοί οι αχάριστοι...» Οι αχάριστοι έβλεπαν τα σχολεία και τους νόμους, αλλά έβλεπαν και τη βαριά περιφρόνηση των Βαυαρών προς τους αγωνιστές του ’21. Εβλεπαν την ελευθερία τους να μειώνεται μέρα τη μέρα εξαιτίας της απολυταρχίας. Επαναστάτησαν τον Σεπτέμβρη του 1843 απαιτώντας Σύνταγμα. Αλλά η «συνταγματική μοναρχία» παρέμεινε απόλυτη. Επαναστάτησαν και πάλι, το 1862. Στις 12 Οκτωβρίου (σαν σήμερα) ο Οθωνας έφυγε για πάντα από την Ελλάδα με το βρετανικό πολεμικό «Σκύλλα». Νωρίτερα είχε απορρίψει τις προτάσεις της Αμαλίας να διεκδικήσει βίαια τον θρόνο του. Μάλλον αυτή ήταν η σπουδαιότερη προσφορά του στον τόπο.

Πηγή: Καθημερινή

Κυριακή, 14 Οκτωβρίου 2018

Περίπτωση Συνείδησης


Απ' ότι φαίνεται η άνοιξη του ιρανικού κινηματογράφου καλά κρατεί και σίγουρα έχει να μας προσφέρει αρκετές ακόμη εκπλήξεις. Από το αριστουργηματικό Persepolis της Μαρζάν Σατραπί στα κοινωνικά διαμάντια του Ασγκάρ Φαραντί, το Ιράν μας έχει χαρίσει αρκετές δόσεις προβληματισμού κι αναστοχασμού. 
Αυτό που σε κερδίζει απ' αυτές τις ταινίες είναι η απλότητα, η ειλικρίνεια κι η λιτή περιγραφή των γεγονότων. Ανθρώπινες ιστορίες της διπλανής πόρτας που προσπαθούν να μείνουν μυστικές για να διαφυλαχτεί η αξιοπρέπεια των προσώπων-πρωταγωνιστών. Αυτό που με εκπλήσσει επίσης απ'τον ιρανικό κινηματογράφο είναι το πόσο πολύ μοιάζουμε ως Έλληνες σε νοοτροπία και τρόπο ζωής με τους ανθρώπους της μεγάλης αυτής χώρας που έχει παρουσιαστεί ως ένα από τα μέλη του σημερινού άξονα του κακού. 
Η υπόθεση περιστρέφεται γύρω από δυο τραγικά πρόσωπα, ενός ιατροδικαστή κι ενός φτωχού οικογενειάρχη. Ένα απρόσμενο τροχαίο θα τους φέρει κοντά. Δυο ζωές που ποτέ δε θα μπορούσαν να υπάρξουν σε παράλληλες πορείες, περιμπλέκονται όταν το πτώμα του παιδιού της οικογενείας καταφτάνει στο νεκροτομείο δυο μέρες μετά το ατύχημα. Κι ενώ η γνωμάτευση αναφέρεται σε τροφική δηλητηρίαση, ο ιατροδικαστής επιμένει να ψάξει περισσότερο την περίπτωση φοβούμενος πως ευθύνεται αυτός για το θάνατο του μικρού. 
Από εκείνο το σημείο ξεκινάει το ξετύλιγμα ενός ακόμη κουβαριού. Με έξυπνο τρόπο αναπτύσσονται οι χαρακτήρες των πρωταγωνιστών της υπόθεσης και βγαίνουν στην επιφάνεια τα μυστικά τους. Ευθύνες, φόβοι κι αξιοπρέπεια συμμετέχουν σε μία ανελέητη μάχη μέσα από την οποία ξεπηδάει η ανθρωπιά. 


Ο ιρανικός κινηματογράφος έχει επικεντρωθεί τα τελευταία χρόνια σε υποθέσεις χαρακτήρων, παίρνοντας άριστα σε κάθε του προσπάθεια. Μία πορεία που ξεκίνησε ο Φαραντί, την οποία συνεχίζουν επιτυχώς οι ακόλουθοί του. Έτσι κι εδώ, η πλοκή εμπλουτίζεται με διάφορα πρόσωπα που επηρεάζουν με τις αποφάσεις τους την εξέλιξη της ιστορίας. Ο πατέρας του νεκρού παιδιού πνίγεται από το άδικο και την ευθύνη. Η αξιοπρέπειά του φαίνεται λίγο μετά το ατύχημα όταν αρνείται αρχικά να χρηματιστεί από τον ιατροδικαστή παρά την οικονομική ανέχεια στην οποία ζει εκείνος κι οι δικοί του. Παράλληλα η φτώχεια θα τον αναγκάσει να αγοράσει φτηνό κρέας για την οικογένειά του το οποίο τελικά ήταν μολυσμένο. Ο θάνατος του γιου του θα γίνει αφορμή ξεσπάσματος. Εξοργισμένος απέναντι σε μία θανάσιμη αδικία θα διεκδικήσει τη δικαιοσύνη μόνος του κάτι που θα τον οδηγήσει στη φυλακή. 
Την ίδια στιγμή ο ιατροδικαστής εισχωρεί σε μία βουβή εσωτερική πάλη, η οποία θα τον φέρει εντάσεις στις σχέσεις του με τους συνεργάτες του. Η εξιλέωσή του θα ρθει όταν ανοιχτεί σε μια έμπιστη συνάδελφό του. Από κείνη τη στιγμή αρχίζει ο δικός του γολγοθάς προσπαθώντας να ισορροπήσει την αδικία του πατέρα με την αναταραχή της δικής του συνείδησης. Μόνο που οι αποφάσεις που παίρνει ο καθένας είναι αλληλοσυγκρουόμενες. Ο εγωισμός κι η έλλειψη επικοινωνίας μεγαλώνουν το χάσμα,δυσκολεύοντας την τελική έκβαση. Τελικά τι είναι αυτό που υπερισχύει στους ανθρώπους που φοβούνται τη συλλογική ευθύνη;



Η ταινία αναδεικνύει τις ηθικές αξίες που έχουν κλονιστεί στη σύγχρονη κοινωνία. Ηθικές αξίες που δε πηγάζουν μέσα από τους νόμους της κάθε θρησκείας αλλά μέσα από τον ίδιο τον άνθρωπο. Να είσαι καλός και δίκαιος όχι επειδή το επιβάλλει μια ανώτερη δύναμη αλλά επειδή στο λέει μια εσωτερική φωνή. Όσο πιο ανθρώπινος είναι κάποιος τόσο πιο έντονη είναι αυτή η φωνή μέσα του. Μία φωνή που μόνο εκείνος μπορεί να ακούσει και κάποιοι όμοιοί του μπορούν να δουν μέσα από τα μάτια του. Γι' αυτό η συνεργάτιδά του ιατροδικαστή, του ζητάει συνέχεια να την κοιτάει στα μάτια κάθε φορά που κουβεντιάζουν.
Αυτό που κάνει ξεχωριστή τη συγκεκριμένη ταινία δεν είναι η εξιχνίαση του μυστηρίου κι η απόδοση δικαιοσύνης αλλά ο τρόπος που ο καθένας μάχεται εντός του κι εκτός του, προσπαθώντας να αναλάβει την ευθύνη που έχει, παραμερίζοντας με θάρρος τη δειλία και τη ντροπή.
Έπειτα ο σκηνοθέτης Βαχίντ Ζαλιλβάντ προσπαθεί να μπει σε ένα άλλο μονοπάτι ανάλυσης της σημερινής αστικής τάξης. Σε κάποια σημεία το πετυχαίνει και σε κάποια άλλα του λείπει η φρεσκάδα κι η πρωτοτυπία. Κερδίζει όμως τις εντυπώσεις με την έντιμη στάση του και για μένα δικαίως απέσπασε το βραβείο σκηνοθεσίας στο Τμήμα Οριζόντων του Φεστιβάλ Βενετίας. 
Επίσης η ταινία κερδίζει τις εντυπώσεις με τις εκπληκτικές ερμηνείες των ηθοποιών. Προσωπικά εντυπωσιάστηκα με τον Ναβίντ Μοχαμαντζαντέχ, ο οποίος έπαιξε απίστευτα πειστικά τον ρόλο του πατέρα μ' αποτέλεσμα να κερδίσει το βραβείο ερμηνείας στο Τμήμα Οριζόντων του Φεστιβάλ Βενετίας. Εκπληκτικός όμως κι ο Αμίρ Αγκαΐ στο ρόλο του ιατροδικαστή κι η εκφραστική Χεντιγέ Τεχρανί η οποία κερδίζει τις εντυπώσεις με το δυναμικό της βλέμμα.
Η "Περίπτωση Συνείδησης" που πέρα από τα παραπάνω βραβεία κέρδισε και τον Αργυρό Αλέξανδρο και το βραβείο κριτικών στη Θεσσαλονίκη, είναι μία διεισδυτική ματιά στην αστική κοινωνία του Ιράν που δε διαφέρει από τη δική μας. Προσεγγίζει με ειλικρίνεια την ταξική πάλη μεταξύ πλουσίων και φτωχών χωρίς υπερβολές και δημιουργεί έναν υγιή προβληματισμό στους θεατές. Ανήκει στις ταινίες που αγαπάμε να βλέπουμε στις σκοτεινές αίθουσες. 

Βαθμολογία: 7/10

Σάββατο, 13 Οκτωβρίου 2018

13 Οκτωβρίου 1944: Η κρίσιμη Μάχη της Ηλεκτρικής στο Κερατσίνι




Το πρωί της 13ης Οκτώβρη 1944 ο λαός της πρωτεύουσας συνέχιζε το πανηγύρι για την απελευθέρωση από τους Γερμανούς. Όμως, την ίδια ώρα στον Πειραιά ο ΕΛΑΣ έδινε μάχες για τη σωτηρία των λιμενικών εγκαταστάσεων, της Ηλεκτρικής Εταιρίας (ΠΑΟΥΕΡ) και όλων των εργοστασίων.
Στο Κερατσίνι οι μαχητές του ΕΛΑΣ παρέμεναν σε ετοιμότητα. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι Γερμανοί αποχωρώντας είχαν την εντολή να καταστρέψουν όλες τις μεγάλες - και όχι μόνο- βιομηχανικές μονάδες σε όλο το μήκος της βιομηχανικής ζώνης, καθώς και τις λιμενικές εγκαταστάσεις. Ήδη από το πρωί της 12ης Οκτωβρίου ο Πειραιάς, ο οποίος ήταν από άκρη σε άκρη υπονομευμένος, συνταράχτηκε από τις απανωτές εκρήξεις των ανατινάξεων των κτηρίων του Τελωνείου, του Λιμεναρχείου, των εγκαταστάσεων του ΟΛΠ κ.ά., ενώ οι μαχητές του ΕΛΑΣ έδιναν σκληρές μάχες με τους αποχωρούντες Γερμανούς.
Το 4ο Τάγμα του εφεδρικού ΕΛΑΣ με διοικητή το Μιλτο Αλικάκο ανέθεσε σε τρεις Κερατσινιώτες, στους Χρ. Αγαλιώτη, Βαγγέλη Φραγκόπουλο και Σωτήρη Καλαμπόκη, να εξουδετερώσουν τους μηχανισμούς ανατίναξης- κόβοντας τα καλώδια- των ΣΕΚ και ΣΠΑΠ μεταξύ Λεύκας, Κοκκινιάς και Καμινίων. Η ίδια ομάδα, ενισχυμένη με το Γιώργο Βρεττάκο, τον Αντώνη Καβαλιεράτο και τον πειραιώτη ηλεκτρολόγο Στράτο Καρακεχαγιά, ματαίωσε και την ανατίναξη των περισσοτέρων κτηρίων του εργοστασίου ΚΟΠΗ. Δυστυχώς τρεις από αυτούς, οι Φραγκόπουλος, Καλαμπόκης και Αγαλιώτης, έπεσαν πάνω σε γερμανική περίπολο που τους εκτέλεσε.
Tο πρωί της 12ης Οκτωβρίου η γερμανική φρουρά του εργοστασίου της «Ηλεκτρικής», η οποία αποτελείτο από σαράντα άνδρες, είχε απομονώσει όλους τους εργαζομένους της προηγούμενης βάρδιας (περίπου 300 άτομα) στους θαλάμους και είχε υπονομεύσει με καλωδιώσεις ανατίναξης τις τεράστιες ποσότητες εκρηκτικών που υπήρχαν στο εργοστάσιο δύο-τρεις μήνες πριν, τοποθετημένα κάτω από τις τουρμπίνες ηλεκτροπαραγωγής. Την ίδια στιγμή έξω από το εργοστάσιο μια ομάδα Γερμανών συνέλαβε μερικούς μαχητές του ΕΛΑΣ και τους οδήγησε μέσα, μαζί με τους εγκλωβισμένους εργάτες. Δύο ηλεκτροτεχνίτες που ήταν οργανωμένοι στο ΕΑΜ, ο Γεώργιος Σταματόπουλος και ο Θωμάς Κανελλόπουλος, κατάφεραν να ειδοποιήσουν τον Αλέκο Βαρυτιμήδη, διοικητή του 1ου τάγματος του εφεδρικού ΕΛΑΣ.
Αμέσως κινητοποιήθηκαν δυνάμεις του 1ου τάγματος του ΕΛΑΣ και κατέλαβαν θέσεις μάχης γύρω από την «Ηλεκτρική». Επικοινώνησαν με το Νίκανδρο Κεπέση, καπετάνιο του 6ου Ανεξάρτητου Συντάγματος, και το διοικητή Σωτήρη Κύβελο, και ζήτησαν οδηγίες. Ο Βαρυτιμίδης άρχισε διαπραγματεύσεις μέσω μιας εργαζόμενης στο εργοστάσιο με το διοικητή της φρουράς, εγγυώμενος την ασφαλή αποχώρηση των Γερμανών, εφόσον δεν ανατίναζαν τις εγκαταστάσεις και εφόσον βέβαια απελευθέρωναν τους αιχμαλώτους. Και ενώ οι διαβουλεύσεις συνεχίζονταν, ξαφνικά εμφανίστηκε μια ομάδα τριάντα περίπου Γερμανών ποδηλατιστών, προερχόμενων από το εργοστάσιο ΚΟΠΗ -που μόλις είχε καταληφθεί από τον ΕΛΑΣ- οι οποίοι πυροβολώντας κατευθύνονταν από την οδό Αναπαύσεως προς την «Ηλεκτρική». Ο ΕΛΑΣ απάντησε στα πυρά και η συμπλοκή γενικεύτηκε. Οι ποδηλατιστές καθηλώθηκαν, και προκειμένου να λήξει το περιστατικό και να διασώσουν τους συμπολεμιστές τους, οι άνδρες της γερμανικής φρουράς αναγκάστηκαν να αποδεχθούν τους όρους του ΕΛΑΣ και να ελευθερώσουν τους εργαζόμενους, ώστε να αποχωρήσουν οι ίδιοι με ασφάλεια.
Λίγο πριν φύγουν, παρά τη συμφωνία, προσπάθησαν να πυροδοτήσουν τα εκρηκτικά. Στο μεσοδιάστημα, ωστόσο, οι απελευθερωμένοι εργάτες είχαν φροντίσει να κόψουν τις καλωδιώσεις. Τελικά, η γερμανική φρουρά αποχώρησε δια θαλάσσης αργά το απόγευμα, αφού προηγουμένως προέβη σε κάποιες καταστροφές μικρής έκτασης για την τιμή των όπλων.
Παρ' όλα αυτά επειδή υπήρχε ο φόβος να επιστρέψουν οι Γερμανοί και να προσπαθήσουν να ανατινάξουν το εργοστάσιο, και με δεδομένο ότι οι δυνάμεις του εχθρού δρούσαν ακόμη στην περιοχή του Περάματος, αποφασίστηκε οι αντιστασιακές ομάδες να τεθούν σε επιφυλακή.
Τα μεσάνυχτα επισκέφθηκαν την έδρα του 1ου τάγματος στο 1ο δημοτικό σχολείο ο διοικητής του συντάγματος Σωτήρης Κύβελος και ο καπετάνιος Νίκανδρος Κεπέσης, προκειμένου να σχηματίσουν προσωπική γνώμη και να εκπονήσουν σχέδιο δράσης, σε περίπτωση που θα εμφανίζονταν γερμανικές δυνάμεις.
Αποφασίστηκε μια διμοιρία 10-15 ανδρών με επικεφαλής τον Αντώνη Καλαποθάκο, γραμματέα της εργοστασιακής οργάνωσης του ΕΑΜ, να ενισχύσει τους ένοπλους εργαζομένους που βρίσκονταν μέσα στην «Ηλεκτρική». Μεταξύ αυτών ήταν ο Χρήστος Φερούσης, ο Αριστείδης Αραγιάννης και ο Μανώλης Καββαδάρης. Η δύναμη πυρός αυτής της ομάδας ήταν εννέα ιταλικά τυφέκια και ένα οπλοπολυβόλο. Ταυτόχρονα κινητοποιήθηκαν και οι τέσσερις λόχοι που αποτελούσαν το σύνολο της δύναμης του 1ου τάγματος του ΕΛΑΣ Ταμπουρίων. Τη νύχτα της 12ης προς 13η Οκτωβρίου ο 2ος Λόχος της Αμφιάλης υπό τους Βεζυρόπουλο και Κοντογιάννη διανυκτέρευσε στον 'Αγιο Γεώργιο. Ο 1ος Λόχος με επικεφαλής τους Αντύπα και Λαγωνίκα, τοποθετήθηκε κοντά στο λιμάνι, στα αριστερά της σημερινής οδού Δημοκρατίας.
Ο 3ος Λόχος της Ευγένειας υπό τον Ιωακειμίδη, ακροβολίστηκε κατά μήκος του συνοικισμού, έχοντας μέτωπο προς το εργοστάσιο. Τέλος, ο 4ος Λόχος του Αγίου Δημητρίου με τον Κατσιγιαδάκο και τον Σπύρου παρέμεινε εφεδρικός από την Πέτρου Ράλλη μέχρι τον 'Αγιο Διονύσιο.
Τα χαράματα της 13ης Οκτωβρίου η περιοχή συγκλονίστηκε από τη δυνατή έκρηξη που προκλήθηκε από την ανατίναξη των εγκαταστάσεων της Shell στο Πέραμα. Αμέσως εκδηλώθηκε γενική κινητοποίηση των κατοίκων, οι οποίοι έστησαν πρόχειρα οδοφράγματα αποκλείοντας την περιοχή, ενώ το 2ο τάγμα του ΕΛΑΣ της Κοκκινιάς τοποθετήθηκε στο νεκροταφείο, προκειμένου να εμποδίσει πιθανές μετακινήσεις άλλων γερμανικών δυνάμεων.
Στις 6.45 εμφανίστηκε το γερμανικό απόσπασμα που είχε ανατινάξει τη Shell και το οποίο είχε λάβει τη διαταγή να καταστρέψει τα εργοστάσια του Αγίου Γεωργίου και του Νέου Φαλήρου, όπως ομολόγησε αργότερα ο επικεφαλής Γερμανός Χανς Λίντερμαν που συνελήφθη αιχμάλωτος. Το απόσπασμα ανήκε στο ειδικό επί των ανατινάξεων τμήμα του Μηχανικού των Es Es . Αποτελείτο από 56 άνδρες βαριά οπλισμένους με αυτόματα και τέσσερα μηχανοκίνητα πολυβόλα. Επέβαιναν σε δύο αυτοκίνητα που τα ακολουθούσαν τρία φορτηγά με πυρομαχικά, ενώ της φάλαγγας προηγούνταν μοτοσυκλετιστές. Σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, καθώς έφτασαν στο γεφυράκι, το οποίο ήταν εν μέρει καλυμμένο, έχασαν την οπτική τους επαφή με το εργοστάσιο και ζήτησαν πληροφορίες από έναν περαστικό ηλικιωμένο άνδρα. Εκείνος τους έδειξε προς την περιοχή της Ευγένειας, όπου βέβαια βρίσκονταν οι ακροβολισμένοι ελασίτες του 3ου Λόχου. Οι Γερμανοί ξεκίνησαν, όπως γρήγορα αντίκρισαν την τεράστια καμινάδα της «Ηλεκτρικής». Αντιλαμβανόμενοι την απάτη, γύρισαν πίσω προς τη σωστή κατεύθυνση, συνάντησαν εκ νέου τον γέροντα και τον εκτέλεσαν.
Μόλις η πομπή φάνηκε από μακριά, ο δωδεκάχρονος Ευάγγελος Τσοβαρδέλης είδε τους μοτοσυκλετιστές και έσπευσε να ειδοποιήσει τον ΕΛΑΣ. Το σχέδιο της Διοίκησης, το οποίο είχε επεξεργαστεί ο Νίκανδρος Κεπέσης, βασιζόταν σε μια σύσταση εκ του συστάδην, αφήνοντας τους Γερμανούς να πλησιάσουν όσο γινόταν περισσότερο, επιτρέποντάς τους ακόμη και να παραβιάσουν την πύλη ή να αναρριχηθούν στο μαντρότοιχο, καθώς μια μάχη εκ παρατάξεως δεν ήταν εφικτή, λόγω του ελαφρού τους οπλισμού και της έλλειψης σχετικής στρατιωτικής εμπειρίας.
Πράγματι, μόλις οι Γερμανοί πλησίασαν την πύλη του εργοστασίου, ο σκοπευτής Χρήστος Φερούσης πυροβόλησε μέσα από το εργοστάσιο τον οδηγό του πρώτου οχήματος, υποχρεώνοντας τη φάλαγγα να ακινητοποιηθεί κοντά στο γεφυράκι. Αμέσως μια χειροβομβίδα ανατίναξε ένα από τα γερμανικά οχήματα. Αιφνιδιασμένοι οι Γερμανοί δέχτηκαν καταιγιστικά πυρά από μια απόσταση περίπου εξήντα - εκατό μέτρων, που προερχόταν από όλες τις κατευθύνσεις. Πανικόβλητοι προσπάθησαν ενστικτωδώς να καλυφθούν κάτω από τα οχήματα και να αμυνθούν με παρατεταμένες βολές κατά ριπάς. Όμως παρέμεναν ουσιαστικά εγκλωβισμένοι στον κλοιό που είχαν σχηματίσει οι λόχοι του ΕΛΑΣ και η ομάδα του Καλαποθάκου, η οποία έβαλλε από το εργοστάσιο. Οι Γερμανοί έριχναν συνεχώς φωτοβολίδες ζητώντας απεγνωσμένα ενισχύσεις, καθώς ο κλοιός γύρω τους στένευε, ενώ οι άνδρες του ΕΛΑΣ τους καλούσαν με τηλεβοες να παραδοθούν. Ο διοικητής του 1ου τάγματος του ΕΛΑΣ Πέτρος Ευσταθόπουλος ή Νώντας έδωσε τότε διαταγή γενικής εφόδου.
Aρχισε έτσι η επίθεση των δυνάμεων του ΕΛΑΣ, του οποίου ο υποτυπώδης οπλισμός αποτελείτο από λίγα ταλαιπωρημένα και αναξιόπιστα ιταλικά όπλα, μερικά περίστροφα και αρκετές χειροβομβίδες, στις οποίες ουσιαστικά στήριξαν όλητην επιχείρηση.
Οι Γερμανοί προέβαλαν σθεναρή αντίσταση, γεγονός που ανάγκασε τον Βαρυτιμίδη και το Μωυσιάδη να ζητήσουν ενισχύσεις από τις εφεδρικές δυνάμεις της Κοκκινιάς. Πράγματι, ο κομματικός υπεύθυνος του Κερατσινίου Μίχος, μετά από συνεννόηση με τον αντίστοιχο υπεύθυνο της Κοκκινιάς, Παράσχο, επιβιβάστηκαν σε τρεις πυροσβεστικές αντλίες και έσπευσαν στον τόπο της συμπλοκής.
Έπειτα από σκληρή μάχη που διήρκεσε περισσότερο από τρεις ώρες, άρχισε η σταδιακή παράδοση των Γερμανών, οι οποίοι ήδη μετρούσαν εννέα νεκρούς και δεκαέξι τραυματίες. Ο ένας μετά τον άλλο άρχισαν να υψώνουν λευκά μαντίλια , αφού προηγουμένως είχαν ρίξει και την τελευταία τους σφαίρα. Είκοσι περίπου συνελήφθησαν αιχμάλωτοι μεταξύ αυτών και ο επικεφαλής τους Λίντερμαν.
Το εργοστάσιο της «Ηλεκτρικής», μια σημαντική ενεργειακή μονάδα της χώρας που τροφοδοτούσε ολόκληρο το λεκανοπέδιο, είχε διασωθεί. Επιπλέον, η εξουδετέρωση του αποσπάσματος ανατινάξεων των Ες Ες απέτρεψε τεράστιες καταστροφές σε εγκαταστάσεις υποδομής, καθοριστικές για την οικονομία της Ελλάδας.
Στο πεδίο της τιμής, όμως, 11 πατριώτες είχαν σκοτωθεί και άλλοι 8 ήταν τραυματίες. Την ημέρα που ολόκληρη η Ελλάδα πανηγύριζε, το ηρωικό Κερατσίνι κήδευε τους νεκρούς της μάχης της «Ηλεκτρικής» στον περίβολο του εργοστασίου, υπό την επιβλητική παρουσία ενόπλων τμημάτων του ΕΛΑΣ. Πένθος από τη μια και χαρμόσυνες κωδωνοκρουσίες από την άλλη, να καλούν τον κόσμο στη μεγαλειώδη παρέλαση της Νίκης που γίνεται υπό ασταμάτητη βροχή. Το σύνθημα που κυριαρχούσε παντού ήταν «ΕΛΑΣ - Λαοκρατία».
Έτσι, στις 18 Οκτωβρίου η Κυβέρνηση της Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου αποβιβάζεται στο λιμάνι του Ηρακλέους, στο Κερατσίνι, και σύσσωμη -συνοδευόμενη και από τον αντιστράτηγο Σκόμπι- κατευθύνεται μέσω τη λεωφόρου Βασιλέως Γεωργίου (σημερινή λεωφόρος Δημοκρατίας) προς την Αθήνα.


Παρασκευή, 12 Οκτωβρίου 2018

Μήπως φτάσαμε στην αρχή του τέλους μιας εποχής;




Γιατί είναι τόσο κρίσιμο το αποτέλεσμα των εκλογών στην Βαυαρία και ποιοι είναι οι λόγοι που θα στραφούν όλα τα βλέμματα της Ευρώπης στις γερμανικές κάλπες την Κυριακή; Πρώτα απ' όλα διότι υπάρχει το ενδεχόμενο να γίνουμε θεατές του πρώτου θανάσιμου δαγκώματος που θα επιχειρήσει το τέρας του φασισμού ενάντια στο χέρι που το έτρεφε τα τελευταία χρόνια.
Επίσης οι εκλογές της Βαυαρίας δε θα κρίνουν μόνο το σχηματισμό κυβέρνησης στο γερμανικό κρατίδιο αλλά θα καθορίσουν και το γενικότερο πολιτικό πρόσωπο της επερχόμενης γερμανικής πολιτικής σκηνής. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να μας προκαλούν ανατριχίλα οι δημοσκοπήσεις που προδικάζουν μια θριαμβευτική άνοδο των ποσοστών του ακροδεξιού κόμματος Εναλλακτική για την Γερμανία (AfD).
Έπειτα, αν αναλογιστούμε πως αντίπαλος των Γερμανών ακροδεξιών είναι οι Χριστιανοκοινωνιστές, θα αντιληφθούμε πως την Κυριακή δε θα παρακολουθήσουμε μία ακόμη εκλογική μάχη μεταξύ αντιπάλων αλλά μια μετάβαση της εξουσίας από την συντηρητική δεξιά στα χέρια του ακροδεξιού σκοταδισμού.
Γιατί όμως μας ανησυχεί περισσότερο η συγκεκριμένη τροπή από τη στιγμή που στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπερέχουν οι ακροδεξιές κυβερνήσεις, με χειρότερους εκφραστές τους πολιτικούς αρχηγούς της Ουγγαρίας και της Αυστρίας (επιτρέψτε μου να αναφέρω πως περισσότερο με σόκαρε η εφιαλτική ακροδεξιά μεταστροφή της Ιταλίας);
Ο λόγος που προκαλείται ανησυχία για τις βαυαρικές εκλογές είναι πως η Γερμανία έχοντας ήδη σκάψει τον λάκκο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρακολουθεί μουδιασμένη εδώ και δυο χρόνια το ιδεολογικό έκτρωμα που ξεπήδησε μέσα από την πολιτική λιτότητας που η ίδια επέβαλε και την ανθρωπιστική κρίση λόγω προσφυγικού. Και να που τώρα γίνεται μάρτυρας της δικιάς της πολιτικής κατάρρευσης. Μίας κατάρρευσης που θα συμπαρασύρει και την υπόλοιπη Ευρωπαϊκή Ένωση, στον πυθμένα της ακροδεξιάς.
Μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα, η Γερμανίδα καγκελάριος, από αφεντικό της Ευρώπης μετατράπηκε σε άβουλο πολιτικό πρόσωπο που παρασύρεται βουβά πλέον στις απαιτήσεις των ακροδεξιών συγκυβερνητών της χώρας της. Αυτό μου δίνει την εντύπωση πως το πρόσωπό της θα ταυτιστεί με την αρχή του τέλους μιας εποχής που ίσως οδηγήσει σε μία νέα βαρβαρότητα.

Πρώτη δημοσίευση: aplotaria.gr

Πέμπτη, 11 Οκτωβρίου 2018

Αντί πένθους (για τον καπετάνιο Κυριάκο Παπαδόπουλο)




του Βασίλη Ρόγγα

Ο λιμενικός Κυριάκος Παπαδόπουλος που πέθανε χθες, είχε σώσει πάνω από πέντε χιλιάδες πρόσφυγες στο Αιγαίο. Ο Παπαδόπουλος είναι ο «πρωταγωνιστής» του σπουδαίου ντοκιμαντέρ «4.1 miles» της Δάφνης Ματζιαράκη.
Σε συνέντευξη της στο Al jazeera το 2017 η σκηνοθέτης έλεγε για τον Παπαδόπουλο:
«Είναι δυσβάσταχτος και συγκλονιστικός ο εφιάλτης που περνάει ο καπετάνιος […] Το βάρος είναι περισσότερο από αυτό που μπορεί να αντέξει και δεν προέρχεται από την ένταση αλλά από το αίσθημα του καθήκοντος.
Είναι ένας πραγματικά έντιμος άνθρωπος με αληθινή την αίσθηση της ευθύνης πως δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει ούτε ένα άτομο… και οι άνθρωποι και τα παιδιά που όντως χάνει πραγματικά τον στοιχειώνουν».
Ο Παπαδόπουλος, μιλώντας κατά τη διάρκεια του ντοκιμαντέρ, λέει:
«Στα μάτια τους βλέπω ότι υπάρχουν εικόνες από τον πόλεμο τον οποίο ζούνε. Έρχονται από τον πόλεμο. Γλιτώνουν από τις βόμβες που πέφτουν στα σπίτια τους και βλέπουμε οικογένειες να χάνουν τους ανθρώπους τους μέσα στα ελληνικά ύδατα, λόγω της θάλασσας που διασχίζουν».
«Δεν υπάρχουν λόγια…αν δεν το νιώσεις αυτό δεν…δεν υπάρχει. Εφιάλτης. Αυτή η αγωνία…όπου πηγαίναμε βρίσκαμε ανθρώπους στη θάλασσα και εύχομαι να μην υπάρχει κανένας αγνοούμενος».

Πηγή: commonality.gr

Τετάρτη, 10 Οκτωβρίου 2018

Από το μίσος στον φασισμό, ένας φραπές δρόμος




της Ζωή Χαλιδά

Το να είμαι φασίστας σημαίνει ότι πληρώ κάποιες υποκειμενικές ιδιότητες, οι οποίες δεν μπορούν να ενσωματωθούν σε ένα σύστημα, καθώς κάποιες από αυτές είναι αλληλοαποκλειόμενες και χαρακτηρίζουν άλλες μορφές δεσποτισμού ή φανατισμού. Αρκεί όμως να υπάρχει μια από αυτές τις ιδιότητες, για να προκαλέσει στη στιγμή ένα φασιστικό νεφέλωμα. Αφαιρέστε από τον φασισμό τον ιμπεριαλισμό και θα έχετε τον Φράνκο και τον Σαλαζάρ. Προσθέστε στον ιταλικό φασισμό έναν ριζοσπαστικό αντικαπιταλισμό και θα έχετε τον Έζρα Πάουντ. Προσθέστε τη λατρεία της κέλτικης μυθολογίας και θα έχετε έναν από τους πιο σεβάσμιους φασίστες γκουρού, τον Julius Evola. Αφαιρέστε τον φερετζέ της παθητικής στάσης από την σιωπηλή σας εχθροπάθεια για την ετερότητα του άλλου, κι ιδού το έγκλημά σας.
Ας περάσουμε όμως στη σαλονοτραπεζαρία του νεοέλληνα, για να διαπιστώσουμε πόσοι πολλοί φέρουν ιδιότητες φασίστα.
Ο νεοέλληνας λατρεύει την παράδοση. Όταν λέμε παράδοση δεν εννοούμε τη μαγειρίτσα του Πάσχα. Μιλάμε για κάτι πιο βαθύ, τον τραντισιοναλισμό, που είναι γηραιότερος του φασισμού. Η ναζιστική γνώση τρέφονταν από τραντισιοναλιστικά, σκοτεινά στοιχεία. Αρκεί να κοιτάξουμε το ευρετήριο κάθε φασιστικού κινήματος για να βρούμε τους τραντισιοναλιστές στοχαστές. Για τον νεοέλληνα η αλήθεια εξαγγέλθηκε μια και καλή, κι αυτός το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να ερμηνεύσει το σκοτεινό της μήνυμα. Δεν υπάρχει καμία ανοχή στις αντιφάσεις. Γι΄ αυτόν η αλήθεια, μεταφέρθηκε αναλλοίωτη ανά τους αιώνες, σε κενό αέρος. Η ακροδεξιά ΝΔ ενισχύει φανατικά τις παραδόσεις, ειδικά τις αδιέξοδες και κατασκευασμένες, διότι έχουν να κάνουν εν πολλοίς με τον εθνικισμό. Και μπορεί να μην πιστεύει ούτε η ίδια την ιστορική ακινησία, αλλά πιστεύει ότι στις περικεφαλαίες και τις χλαμύδες βρίσκεται μια κάποια πολιτική λύση έναντι της αριστερής κυβέρνησης. Όπως και να ‘χει ο νεοέλληνας, διαθέτοντας ελλειμματικό ορίζοντα, φτύνει κατάμουτρα τη γνώση, κλείνει τις πόρτες του στο μέλλον και ανάβει καντήλι στον τραντισιοναλισμό.
Λατρεύει την πράξη για την πράξη.
Ρωτήστε έναν νεοέλληνα να δείτε πως θα απαντήσει. Ειδικά άμα έχει ακούσει και το κατάλληλο δελτίο ειδήσεων. «Η πράξη είναι ωραία από μόνη της. Κοίτα το συναίσθημά σου και πράξε ανάλογα. Μόνο τότε είσαι ειλικρινής. Μόνο τότε είσαι ειλικρινής και κανονικός. Ειδάλλως, όταν το σκέφτεσαι είσαι κάλπικος και μη κανονικός. Η σκέψη; Είναι ύποπτη. Κάνει διακρίσεις κι εμείς φίλε είμαστε αδιάκριτοι.» Ο νεοέλληνας λατρεύει καθαυτή την πράξη. Ωμή χωρίς πρότερη σκέψη. Κι ας φτάνει μερικές φορές η πράξη του ως το λιντσάρισμα.
Είναι οπαδός της ύπαρξης μιας συνωμοσίας εναντίον του.
Για όσους νιώθουν στερημένοι μιας κοινωνικής ταυτότητας, το μοναδικό τους προνόμιο, αυτό που τους κάνει ξεχωριστούς, είναι ότι γεννήθηκαν στην ίδια χώρα. Κι οι μόνοι που μπορούν να δώσουν ταυτότητα στο έθνος είναι οι εχθροί του. Στο θολωμένο τους μυαλό έχει φτιαχτεί μια παγκόσμια συνωμοσία εναντίον τους. Νιώθουν πολιορκημένοι από τους ξένους, από τους άλλους, από τους διαφορετικούς. Δες πόσο διαφορετικοί είναι από εμάς! Διαφωνούν μαζί μας. Μας ζηλεύουν. Αν ήταν «δικοί μας» θα είχαν συγκατατεθεί με εμάς. Να φοβάσαι τους διαφορετικούς. Ο νεοέλληνας, με τη φαντασίωση ότι ανήκει στον καλύτερο λαό του κόσμου, προσπαθεί να κλείσει όλες του τις τρύπες. Κι όσο πιο σκοτεινή είναι μία θεωρία, τόσο μεγαλύτερη ικανοποίηση του προσφέρει να νιώσει μοναδικός. Μας εχθρεύονται επειδή μας ζηλεύουν. Εβραίοι, κίτρινοι, μαύροι, αλλόθρησκοι, μουρτάτες…
Ελεεινολογεί τους αδύναμους.
Ο νεοέλληνας φτωχός πλέον από ηθικές αξίες και κοινωνικά εφόδια, προκειμένου να διαχειριστεί τη δική του θέση, περιφρονεί αυτούς που μπορεί. Είτε με λεκτική είτε με σωματική βία, θα πατήσει όπου μπορεί για να υπερυψωθεί. Θα πατήσει στο παιδί, στον επαίτη, στον πρόσφυγα, στον σκύλο. Αυτή η συναισθηματική εναντιότητα σε άνισες καταστάσεις, του εξασφαλίζει έστω και στιγμιαία μια υποθετική ανωτερότητα. Η δύναμή του βασίζεται στην αδυναμία του άλλου. Διότι δεν γίνεται να υπάρχουν πατρίκιοι χωρίς να υπάρχουν και πληβείοι.
Αυτά, είναι κάμποσα χαρακτηριστικά ενός καλού φασίστα. Δεν βρίσκονται εύκολα όλα μαζεμένα σε ένα μόρφωμα ή σε ένα υποκείμενο. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι ο «άρτιος» φασίστας δεν είναι καθημερινός. Ο ατελής όμως βρίσκεται στη διπλανή μας πόρτα, στο διπλανό τραπέζι, στο διπλανό γραφείο. Πολύ πιθανόν βρίσκεται και μες το ίδιο μας το σπίτι. Η ντουλάπα καθενός και καθεμιάς κρύβει συχνά αναπάντεχους σκελετούς.

Πηγή: Το Κουτί της Πανδώρας

Τρίτη, 9 Οκτωβρίου 2018

Γερμανία: Οι ανοιχτές πληγές της ενοποίησης 28 χρόνια μετά




της Κάκη Μπαλή

Η γιορτή ήταν φαντασμαγορική παρά τον κακό καιρό. Λαμπερά πυροτεχνήματα φώτιζαν τον σκοτεινό ουρανό. Πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι έσπευσαν στην πύλη του Βραδενβούργου στο Βερολίνο για να παρακολουθήσουν τη μεγάλη συναυλία, με αφορμή την 28η επέτειο της γερμανικής ενοποίησης. Για να χορέψουν με τα σουξέ της Νένα και των άλλων καλλιτεχνών. Κάποιοι και για να θυμηθούν πώς βίωσαν αυτή την ιστορική αλλαγή στη ζωή τους, όταν ήταν 28 χρόνια νεότεροι.
Το Βερολίνο αγαπάει τα πάρτι. Αλλά φαίνεται ότι δεν αγαπάει πια τους πολιτικούς. Ενώ οι Νένα και σία αποθεώθηκαν, οι Μέρκελ και σία, όταν προσπάθησαν να κάνουν τη βόλτα στο πλήθος, δεν βρήκαν πολλά χέρια να σφίξουν. Τα βαριά σύννεφα πάνω από τη γερμανική πρωτεύουσα ταίριαζαν πολύ με το πολιτικό κλίμα στη χώρα. Και οι επίσημες ομιλίες μετά την οικουμενική λειτουργία στον καθεδρικό της πόλης δεν ήχησαν πολύ πανηγυρικές.
Ο καθολικός καρδινάλιος του Βερολίνου Χάινερ Κοχ φρόντισε να υπογραμμίσει ότι “μια κοινωνία που δεν είναι ικανή να μάθει παγώνει και λιμνάζει”, ενώ ο προτεστάντης επίσκοπος Μάρκους Ντρέγκε προειδοποίησε για τον κίνδυνο που ελλοχεύει “από τις φυγόκεντρες δυνάμεις που μπορούν να διχάσουν την κοινωνία μας”.
“Ενότητα”, σύμφωνα με τον επίσκοπο του Βερολίνου, δεν σημαίνει μόνο ενότητα μεταξύ Ανατολής και Δύσης -η οποία φαντάζει ακόμη μακρινή 28 χρόνια μετά την ενοποίηση- αλλά “κοινωνική ενότητα της χώρας”. “Μόνο εάν δεν μείνει κανείς πίσω θα διασφαλίσουμε την κοινωνική ειρήνη στη χώρα μας” τόνισε.

Πολύχρωμη και πολύπλοκη

Την υπεράσπιση της δημοκρατίας ανέλαβε εκ μέρους των πολιτικών ο πρόεδρος της Βουλής Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, ένας από τους αρχιτέκτονες της ενοποίησης και των ανοιχτών πληγών που άφησε στα ανατολικά κρατίδια της Γερμανίας. Η παθιασμένη ομιλία του είχε στόχο την -ακροδεξιά- Εναλλακτική για τη Γερμανία και όσους γοητεύονται από τα συνθήματά της, χωρίς ούτε στιγμή να την αναφέρει:
“Η επιτυχία της Γερμανίας όλα αυτά τα χρόνια στηρίχθηκε στη μη βία, στην ελευθερία της γνώμης, στην ανεκτικότητα και τον αμοιβαίο σεβασμό” είπε. “Και κανείς δεν έχει το δικαίωμα να λέει ότι μόνο αυτός εκπροσωπεί τον λαό” (κλασικό σύνθημα του AfD και των ισλαμοφοβικών κινήσεων Pegida, κυρίως στην ανατολική Γερμανία).
Ο Σόιμπλε τόνισε ότι “μέσω της μετανάστευσης η Γερμανία έχει γίνει πιο πολύχρωμη και πιο πολύπλοκη. Γι' αυτό και κάποιοι κανόνες είναι ακόμη πιο απαραίτητοι. Πλην όμως κανείς δεν έχει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί την καταγωγή ενός ανθρώπου για να τον υποτιμά. Πρέπει να αντιδράσουμε αποφασιστικά σε τέτοια φαινόμενα. Εν ανάγκη με όλη τη σκληρότητα του κράτους δικαίου”.
Πάντως, την ίδια ώρα που κορυφωνόταν το πάρτι στην πύλη του Βραδενβούργου, ένα χιλιόμετρο πιο πέρα, μπροστά στον κεντρικό σταθμό της πόλης, διοργανώθηκε μια -μικρή- αντιδιαδήλωση ακροδεξιών, νεοναζί και χούλιγκαν, που κράδαιναν τις σημαίες της Πρωσίας, τραγουδούσαν την -καταργημένη- πρώτη στροφή του γερμανικού εθνικού ύμνου (Deutschland ueber alles) και φώναζαν “η Μέρκελ πρέπει να φύγει”.

Ακροδεξιά και οργή

Ακροδεξιοί και νεοναζί υπήρχαν πριν και μετά την ενοποίηση και στη Δυτική Γερμανία όμως τα τελευταία χρόνια οι περισσότερες ακροδεξιές επιθέσεις μετριούνται στα ανατολικά κρατίδια, με τη Σαξονία να κρατά τα σκήπτρα. Δεν είναι τυχαίο ότι εκεί εντοπίστηκε -εκ των υστέρων- και το φονικό τρίο των νεοναζί της NSU, όπως και τις προάλλες οι πρώτοι ύποπτοι για σύσταση ακροδεξιάς τρομοκρατικής οργάνωσης με τον κωδικό “Επανάσταση Κέμνιτς”.
Μία από τις αιτίες για τη μεγάλη στροφή στην Ακροδεξιά είναι, σύμφωνα με τους Γερμανούς αναλυτές, η συσσωρευμένη οργή για τις επίμονες ανισότητες της ενοποίησης. Τα “ανθισμένα τοπία” που υποσχέθηκε τη δεκαετία του 1990 ο τότε καγκελάριος Χέλμουτ Κολ είναι γεμάτα τσουκνίδες.
Οι Ανατολικογερμανοί βίωσαν την ενοποίηση ως προσάρτηση από τους Δυτικογερμανούς, ήταν οι μόνοι που αναγκάστηκαν να προσαρμοστούν στη νέα κατάσταση -και κοινωνικά και πολιτικά και οικονομικά. Και βλέπουν 28 χρόνια μετά το μέσο εισόδημά τους να παραμένει στο 80% του δυτικού (σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της στατιστικής υπηρεσίας), ενώ το κόστος ζωής είναι ίδιο. 
Επιπλέον το δυναμικότερο κομμάτι της ανατολικογερμανικής κοινωνίας -και ειδικά οι νέες γυναίκες- έχουν “μεταναστεύσει” στα δυτικά, με αποτέλεσμα εικόνα ερήμωσης σε μεγάλες περιοχές της ανατολικογερμανικής επαρχίας. Μάλιστα, σύμφωνα με μια έρευνα που δημοσιεύτηκε ανήμερα της γιορτής της ενοποίησης -και έκανε πάταγο-, οι διαφορές αυτές μεταξύ Ανατολής και Δύσης αναμένεται να διευρυνθούν τα επόμενα χρόνια. Ανάλογα ζοφερές είναι οι προσδοκίες των Ανατολικογερμανών για το μέλλον.

Η τελευταία δημοσκόπηση

Σ’ αυτή τη διχασμένη Γερμανία μεταξύ Ανατολής - Δύσης, μητροπόλεων και επαρχίας, αισιόδοξων και φοβισμένων, οι δημοσκοπήσεις δείχνουν την υποχώρηση των πάλαι ποτέ λαϊκών κομμάτων και την επέλαση της λαϊκίστικης φοβικής Ακροδεξιάς. Η Χριστιανική Ένωση (CDU/CSU) της Μέρκελ, που μόλις πριν από πέντε χρόνια είχε αγγίξει σχεδόν την αυτοδυναμία στις ομοσπονδιακές εκλογές, μετά βίας αγγίζει το 26% -σύμφωνα με το ινστιτούτο INSA-, ένα ποσοστό που δεν το έχει δει ούτε στους χειρότερους εφιάλτες της.
Ακόμη πιο εφιαλτική είναι η συρρίκνωση των Σοσιαλδημοκρατών (SPD), του κόμματος που άντεξε πάνω από 150 χρόνια και έχει βάλει βαριά τη σφραγίδα του στη μεταπολεμική γερμανική πολιτική: μόλις 16% δηλώνουν ότι θα το ψήφιζαν εάν αυτή την Κυριακή γίνονταν εκλογές.
Αντίθετα τα τρία “παλιά” μικρά κόμματα όχι μόνο αντέχουν, αλλά ενισχύονται: οι Πράσινοι με 14,5%, η Αριστερά με 11,5% και οι Φιλελεύθεροι (FDP) με 10%. Το σκοτεινό άστρο της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) φαίνεται να ξεπερνά το 18% και να αναδεικνύεται σε δεύτερη δύναμη σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Βέβαια, το πόσο προβληματικές είναι οι δημοσκοπήσεις έχει φανεί και στη Γερμανία, ωστόσο την άλλη Κυριακή και σε δεκαπέντε μέρες θα μιλήσουν και οι κάλπες, καθώς καλούνται να εκλέξουν τοπική κυβέρνηση πρώτα οι πολίτες της -ιδιαίτερης- Βαυαρίας και στη συνέχεια οι πολίτες της -πολύ κοντά στον μέσο ομοσπονδιακό όρο- Έσσης.

Πηγή: Αυγή

Δευτέρα, 8 Οκτωβρίου 2018

Εντιμοι και διεφθαρμένοι




του Θανάση Γιαλκετσή

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα συνέντευξης του γνωστού Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας, που δημοσιεύτηκε στο ιταλικό περιοδικό «L’Espresso».

Αρκεί η εντιμότητα για να υπάρξει καλή πολιτική και να επικρατήσει το καλό έναντι του κακού; 

Σήμερα, πολλές ωραιότατες λέξεις χρησιμοποιούνται σαν μάσκες, σαν παραμορφωτικοί καθρέφτες, για να ειπωθεί το αντίθετο από το αρχικό τους νόημα. Στο όνομα της ελευθερίας παραβιάζεται η ελευθερία. Στο όνομα της αλήθειας λέγονται ψέματα. Στο όνομα της εντιμότητας διαδίδεται η διαφθορά. Για την εντιμότητα μιλούν οι πολιτικοί που είναι αντίθετα πεισμένοι ότι το μοναδικό σημαντικό πράγμα είναι η κατάκτηση της εξουσίας και επομένως ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα. Ενας δίκαιος σκοπός διαφθείρεται αν τα μέσα για την επίτευξή του δεν είναι καλά, ούτε έντιμα. Θυμάστε την εικόνα του Μπαράκ Ομπάμα και της Χίλαρι Κλίντον, όταν κοιτούσαν στην οθόνη του ηλεκτρονικού υπολογιστή την επιχείρηση με την οποία δολοφονήθηκε ο Μπιν Λάντεν; Το έμμεσο μήνυμα που μετέδιδε αυτή η εικόνα ήταν: Είναι θεμιτό να χρησιμοποιούμε ένα τρομερό μέσο για να κάνουμε το καλό; Επραξε καλά ο Ομπάμα; Ο Φελίπε Γκονζάλες, ο δικός μας πρώην πρωθυπουργός, είπε πρόσφατα στην τηλεόραση: «Είχα τη δυνατότητα να εξοντώσω όλη την ηγεσία της ΕΤΑ, αλλά δεν το έκανα». Και προσέθεσε: «Δεν ξέρω αν έπραξα καλά». Ο Γκονζάλες, επομένως, προστάτεψε ανθρώπινες ζωές ή δείλιασε; Ο Μαξ Βέμπερ έλεγε ότι ο πολιτικός συνάπτει συμφωνία με τον διάβολο, επειδή προσφεύγει στη βία. Ο κομμουνισμός ήταν ένας ωραιότατος σκοπός, που διαβρώθηκε από τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν για την επίτευξή του. 

Στο «Πόλεμος και ειρήνη» του Τολστόι, ο Πιερ Μπεζούχοφ λέει στη Νατάσα: «Αν τα διεφθαρμένα πρόσωπα συνδέονται όλα μεταξύ τους και γι’ αυτό αποτελούν μια δύναμη, θα αρκούσε τα έντιμα πρόσωπα να έκαναν το ίδιο». Και σήμερα συχνά επικρατεί η ιδέα ότι αρκεί οι έντιμοι να συμπαραταχθούν απέναντι στους διεφθαρμένους και τους ψεύτες, προκειμένου να αλλάξουν τον κόσμο. 

Ο Μπεζούχοφ είναι αφελής. Είναι όμως ένα μυθιστορηματικό πρόσωπο.

Γνωρίζουμε ότι είναι ο Τολστόι εκείνος που μιλάει με τη φωνή του Μπεζούχοφ. 

Το υποθέτουμε. Σε κάθε περίπτωση, εγώ δεν συμφωνώ με αυτή τη φράση, επειδή νομίζω ότι ο κόσμος δεν διαιρείται σε έντιμους και ανέντιμους ή σε δίκαιους και άδικους. Τα έντιμα πρόσωπα μπορεί να γίνουν ανέντιμα και τα δίκαια μπορεί να γίνουν άδικα, όπως οι θαρραλέοι μπορεί να αποκαλυφθούν δειλοί. Η ψυχή των ανθρώπων είναι πολύπλοκη και αντιφατική. Γι’ αυτό η κοινωνική ζωή χρειάζεται τους κανόνες. Σε σας εδώ στην Ιταλία το Κίνημα των Πέντε Αστέρων και σε μας στην Ισπανία οι ακτιβιστές του Ποδέμος λένε: «Είμαστε έντιμοι άνθρωποι». Η είσοδος των Πέντε Αστέρων στην κυβέρνηση παρουσιάζεται ως η άνοδος της εντιμότητας στην εξουσία. Αυτή η εικόνα είναι εσφαλμένη και αφελής ή είναι και μια μορφή κυνισμού. Δεν είμαι τόσο νέος και επομένως θυμάμαι όταν πρώτη φορά οι Ισπανοί Σοσιαλιστές έγιναν κυβέρνηση, ύστερα από σαράντα χρόνια φρανκισμού. Φαινόταν σαν μια γιορτή. Οι Σοσιαλιστές ήταν οι δίκαιοι και οι έντιμοι. Επειτα όμως οι Σοσιαλιστές έγιναν ανέντιμοι και διεφθαρμένοι. 

● Επομένως; 

Επομένως, το θαύμα της δημοκρατίας δεν έγκειται στον χαρακτήρα των προσώπων αλλά στον σεβασμό των κανόνων. 

Μπορούμε να διακινδυνεύσουμε μιαν υπόθεση; Μέσα στην ψυχή του καθένα μας –ένας συγγραφέας το γνωρίζει, επειδή η δουλειά του είναι να ερευνά και να περιγράφει την ανθρώπινη ψυχή– υπάρχει ένα στοιχείο του κακού. Καθένας μας είναι ένας δυνητικός δήμιος. Αλλά δεν γινόμαστε όλοι δήμιοι. Ισχύει το ίδιο και με τη διαφθορά; 

Πράγματι, είναι πολύ πιο σημαντικό να κατανοήσουμε τον δήμιο παρά το θύμα. Η αλληλεγγύη με τα θύματα πρέπει βέβαια να είναι απόλυτη, αλλά οφείλουμε να κατανοούμε τον δήμιο. Θα ήταν εξαιρετικό να κατανοήσουμε τον Χίτλερ. Αυτό που οφείλει να κάνει ένας συγγραφέας, αλλά και ένας φιλόσοφος, είναι να κατανοεί τα πάντα, να κατανοεί τους χειρότερους. Να κατανοούμε δεν σημαίνει να δικαιολογούμε. Το αντίθετο. Να κατανοούμε σημαίνει να εξοπλιστούμε ώστε να μη γίνουμε δήμιοι και διεφθαρμένοι. 

Λάθευε, επομένως, ο Πρίμο Λέβι όταν έλεγε ότι το να κατανοούμε είναι λίγο σαν να δικαιολογούμε; 

Το ερώτημα αυτό το έχει θέσει ο Τσβετάν Τοντορόφ. 

Μπορούμε να προχωρήσουμε πιο πέρα; Ο Λέβι, επειδή ήταν θύμα, δεν μπορούσε να κατανοήσει τον δήμιο.

Ακριβώς. Για ένα θύμα το να κατανοεί τον δήμιό του σημαίνει να αυτοκαταστρέφεται. Ωστόσο, όσο το σκέφτομαι καλύτερα, αντιλαμβάνομαι ότι ο Λέβι δεν λάθευε. Η τριλογία του για το Αουσβιτς (τα έργα του «Εάν αυτό είναι άνθρωπος», «Η ανακωχή», «Αυτοί που βούλιαξαν και αυτοί που σώθηκαν») είναι πρόδηλα μια ευφυής προσπάθεια κατανόησης. Μια προσπάθεια να κατανοήσει τα πάντα. 

Μιλάμε για τη λογοτεχνική και διανοητική εντιμότητα.

Βέβαια. Και συνεχίζω. Γνωρίζουμε όλοι ποιος ήταν ο Χίτλερ. Το ερώτημα όμως τότε είναι πώς ένας τρελός, ένας μικρόνους όπως αυτός, κατόρθωσε να κατακτήσει την ψυχή της Γερμανίας, της πιο καλλιεργημένης χώρας, αλλά και την ψυχή του μισού κόσμου. Αν υπήρχε σήμερα ένας Ντοστογέφσκι, ένας Θερβάντες ή ένας Σέξπιρ ικανός να κατανοήσει αυτόν τον νου, θα είχαμε ένα όπλο για να εμποδίσουμε την επιστροφή ενός προσώπου σαν τον Χίτλερ. Είναι όπως όταν φοβόμαστε ότι θα εκραγεί μια βόμβα. Δεν αρκεί να φωνάζουμε «Εδώ υπάρχει βόμβα!». Χρειάζεται ένας πυροτεχνουργός για να την απενεργοποιήσει. Σε αυτό χρησιμεύει η λογοτεχνία και η πολύπλοκη σκέψη. Και γι’ αυτό δεν πρέπει να θέτουμε όρια στη λογοτεχνία και στην ενσυναίσθηση. Εξάλλου, ο Σέξπιρ είχε ενσυναίσθηση για τον Ριχάρδο Γ΄, έναν τρομερό δολοφόνο. Και όποιος διαβάζει το «Εγκλημα και τιμωρία» είναι σε θέση να κατανοήσει έναν δολοφόνο. Αυτή είναι η εντιμότητα του συγγραφέα και η ηθική της λογοτεχνίας. 

Ποια σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εντιμότητα και αλήθεια; Μιλήσαμε για τον Λέβι και για τη δική του ακραία και ριζική εντιμότητα. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Λέβι, προκειμένου να αφηγηθεί το Αουσβιτς, ως πολύ μεγάλος συγγραφέας που ήταν –ένας από τους μεγαλύτερους του 20ού αιώνα–, έπρεπε να φανταστεί το Αουσβιτς; 

Να φανταζόμαστε σημαίνει να δίνουμε ένα νόημα. 

Αν όμως η αλήθεια γεννιέται με την αφήγηση, υπάρχουν τόσες αλήθειες.

Πιστεύω ότι η αλήθεια υπάρχει. Νομίζω όμως ότι όποιος πιστεύει ότι κατέχει την αλήθεια ή είναι ανόητος ή είναι φανατικός ή τρελός ή είναι και τα τρία μαζί. Αλλο πράγμα είναι η λογοτεχνική αλήθεια και άλλο η αλήθεια των γεγονότων. Η αλήθεια των γεγονότων είναι συγκεκριμένη, ενώ η λογοτεχνική αλήθεια είναι μια ηθική και καθολική αλήθεια. Είναι η μυθοπλασία που προσπαθεί να ερευνήσει αυτό που συμβαίνει σε όλους τους ανθρώπους, σε όλο τον κόσμο και σε όλες τις χώρες. 

Υπάρχει πολιτική αλήθεια; 

Υπάρχει το ψέμα, που είναι μια μορφή ανεντιμότητας στην πολιτική. Σήμερα θριαμβεύει (αρκεί να δούμε το παράδειγμα του Τραμπ), επειδή η περιφρόνηση της αλήθειας είναι πελώρια. Είναι μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση. […]

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών

Παρασκευή, 28 Σεπτεμβρίου 2018

Προμηθέας 2.0 – ομαδική έκθεση




Στις 2 Οκτωβρίου ανοίγει η Έκθεση Προμηθέας 2.0, η οποία εντάσσεται στο Καλλιτεχνικό και Ερευνητικό Πρόγραμμα Tragedy 2.0 Athens 2018 κι αποτελεί μέρος των δράσεων του Θεσμού «Αρχαίο Δράμα: Διεπιστημονικές και Δια-καλλιτεχνικές Προσεγγίσεις» που επιχειρεί «παράδοξες» συνέργειες τεχνών και επιστήμης, στοχεύοντας να ενδυναμώσει και να εμπλουτίσει την σύγχρονη πρόσληψη του Αρχαίου Δράματος, μέσα από τις εικαστικές και παραστατικές τέχνες στον 21ο αιώνα.
Η φετινή διοργάνωση, στο πλαίσιο της Πράξης «Καθιέρωση και Προβολή Διεθνών Θεσμών Σύγχρονου Πολιτισμού στην Αττική» που σχεδίασε και υλοποιεί το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, έχει ως τίτλο «Αρχαίο Δράμα και Ψηφιακή Εποχή».
Θα συμμετάσχουν 35 καλλιτέχνες, οι οποίοι προσπαθούν να προσεγγίσουν ερωτήματα και προβληματισμούς, όπως τι συμβαίνει όταν ο ποιητικός λόγος συναντιέται με τον ψηφιακό, αν θεωρείται απελευθέρωση ή περιορισμός η ανάπτυξη της τεχνο-επιστήμης, στο κατά πόσον η επιτάχυνση της διάχυσης της πληροφορίας συμβάλει στην καλύτερη επικοινωνία και την αλληλοκατανόηση αλλά και στο πώς προσφέρεται η γνώση και το φως.
Το κυριότερο όμως ερώτημα είναι αν υπάρχει ο Προμηθέας του σήμερα, αν είναι «Δεσμώτης» κι από ποιον.
Είχα την τιμή να συνομιλήσω με τους παρακάτω καλλιτέχνες που παίρνουν μέρος στην έκθεση. Ακολουθούν οι ενδιαφέρουσες απαντήσεις τους συνοδευόμενες με τα έργα τους που συμμετέχουν στην έκθεση.



Μάρκος Μπλάτσιος - Monster of Grace


Ο Μάρκος Μπλάτσιος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1981. Σπούδασε στην Α.Σ.Κ.Τ. Αθήνας από όπου και αποφοίτησε με «Άριστα» το 2008. Παρουσίασε την πρώτη του ατομική έκθεση ζωγραφικής με τίτλο “Key” τον Ιανουάριο του 2015 στη Gallery Genesis, όπου παρουσιάζει τον Ιανουάριο του 2018 τη δεύτερη ατομική του έκθεση με τίτλο “While”. Έχει λάβει μέρος σε πολλές ομαδικές εκθέσεις σε gallery της Αθήνας. Ζει και εργάζεται στην Αρτέμιδα Αττικής.

1) Παρατηρώντας την ιστορία της ανθρωπότητας, διαπιστώνουμε πως συνήθως υπερισχύει η αυτοκαταστροφική φύση του ανθρώπου. Παρ’ όλο που βιώνει τις συνέπειες των πράξεών του, επαναλαμβάνει παρόμοια λάθη. Τι εξήγηση δίνεται πάνω σ’ αυτό το ζήτημα;

Αν το δούμε αρχικά και σε ατομικό επίπεδο θα διαπιστώσουμε ότι ο καθένας μας έπειτα από ένα προσωπικό επίτευγμα αισθάνεται την ανάγκη να επιβραβεύσει τον εαυτό του συχνά με κάτι μη ωφέλιμο για τον ίδιο ή ακόμα και τους γύρω του. Για κάποιο λόγο αντισταθμίζει τον κόπο και το χρόνο του με κάποια απόλαυση που δεν είναι πάντα αθώα. Παράλληλα πρέπει να παρατηρήσουμε την χρήση που κάνει ο άνθρωπος ατομικά αλλά και συλλογικά μιας επινόησης ή ενός εργαλείου μόλις διαπιστώσει την δύναμη που του δίνει. Αν συνδυάσουμε τα παραπάνω ίσως οδηγηθούμε σε μία εξήγηση του κύκλου ακμής και παρακμής. 

2) Μ τα σημερινά δεδομένα που έχετε για τη σύγχρονη κοινωνία, ποια πλευρά πιστεύετε πως θα νικήσει; Η χρυσή ή η σιδερένια;

Όπως προανέφερα, ο άνθρωπος θέτει τον εαυτό του σε έναν αέναο κύκλο ακμής και παρακμής. Σήμερα νομίζω βρισκόμαστε σε παρακμή που θυμίζει, αναλογικά προφανώς, τον Μεσαίωνα. Τότε ο ανθρώπινος πολιτισμός αναγεννήθηκε από μικρές εστίες φωτιάς, που επιβίωσαν στο μακρόχρονο σκοτάδι, σήμερα οι εστίες είναι πολύ περισσότερες χωρίς να σημαίνει, ότι όλες οδηγούν σε αναγέννηση. Η μάχη συνεχίζεται και προς το παρόν μοιάζει να κερδίζει η σιδερένια μας πλευρά. 

3) Είναι απαραίτητη η παρουσία ενός νέου Προμηθέα σήμερα; Ποιο πιστεύετε πως θα ήταν το νέο αγαθό που θα πρόσφερε στην ανθρωπότητα;

Είναι σίγουρα απαραίτητη η παρουσία ενός Προμηθέα σήμερα και νομίζω προτιμότερο θα ήταν να μην πρόσφερε κάποιο νέο αγαθό, αντίθετα να αφαιρούσε κάποια «αγαθά». Έτσι ίσως θα απαλλασσόμασταν από τον αποπροσανατολισμό από τον οποίο πάσχουμε. Αν οι επιλογές μας γίνονταν με υγιή κριτήρια και ο χρόνος μας, εργασιακός και μη, αξιοποιούνταν με όσα και όσους πραγματικά αγαπάμε, δεν θα δεχόμασταν να παραχωρούμε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας για όποιο υλικό αντάλλαγμα. Και ίσως να μην είχαμε την «ανάγκη» της αυτοκαταστροφικής απόλαυσης σε αντιστάθμιση του κόπου μας.



Νατάσα Κοτσαμπάση - Aranî 

Η Νατάσσα Κοτσάμπαση γεννήθηκε στην Αθήνα το 1969. Σπούδασε ΓραφικέςΤέχνες και στη συνέχεια Φωτογραφία, στη Σχολή Γραφικών Τεχνών και Καλλιτεχνικών Σπουδών του Τ.Ε.Ι. Αθηνών. Από το 1993 διδάσκει Γραφιστική και Φωτογραφία σε δημόσιες και ιδιωτικές σχολές. Δίδαξε στο τμήμα Φωτογραφίας του Τ.Ε.Ι. Αθηνών το 2002- 2005. Εργάστηκε στη Διεύθυνση Δημοσιευμάτων, του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων και Απαλλοτριώσεων, του Υπουργείου Πολιτισμού από το 2015-2018. Συνεργάζεται με το Ελληνικό Κέντρο Φωτογραφίας HCP, όπου πραγματοποιεί σεμινάρια φωτογραφίας για εφήβους και παιδιά. Οργανώνει ομαδικά και ατομικά μαθήματα αναλογικής φωτογραφίας και σκοτεινού θαλάμου. Φωτογραφίες και κείμενα της έχουν δημοσιευτεί σε βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες εκθεσιακούς καταλόγους και διαδικτυακές σελίδες. Εχει κάνει ατομικές εκθέσεις, στο Φωτογραφικό Κέντρο Αθηνών, στο Κέντρο Δημιουγικής Φωτογραφίας ΕΝΝΕΑ, στην Ενωση Πτυχιούχων της Ανώτατης Σχολής Καλών Τεχνών, στο Ελληνικό Κέντρο Φωτογραφίας, κ.α. Εχει συμμετάσχει σε ομαδικές εκθέσεις, στο Ιδρυμα Κακογιάννη /Αθήνα, LoosenArtGallery / Rome Italy, Φωτοσυγκυρία / Θεσσαλονίκη, Κέντρο Δημιουγικής Φωτογραφίας ΕΝΝΕΑ /Αθήνα, Διεθνής Μήνας Φωτογραφίας / Αθήνα, Μουσείο φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, Kiyosato Museum of Photographic Arts, Japan κ.α. Φωτογραφίες της ανήκουν στη μόνιμη συλλογή του Μουσείου Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, του Kiyosato Museum of Photographic Arts, Japan. καθώς και σε ιδιωτικές συλλογές.

1) Στην μυθολογία ο Προμηθέας έκλεψε τη φωτιά από τους θεούς και τη πρόσφερε στους ανθρώπους. Στη σύγχρονη εποχή ποιο αγαθό πιστεύετε πως θα έφερνε στην ανθρωπότητα; Είναι απαραίτητη η παρουσία ενός νέου Προμηθέα σήμερα;

Στη σύγχρονη εποχή ο άνθρωπος έχει εξασφαλίσει όλα όσα μπορούν να συμβάλουν στην ευημερία του. Οι τέχνες, η φιλοσοφία, η επιστήμη, η τεχνολογία, η ιατρική, έχουν κατακτηθεί σε βαθμό που ο πολιτισμός να θεωρείται πως βρίσκεται στο απόγειο της ιστορίας του (και δεδομένος). Εντούτοις οι αντιθέσεις και οι ανισότητες καλά κρατούν, ιδίως στην σύγκριση των ανθρώπων μεταξύ των ανεπτυγμένων και “αναπτυσσομένων” χωρών. Αυτό που υπολείπεται είναι η ενδοσκόπηση και η στροφή στα ανθρωπιστικά ιδεώδη, που και αυτά ως δεδομένα, έχουν παραγκωνιστεί τεχνηέντως. Αλίμονο αν έχουμε ανάγκη από έναν Προμηθέα…, το αναγκαίο αγαθό είναι η Φρόνηση και η Δικαιοσύνη και κανένας Προμηθέας δεν είναι ικανός να τα προσφέρει, αν ο άνθρωπος δεν τα επαναφέρει στο προσκήνιο των προτεραιοτήτων του. 

2) Στο έργο σας παρουσιάζετε τη θετική και την αρνητική όψη της φωτιάς. Περιγράψτε μου ένα παρόμοιο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης το οποίο είναι θετικό κι αρνητικό ταυτόχρονα;

Το έργο μου έχει έναν συνδυαστικό, συνθετικό χαρακτήρα και όχι κατ’ ανάγκην αντιθετικό. Η φωτογραφία σχηματίζεται μοναδικά, από το φως αρνητική και μετασχηματίζεται απείρως, θετική. Μπορούμε να δούμε τις δύο όψεις ανεξάρτητα μα και μαζί, αλλά όχι μόνο στο έργο. Εν αρχή ην το χάος και ο λόγος, η γέννηση και το τέλος, η ψυχή και το σώμα, η ηδονή και η φρόνηση, η κίνηση και η ηρεμία, η ιδέα και η ύλη, ο χώρος και ο χρόνος, η μορφή και το περιεχόμενο, το φως και το σκοτάδι, το μηδέν και το ένα. Η το ένα ή το άλλο? και το ένα και το άλλο. Υπό αυτή την συνθήκη, το χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης είναι ο Νους.


Αγγελική Ξηροκώστα -Ego, Fear and Isolation (video art) 

Η Αγγελική Ξηροκώστα γεννήθηκε στην Αθήνα το 1978. Αποφοίτησε από την Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου του Πλίμουθ της Αγγλίας και είναι κάτοχος δύο μεταπτυχιακών τίτλων με ειδίκευση στις Ψηφιακές Τέχνες (Τεχνολογία και Πολιτισμός) των Πανεπιστημίων «University of the Arts London – Camberwell College of Arts» και «University of London – Goldsmiths College» του Λονδίνου. Έζησε και εργάστηκε ως εικαστικός στην Μεγάλη Βρετανία παίρνοντας μέρος σε πολλές ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και σε διάφορες χώρες της Ευρώπης όπως Αγγλία, Ιταλία και Αυστρία. Έχει εργαστεί ως εκπαιδευτικός τέχνης στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση επίσης και σε καλλιτεχνικά εργαστήρια παραδίδοντας μαθήματα τέχνης σε παιδιά και ενήλικες. Έχει ασχοληθεί με την δημιουργία ψηφιακού σκηνικού στο θέατρο και έχει συνεργαστεί με χορογράφους, ενδυματολόγους, ηθοποιούς και σκηνοθέτες για την υλοποίηση διαφόρων έργων. Παράλληλα ασχολείται με την συγγραφή θεωρητικών κειμένων σε θέματα αισθητικής και έχει πάρει μέρος σε εκδηλώσεις που αφορούν την τέχνη. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα.

1) Ορθώς δηλώνετε πως ο Προμηθέας είναι η μορφή της αμφισβήτησης απέναντι στην εξουσία. Με αυτό το σκεπτικό, πιστεύετε πως σήμερα οι άνθρωποι αμφισβητούν με σοβαρό κι αποτελεσματικό τρόπο αλλά και με λογικά επιχειρήματα την κάθε μορφή εξουσίας;

Σε μία Δημοκρατική κοινωνία, όπου η αρχή θεμελίωσης είναι η ελεύθερη βούληση του κοινωνικού υποκειμένου, ο σύγχρονος άνθρωπος υποκινείται από ένα παραγωγικό πλέγμα γνώσεων, το οποίο αντί να τον οδηγεί να βασιστεί στον εαυτό του, καθοδηγεί την κρίση του και όλο του το Εγώ. 
Με άλλα λόγια ο σύγχρονος άνθρωπος νομίζει ότι τολμάει να αντιταχθεί ενάντια στην οποιαδήποτε μορφή εξουσίας. Βιώνει την αυταπάτη της ατομικότητας μέσα από μία ψευδαισθητική διαδικασία. 
Πιστεύω ότι στην σύγχρονη εποχή, η αμφισβήτηση παίρνει την μορφή του «κους κους», εγκλωβίζεται στον λόγο και παραμένει φυλακισμένη μέσα στην απραξία.

2) Πως μπορεί ο μέσος άνθρωπος να απελευθερωθεί από τον φόβο που τον κρατάει κλεισμένο στο καβούκι του και μακριά από την καθαρή γνώση;

Ο άνθρωπος πρέπει να αγαπήσει όχι μόνο την φύση του, αλλά και την φύση γύρω του. Η σκέψη και ο λόγος του να μην εξαρτώνται από την βαρύτητα των κοινωνικών προκαταλήψεων. Να αντιλαμβάνεται την πληρότητα και την απλότητα της εξωτερικής φύσης. Να μάθει να βλέπει και να ακούει την δική του εσωτερική φύση. Να αφουγκράζεται την μοναδικότητά του και τις εσωτερικές του ανάγκες. Μόνο έτσι μπορεί να απελευθερωθεί από τον φόβο και την ανασφάλεια που τον κρατούν δέσμιο του εαυτού του. 

3) Είναι απαραίτητη η παρουσία ενός νέου Προμηθέα σήμερα; Ποιο πιστεύετε πως θα ήταν το νέο αγαθό που θα πρόσφερε στην ανθρωπότητα;

Πιστεύω πως ο «νέος» Προμηθέας του σήμερα είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, η εσωτερική δύναμη του ατόμου και η ανάγκη του για ελευθερία. 
Αν και η δική μου «δουλειά» σαν καλλιτέχνης είναι να παρατηρώ, δεν έχω να δώσω λύσεις. Θεωρώ πως υπάρχουν άλλοι ειδικοί που μπορούν να απαντήσουν σε ένα τέτοιο κοινωνικο – φιλοσοφικό ερώτημα. Παρ’ όλα αυτά πιστεύω σε ένα σύμπλεγμα αγαθών, το οποίο εμπεριέχει την σκέψη, την βούληση, το συναίσθημα, την λογική, την παιδεία. Ένα σύμπλεγμα, το οποίο μπορεί να ωθήσει τον άνθρωπο έξω από την απομόνωση και την αδυναμία του, μέσα από κάποιες εσωτερικές διαδικασίες.



Μιχάλης Καλλιμόπουλος - Στεκούμενος σε κολώνα


Ο Μιχάλης Γ. Καλλιμόπουλος γεννήθηκε το 1970 στην Αθήνα. Σπούδασε ζωγραφική στην Accademia di Belle Arti, Βενετία, Ιταλία (1991–1995) και γλυπτική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, Αθήνα (1997–2001). Το 2007 είχε την πρώτη του ατομική έκθεση «Εγώ Κατ’ Εμέ» στην γκαλερί Νέες Μορφές, Αθήνα με έργα γλυπτικής. Το 2013 και το 2016 είχε στην γκαλερί a.antonopoulou.art την δεύτερη και τρίτη ατομική του έκθεση, «Η Εικόνα Προς τα Μέσα» και «Ένας, κανένας και χίλιοι εκατό» με έργα ζωγραφικής, σχεδίου, φωτογραφίας, αλλά κυρίως γλυπτικής. Παράλληλα με την έχνη έχει χρηματίσει ως ζωγράφος σκηνικών στο Shakespeare’s Globe Theatre στο Λονδίνο, Ηνωμένο Βασίλειο και έχει συνεργαστεί ως εικονογράφος με το Μουσείο Ακρόπολης και το Μουσείο Γουλανδρή Κυκλαδικής Τέχνης, μεταξύ άλλων. Έχει συμμετάσχει σε εκθέσεις στην Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη, με προεξέχουσα την ομαδική «No Country for Young Men» στην Bozar, Βρυξέλλες, Βέλγιο που έγινε σε επιμέλεια της Κατερίνας Γρέγου. Το εικαστικό του έργο φιλοξενείται στην συλλογή του Δάκη Ιωάννου, του Σωτήρη Φέλιου και σε άλλες. Είναι εκπαιδευτικός της τέχνης σε ενήλικες και παιδιά από το 1998. Το 2014 δημιούργησε το πρώτο στο είδος του Εργαστήριο Οπτικού Γραμματισμού για το ευρύ κοινό με τον τίτλο "Μαθαίνω να Βλέπω".

1) Με έναν εύστοχο τρόπο συνδέσατε την τέχνη της κλασικής περιόδου με την τεχνοτροπία της ρομαντικής περιόδου. Τα αγάλματα που στέκονταν πάνω στις κολώνες είχαν σκοπό να προσφέρουν ευχαρίστηση στους θεούς (το άγαλμα προέρχεται από την λέξη αγάλλομαι). Όμως η όψη του σύγχρονου ανθρώπου που σκυμμένος βλέπει την οθόνη του κινητού του αντί να κοιτά ψηλά στα άστρα, είναι μια εικόνα που θα πρόσφερε ικανοποίηση στους θεούς;

Συμφωνώ. Κι επίσης ετυμολογικά: δοξάζω και δοξάζομαι. Όπως έκανε ο Auguste Rodin με το έργο του «Ο Βαδίζων, σε κολώνα» (1901), το οποίο θέλω να σχολιάσω φτίαχνοντας τον δικό μου στυλίτη. Δοξάζεται μια καθημερινή στιγμή. Σήμερα είναι πολύ συνηθισμένη εικόνα σε δημόσιο χώρο είναι αυτή που στέκεσαι και σκρολλάρεις στο κινητό. Επαναφέροντας την τυπολογία του αγάλματος πάνω σε κολόνα στο χριστιανικό πλαίσιο του σήμερα, κανείς δεν περιμένει να συναντήσει τους θεούς. Το θέμα θα ήταν να βρίσκαμε μιαν αναλογία του έργου, όπως σωστά το ερμηνεύετε, με το τι είναι σήμερα ο Θεός. Υπάρχει ο ορθόδοξος χριστιανικός Θεός σε μια ερημιά όπου δεν ζούνε ορθόδοξοι; Οι πάροχοι κινητής τηλεφωνίας, πάντως στοχεύουν στην «πληθυσμιακή κάλυψη» αντί της γεωγραφικής που έχει κόστος αλλά όχι ζήτηση. Η καθολικότητα, οικουμενικότητα και διαχρονικότητα στην θεολογία είναι ένα πράγμα άυλο και αναπόδεικτο. Κι όμως είναι ιδιότητες που επιτέλους βλέπουμε να έχει πραγματοποιήσει το ασύρματο διαδίκτυο 

2) Όσο πιο έξυπνη η τεχνολογία τόσο πιο αποχαυνωμένοι γίνονται οι άνθρωποι σήμερα έχοντας παράλληλα τη ψευδαίσθηση πως είναι παντοδύναμοι. Αν ερχόταν σήμερα ο Προμηθέας θα κατάφερνε να σηκώσει ξανά τα βλέμματα των ανθρώπων;

Αφήστε, το κινητό μου είναι πια πιο έξυπνο από εμένα. Μάλιστα έχει ήδη αρχίσει το δούλεμα. Όταν με αποκαλεί «χρήστη», νομίζω με λέει πρεζάκι. Ο ηλίθιος (η ηλίθια) χρωστάνε την παντοδυναμία τους στο ότι δεν γνωρίζουν την ηλιθιότητά τους. Είναι ένα είδος Σωκράτη απο την ανάποδη. Δεν οίδαν ότι ουδέν οίδαν. Μιλώντας για βλακεία δεν μιλάμε για νοητική υστέρηση φυσικά, αλλά για την κοινωνιοπάθεια, την πολιτική-πολιτισμική απραξία και αντιπνευματικότητα. Δεν πρέπει να τα χρεώνουμε στην τεχνολογία. Η τεχνολογία απλά επιτείνει την αποβλάκωση πού ήδη ανακύπτει στα καπιταλιστικά πλαίσια στα οποία εμείς οι ίδιοι επιδιώκουμε το κοντόθωρα χρήσιμο και το άμεσα κερδοφόρο. Και έτσι μεγαλώνουμε και τα παιδιά. 

3) Είναι απαραίτητη η παρουσία ενός νέου Προμηθέα σήμερα; Ποιο πιστεύετε πως θα ήταν το νέο αγαθό που θα πρόσφερε στην ανθρωπότητα; 

Το αγαθό που σήμερα θα βοηθούσε δεν είναι νέο. Πρέπει να ξαναμπεί ο άνθρωπος στο επίκεντρο της ιστορίας. Σε πολιτικό επίπεδο πρώτον, και παράλληλα να ξαναμάθουμε να διδάσκουμε τον εαυτό μας. Δεν βλέπουμε με τα μάτια αλλά με το μυαλό. Ένας οπτικά εγγράματος πολίτης είναι ένα ισχυρό ιστορικό υποκείμενο. Ελάτε στην έκθεση και παρατηρήστε ποιός και ποιά θα γελάσει με τον Στεκούμενο. 
Κλείνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω το Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, τους συνεργάτες μου στην έκθεση «Προμηθέας 2.0» Καλλιόπη Λιαδή, Νικόλ Λεβέντη, και την γκαλερί A.Antonopoulou Art με την οποία συνεργάζομαι.


Μάρθα Τσιάρα - Έμπυρος Τέχνη

Η Μάρθα Τσιαρα γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών στο Εργαστήριο του Χ. Μπότσογλου. Το 1994 με υποτροφία του ΙΚΥ παρακολούθησε μαθήματα «Μνημειακής Τέχνης» στην σχολή Academie de Beaux Arts στο Βέλγιο. Το 1999 ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές σπουδές της στα Πολυμέσα στο Πανεπιστήμιο του Westminster στο Λονδίνο. Έχει πραγματοποιήσει έξι ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα την Κύπρο και την Αυστρία και έχει λάβει μέρος σε πολλές ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο Εξωτερικό. Η δουλειά της βρίσκετε σε πολλές ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές (Τράπεζα της Ελλάδος, Υπουργείο Εξωτερικών της Κύπρου κλ.) Από το 2000 εργάζεται στο ΤΕΙ Αθήνας στο τμήμα Γραφιστικής. Ζει και εργάζεται στην Αθήνα επίσης ασχολείται με την εικονογράφηση παιδικών βιβλίων.

1) Αποδώσατε τη μορφή του δεσμώτη Προμηθέα με άυλη υπόσταση, μια επιλογή που του δίνει τη δυνατότητα να γίνεται ένα με το σύνολο. Με αυτό το σκεπτικό πιστεύετε πως όλοι κουβαλάμε μέσα μας έναν Προμηθέα ή είμαστε όλοι μαζί ως σύνολο ένας Προμηθέας;

Η άυλη μορφή του Προμηθέα στο έργο μου συμβολίζει περισσότερο την μόνιμη παρουσία του πόνου και της αγωνίας που βιώνει ο άνθρωπος που πήρε την ευθύνη. 
Με μια ευρεία έννοια όλοι κρύβουμε έναν Προμηθέα μέσα μας, απλά κάποιοι τον κρύβουμε πολύ καλά.

2) Μπορεί να υπάρξει ένας νέος Προμηθέας σε μία περίοδο όπου επικρατεί ο ατομικισμός κι η ιδιοτέλεια των ανθρωπίνων πράξεων;

Ο Προμηθέας είναι μια μορφή που θυσιάζεται για τους άλλους. Σε όλες τις εποχές υπήρχαν τέτοιες μορφές απο τον Χριστό μέχρι τον Τσε και παντα οι κοινωνίες αναδείκνυαν μια τέτοια μορφή που ένωνε το κοινό αίσθημα σε μια κατεύθυνση θυσίας, πίστης, δικαιοσυνης. Ακόμα κι όλοι οι ανώνυμοι άνθρωποι που λειτουργούν εθελοντικά και ανυστερόβουλα, ιδίως όσοι δεν επιδιώκουν την εξαργύρωση, αποτελούν μικρούς Προμηθείς. Οπότε Ναι πιστεύω πως παρά την ιδιοτέλεια που μας χαρακτηρίζει παντα υπάρχουν φωτεινοί φάροι αυτοθυσίας και μιλώντας προσωπικά τους έχω συναντήσει ανάμεσα σε ανώνυμους. 

3) Είναι απαραίτητη η παρουσία ενός νέου Προμηθέα σήμερα; Ποιο πιστεύετε πως θα ήταν το νέο αγαθό που θα πρόσφερε στην ανθρωπότητα;

Φαντάζομαι πως τα αιτήματα των ανθρώπων παντα είχαν τις βάσεις τους στην ειρήνη την υγεία και την ευτυχία. Σημερα πιό πολύ απο ποτέ, ζώντας μέσα σ’ ένα κόσμο που έχει πετύχει τεράστια επιστημονικά και τεχνολογικά επιτεύγματα, φαίνεται τραγικό το ότι υπάρχει γύρω μας τόση ανισότητα, αδικία, πόλεμοι, αρρώστιες, φτώχεια. Η συνεχής ενημέρωση επίσης του τη συμβαίνει στον κόσμο, δεν μπορεί να μην δημιουργεί αισθήματα φόβου για το αύριο. Πιστεύω όμως ότι κανένας Προμηθέας δεν θα μπορουσε να μας σώσει. Πρέπει να πιστέψουμε πως όλοι κρύβουμε μέσα μας ένα μικρό Προμηθέα που θα κλέψει την αλήθεια, και τη δικαιοσύνη για έναν καλύτερο κόσμο



Νίκος Γιαβρόπουλος - Προμηθέας (video art)


Ο Νίκος Γιαβρόπουλος είναι εικαστικός καλλιτέχνης με έδρα την πολύπαθη Αθηνά, στο ενεργητικό του μετράει 12 ατομικές εκθέσεις καθώς και πολλές συμμετοχές σε φεστιβάλ και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα, Αυστρία, Η.Π.Α, Σουηδία, Δανία, Ιταλία, Η.Β, Γαλλία, Ινδία, Βραζιλία, Περού, Ολλανδία, Ρωσία, Βουλγαρία... Έχει επιμεληθεί 5 ομαδικές εκθέσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη. Απέσπασε 2 βραβεία για καλύτερο Video Art το ένα στην Αθήνα στο φεστιβάλ Mediaterra-Φούρνος 1999 και το άλλο στο Λονδίνο στο Greek film video Festival 2013.

1) Παρουσιάζετε τον σιδηροδέσμιο Προμηθέα με καλυμμένα τα μάτια. Για ποιο λόγο προέβησαν οι δεσμώτες του σ’ αυτήν την κίνηση;

Δεν το ξέρω, η ερμηνεία του έργου πάντα ανήκει στον θεατή, αν σας είχα μπροστά μου θα σας ρωτούσα το ίδιο πράγμα... ίσως να τα έδεσε ο ίδιος για να μη βλέπει τα τηλεοπτικά παράθυρα, ίσως και οι δεσμώτες του πριν τον εκτελέσουν επειδή ενδιαφερόταν, ήταν διαφορετικός, ήθελε να βοηθήσει... ο δικός μου Προμηθέας ανήκει στην εποχή του ηλεκτρισμού! 

2) Η μυθολογία έχει συσχετίσει τον Προμηθέα με τον αετό που του έτρωγε καθημερινά τα σπλάχνα. Στο έργο σας, ως πτηνό επιλέγετε ένα κολίμπρι που εισχωρεί το ράμφος του σε ένα λουλούδι. Θα μπορούσατε να μας εξηγήσετε τους λόγους και τον συμβολισμό αυτής της επιλογής;

Καταλαβαίνετε πόσο αστεία είναι η σύγκριση ενός μεγαλοπρεπούς αετού με ένα πτηνό σε μέγεθος εντόμου; Οι θεοί, δηλαδή η ανθρώπινη εξουσία, επιβάλουν τιμωρίες σε αυτούς που παρακούν τον "θεϊκό" νόμο, αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο, σε όλη την ιστορία της ανθρωπότητας οι άξιοι για την αλλαγή, αυτοί που ξεχώριζαν, αυτοί που έφεραν με ένα τρόπο την αλήθεια, το φως, εξοντώθηκαν. Η Ελληνική ίσως μυθολογία να είναι η μόνη στον κόσμο που το είπε ανοιχτά αυτό και δίδαξε στο κοινό της τον φόβο της τιμωρίας, μια τιμωρία που εκτελούσε ο αετός του Δια! Στην εποχή μας η τιμωρία διδάσκετε από τους τηλεδικαστές της κακίας ώρας, αυτοί φέρουν το βάρος της εκτέλεσης της εξουσίας, από εκεί απορρέει και η αισθητική των πολλαπλών παραθύρων της σύνθεσης του βίντεο. 

3) Είναι απαραίτητη η παρουσία ενός νέου Προμηθέα σήμερα; Ποιο πιστεύετε πως θα ήταν το νέο αγαθό που θα πρόσφερε στην ανθρωπότητα;

Ένας καλλιτέχνης τιτάνας που έφτιαξε τον άνθρωπο από πηλό είναι ο Προμηθέας, έδωσε στον άνθρωπο την γνώση και την φωτιά και τον βοήθησε να αναπτύξει πολιτισμό, στην εποχή της απομυθοποίησης, της πεποίθησης ως αξίωμα, της στρεβλής σκέψης, της άναρθρης βίας και του αποπολιτισμού που διανύουμε, η ανάγκη να γίνει ο κόσμος μας μαγικός είναι επιτακτική. Φαντασθείτε στο περιβάλλον όπου η αγριότητα, τα δολοφονικά ένστικτα και η αδιαφορία κυριαρχούν να ξεπηδήσει μια τάση να ξανά μαγέψει η ζωή μας να επιστρέψουμε στον κόσμο της φαντασίας. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο από καλλιτέχνες, επιστήμονες, φιλοσόφους και όχι από φανατισμένους ιερείς, πολιτικούς της πλάκας και αστρολόγους. Η εποχή δεν έχει ανάγκη από μια πεφωτισμένη μονάδα (όλα αυτά μας έχει δείξει η ιστορία που καταλήγουν) έχει ανάγκη να κάνει τον κόσμο μας μαγικό, πολιτισμένο, όπως του αξίζει.




Πληροφορίες 

Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Πειραιώς 206, (ύψος Χαμοστέρνας), Ταύρος, Τ.Κ. 177 78, Τηλ. 210 3418550 & 210 3418579
Facebook: Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης – Michael Cacoyannis Foundation
Twitter: @MCF_MCacoyannis
Instagram: @mcf.gr | Hashtag: #MCF
Youtube: MCacoyannisF

Ημέρες και ώρες έκθεσης: 2-18 Οκτωβρίου 2018, καθημερινά (και Σαββατοκύριακα) 18:00-22:00. Η έκθεση πραγματοποιείται στα Φουαγιέ του 1ου και 2ου ορόφου και στο Viedeoroom
Εγκαίνια έκθεσης: Τρίτη 2 Οκτωβρίου, ώρα 19:30. Η έκθεση διαρκεί έως τις 18 Οκτωβρίου. 
Παρασκευή 5 Οκτωβρίου: Συμμετοχή στη Νύχτα Πολιτισμού του Athens Culture Net με δράσεις έως τις 02.00 της επομένης.

Είσοδος ελεύθερη.

Πέμπτη, 27 Σεπτεμβρίου 2018

Η βία αρχίζει εκεί όπου σταματάει ο λόγος




Η δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου στην Ομόνοια δε μπορεί να θεωρηθεί ως ένα ακόμη συνηθισμένο περιστατικό βίας, καθώς τόσο η εξέλιξη όσο κι η εξιχνίαση του εγκλήματος κάνουν όλο και πιο εμφανή την κατάπτωση της ελληνικής κοινωνίας.
Η αλήθεια είναι πως αν δεν υπήρχε κάποιος να καταγράψει το έγκλημα, θα μαθαίναμε από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης ότι ένας ναρκομανής μπήκε σε ένα κοσμηματοπωλείο να κλέψει αλλά στη προσπάθεια του να διαφύγει σπάζοντας τη βιτρίνα τραυματίστηκε θανάσιμα. Ο κοσμηματοπώλης θα παρουσιαζόταν ως ένα ακόμη θύμα του πολύπαθου κέντρου της Αθήνας και κάποιοι μάρτυρες θα μιλούσαν για την κατάντια της Ομόνοιας και των γύρω δρόμων κάτι το οποίο θα συνοδευόταν με βίντεο και φωτογραφίες ναρκομανών και μεταναστών. Και κάπως έτσι η υπόθεση θα έκλεινε προτού ανοίξει.
Όμως το βίντεο που βγήκε στην δημοσιότητα, παρουσιάζει την πικρή αλήθεια που προσπαθεί με κάθε τρόπο η ελληνική κοινωνία να αποκρύψει. Αναφέρομαι στην επικράτηση δυο ανησυχητικών συναισθημάτων, του φόβου και του μίσους. Έπειτα η εικόνα των δυο προσώπων που βαράνε λυσσαλέα τον αδύναμο Ζακ, μαρτυρά την ηθική κατάρρευση της εγχώριας αστικής τάξης . Αποδεικνύει την τραγικότητα του να δρα ο καθένας μας χωρίς να σκέφτεται.
Ο φόβος και το μίσος έχουν αδρανοποιείσαι αυτό το χάρισμα που μας εντάσσει στα νοήμονα ζώα. Ο διάλογος κι η αλληλεγγύη έχουν αντικατασταθεί από τα νεύρα και τη βιαιότητα, φτάνοντας στο σημείο να επαληθευτούν τα λόγια μιας εκ των σπουδαίων πολιτικών φιλοσόφων του 20αι, της Χάνα Άρεντ, η οποία είχε πει πως «Η βία αρχίζει εκεί όπου σταματάει ο Λόγος».
Πιο επικίνδυνη όμως από τη κάθε μορφής βία, είναι η επίγνωση του κακού τόσο από τους πρωταγωνιστές όσο κι από τους υπόλοιπους πολίτες. Η συγκάλυψη, η σιωπή κι η αδιαφορία προμηνύουν την περαιτέρω καταβαράθρωση της κοινωνίας μας.
Όσο για τη δολοφονία της οδού Γλάδστωνος, μου θυμίζει κάτι από Δεκέμβρη του 2008 και Σεπτέμβρη του 2013, με την μόνη διαφορά πως αυτή τη φορά η οργή είναι βουβή, παρ’ όλο που αρχίζει να γίνεται αισθητός ένας χρόνιος υπόγειος κοχλασμός. Κι εδώ προκύπτει ένα ερώτημα που είχαν θέσει το 1992 οι αγαπημένοι μας Στέρεο Νόβα, μέσα από το εκπληκτικό τους τραγούδι «Το Παιχνίδι της Εξουσίας». Τελικά ποιος έχει τη δύναμη, «αυτός που χτυπάει ή αυτός που πονάει;». Μήπως κάποια στιγμή πρέπει να δοθεί μια απάντηση σ’ αυτό;

Πρώτη δημοσίευση: aplotaria.gr

Τετάρτη, 26 Σεπτεμβρίου 2018

Οι δικοί μας «πόλεμοι των πολιτισμών»




του Κώστα Δουζίνα

Γράφαμε στο προηγούμενο ότι η Aριστερά πρέπει να αντισταθεί και να αντιστρέψει την «πνευματική μιζέρια» που μας περικυκλώνει. «Μια Aριστερά χωρίς ενεργό όραμα, με το εγγενές ηθικό και αισθητικό του στοιχείο, μπορεί εύκολα να διολισθήσει σε έναν οικονομισμό διαφορετικό στο περιεχόμενο, αλλά ομόλογο κάθε μορφής που ιεραρχεί αποκλειστικά την οικονομία» (διαβάστε εδώ). Χρειαζόμαστε μια πολιτιστική αναγέννηση.
Στις λατινογενείς γλώσσες υπάρχουν δύο λέξεις για τον πολιτισμό: civilisation και culture. Η ρομαντική kultur αποτελείται από τις κοινές αξίες, νοήματα και σύμβολα ενός λαού. Εκφράζει την παράδοση και το πνεύμα του, ό,τι τον κάνει μοναδικό.
Η culture αποτελεί τον συνολικό τρόπο ζωής, υλικό νοητικό και πνευματικό, ενός λαού ή κοινότητας. Οι «πολιτισμικοί πόλεμοι» (culture wars) που ταλαιπωρούν τις ΗΠΑ και αποφασίζουν συχνά τις εκλογές αποτελούν συγκρούσεις κοινωνικών ομάδων (αντρών και γυναικών, άσπρων και μαύρων, straight και gay). Εχουν ως διακύβευμα το τέλος των διακρίσεων και την αναγνώριση της διαφορετικότητας μεταξύ κοινωνικών ομάδων που έχουν ριζικά διαφορετικές αντιλήψεις για τις αξίες και την ταυτότητά τους.
O πολιτισμός ως civilisation αναφέρεται σε αξίες, έργα και πρακτικές που είναι κοινές μεταξύ ομάδων και λαών και δεν αντανακλούν τις ιδιαιτερότητες, αλλά την ομοιότητά τους. Ο Μπετόβεν ή ο Σέξπιρ ανήκουν στη γερμανική ή αγγλική culture, αλλά συνιστούν ταυτόχρονα μέρη του παγκόσμιου civilisation. Ο αστικός κόσμος έχει πολιτισμό, ο λαός έχει κουλτούρα. Το τραγούδι «Εγώ δεν πάω Μέγαρο, θα μείνω με τον παίδαρο» το εκφράζει. Ο «κουλτουριάρης» είναι κάποιος που ενώ ανήκει στον λαό, τον περιφρονεί προσποιούμενος υπεροπτικά ότι γνωρίζει τα μυστικά του πολιτισμού.
Σε μας ο συνδυασμός καθολικού πολιτισμού και ιδιαίτερης «κουλτούρας» φτιάχνει αυτό που λέμε «κοινωνικό έθος». Το ατομικό ήθος είναι ο χαρακτήρας, το θεμέλιο της ιδιαιτερότητας και μοναδικότητάς μας. Το κοινωνικό έθος αποτελεί τη βάση της κατανόησης του κόσμου, τι είναι καλό και τι κακό, τι αλήθεια και ψέμα, τι ωραίο και άσχημο. Αποτελείται από άρρητες αξίες, προϊδεασμούς και προ-κρίσεις που μαθαίνουμε στην οικογένεια, στο σχολείο, στη γειτονιά. Δεν περιγράφονται συνήθως σε εγχειρίδια, ούτε διδάσκονται τυπικά, αλλά αποκτούνται με μαθητεία, μίμηση των μεγάλων και επανάληψη των πράξεών τους.
Πηγάζουν επομένως από την παράδοση της κοινότητας, τον ορίζοντα αξιών και αρχών των οικείων, τον συνεκτικό δεσμό τού συν-ανήκειν. Είναι η «κουλτούρα» μας. Στη διαδικασία ωρίμανσης, στη δουλειά, στο Πανεπιστήμιο, στον δημόσιο βίο, το ήθος έρχεται σε σύγκρουση με το γνωσιολογικά γενικό και το ηθικά καθολικό. Η ταυτότητά μας βρίσκεται συνεχώς σε κίνηση, σε διάλογο και αγώνα για αναγνώριση με γνώριμους και κοντινούς αλλά και με ξένους.

Το κοινωνικό έθος

Τρία είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του ελληνικού έθους ή πολιτισμού: φιλία, φιλοτιμία, φιλοξενία. Η φιλία αποτελεί το θεμέλιο της κοινωνικότητάς μας, έκφραση της οντολογικής κατανόησης ότι πριν από μένα έρχεται ο άλλος, η μητέρα, που μου δίνει ύπαρξη και ταυτότητα. Είμαστε πάντα μαζί και εξαρτιόμαστε από τον άλλο. Η φιλοτιμία είναι το πάθος για την τιμή και την αξιοπρέπεια, που εμφανίζεται ως τελειοθηρία. Ικανοποιούμαι όταν κάνω καλά οτιδήποτε κάνω, απολαμβάνω την αυταξία της πράξης πέρα και έξω από το αποτέλεσμά της. Η φιλοτιμία είναι ανταποδοτική, αλλά χωρίς ωφελιμιστικούς υπολογισμούς.
Αποτελεί σχέση αμοιβαιότητας χωρίς ανταλλακτική αξία. Εκφράζει το γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι ens creans και ens creatum: ον που δημιουργεί και δημιουργείται. Είμαστε όλοι καλλιτέχνες και τεχνίτες που με τα έργα μας σμιλεύουμε τον εαυτό μας. Τέλος, η φιλοξενία. Οταν ο άλλος έρχεται στον τόπο μου για δουλειά, επίσκεψη ή τουρισμό, η πρώτη αντίδραση είναι να τον καλωσορίσουμε. Η φιλοξενία κρύβει αλλά και αποκαλύπτει τη βαθιά γνώση ότι είμαστε κι εμείς ξένοι, ο ξένος βρίσκεται μέσα μας, είμαστε ξένοι στον εαυτό μας. Οταν οι τρεις φιλίες γενικεύονται γίνονται θρησκευτική φιλανθρωπία και μετά κοσμική αλληλεγγύη.

Η πάλη για την κοινή λογική

Η διάκριση civilisation και culture ή η ανάλογη μεταξύ «υψηλού» και «χαμηλού» πολιτισμού εγκαταλείφτηκε ευτυχώς. Ο Σέξπιρ και τα κόμικς, το ραπ και ο Μπετόβεν, ο Σεζάν και το γκράφιτι, το βίντεο αρτ και ο Μπέργκμαν συνωστίζονται και αλληλο-αντιγράφονται σε πινακοθήκες και παλαιοπωλεία, σε σινεμά και κρεβατοκάμαρες, σε Mέγαρα και laptops. Δεν μπορούμε να διαχωρίσουμε πια έναν «καθαρό» πολιτισμό από την ιδεολογία και την επικοινωνία, τις δικτυώσεις και τα κοινωνικά μέσα.
«Πολιτισμός» είναι το mise en scène μιας κοινωνίας, ο τρόπος που αναπαριστά συμβολικά και νοηματοδοτεί τον εαυτό της. Δίνει μορφή σε ιδέες και αρχές, νομοθετεί και σκηνοθετεί, συγκεντρώνει και φανερώνει τη σχέση εαυτού και άλλου. Οπως λέει ο Λεφόρ, η ανθρωπότητα ανοίγεται σ’ ένα ξέφωτο που δεν δημιούργησε η ίδια. Είμαστε ριγμένοι στη συμβολική τάξη τόπου και χρόνου σαν σ’ ένα αρχαίο ποταμό. Ο πολιτισμός ανοίγει έναν κόσμο, μας εισάγει σ’ αυτόν. Εμείς, με τη σειρά μας, τον ξαναφτιάχνουμε με τη δύναμη του φαντασιακού.
Αυτός ο ανοιχτός πολιτισμός δέχεται μεγάλη επίθεση από τον ύστερο καπιταλισμό. Ο άνθρωπος της νεοφιλελεύθερης λογικής είναι μια μηχανή επιθυμίας. Οτιδήποτε θέλει μπορεί να γίνει δικαίωμα, κεκτημένη απόλαυση, να αναβαθμιστεί ως ηθική δράση του μηδενιστή και του κυνικού. Αλλά η επιθυμία είναι αχόρταγη. Μόλις αποκτήσω το αντικείμενο του πόθου μετακινείται σε άλλο, σε ένα σπιράλ επιθυμίας-απόλαυσης-ματαίωσης. Στην κρίση ο κτητικός ατομισμός μεταμορφώνεται στην αμυντική περίκλειση της γυμνής ζωής, της κατάστασης ανάγκης, της επιβίωσης του ισχυρότερου. 
Αυτή είναι η καπιταλιστική τελική λύση. Η καταστροφή των κοινοτήτων δεν αποτελεί παράπλευρη απώλεια, αλλά το κεντρικό σχέδιο της νεοφιλελεύθερης βιοπολιτικής που διαλύει το κοινωνικό έθος στην προσπάθεια να μεταμορφώσει την ανθρώπινη οντολογία. Ετσι προωθεί την «οντολογική» άποψη ότι η ανθρώπινη φύση είναι ανταγωνιστική, επομένως «επιστημονικά» οι αγορές αποτελούν τον αποτελεσματικότερο και δικαιότερο τρόπο διανομής.
Οσοι χάνουν στον οικονομικό πόλεμο είναι «ηθικά» οι «ανάξιοι φτωχοί» και αξίζουν τη μοίρα τους. Σταδιακά οι φιλίες δίνουν τη θέση τους στην απόσυρση από τα κοινά. Η φιλοτιμία στον ωφελιμισμό: τα πάντα έχουν ανταλλακτική αξία, αλλά τίποτα δεν έχει αξία. Η φιλοξενία στην ξενοφοβία: ο ξένος είναι εχθρός ή όργανο στα σχέδιά μου. Η φαντασιακή τάξη αποσαθρώνει το κοινωνικό έθος, επιβάλλοντας μια μορφή μελαγχολίας και πνευματικής μιζέριας.
Αυτή η φαντασιακή τάξη που επικαθορίζει την κοινότοπη λογική της εποχής μας αποτελεί τη μεγαλύτερη απειλή για την Αριστερά. Δεν αρκεί να ανατρέψουμε την οικονομική καταστροφή. Πρέπει να υφάνουμε εκ νέου τον κοινωνικό ιστό. Η αδιαπραγμάτευτη πολιτικο-ηθική μας αρχή βρίσκεται δίπλα στους πιο αδύναμους και αόρατους. Πρέπει να συνδυαστεί με την επέκταση της δημοκρατίας, τη μετουσίωσή της από πολιτειακό σύστημα σε συνολικό τρόπο ζωής.
Για να γίνει αυτό, το αριστερό φαντασιακό πρέπει να χτίσει άλλες αλήθειες, άλλη ηθική, άλλη αισθητική. Παρά τις επιθέσεις, η κοινότητα, ο πολιτισμός και το έθος παραμένουν βασικοί πόροι για την κοινωνική ανανέωση. Η Αριστερά ανασυντάσσει τις κοινότητες, απευθύνεται στο μυαλό και το συναίσθημα, συνομιλεί και επανασημασιοδοτεί την κοινωνική θρησκευτικότητα, τον δημοκρατικό και διεθνιστικό πατριωτισμό. Αυτοί είναι οι δικοί μας «πόλεμοι των πολιτισμών».

Πηγή: Εφημερίδα των Συντακτών