Παρασκευή, 8 Απριλίου 2016

"Δε θέλω να μιλάμε για το παρελθόν! Θέλω να μιλήσουμε για το παρόν..."



Ο Αλεξάντρ Σοκούροφ είχε αναφέρει σε παλιές του συνεντεύξεις πως προτιμά να απέχει από τα σημερινά γεγονότα της Ευρώπης, επιλέγοντας να ξύνει πληγές του παρελθόντος . Όμως η φράση που χρησιμοποίησα στον τίτλο της ανάρτησης, κι ακούγεται σε αρχικό διάλογο της ταινίας, δείχνει πως ο Ρώσος σκηνοθέτης αυτοαναιρείται για τις παλιότερες δηλώσεις του.
Γοητευμένος από την εκπληκτική Ρωσική Κιβωτό, αποφάσισα να απολαύσω και την νέα ταινία του Αλεξάντρ Σοκούροφ, το Francofonia, το οποίο για εμπορικούς πιθανόν λόγους μεταφράστηκε ως "Η Κιβωτός των Ανθρώπων".
Η σημερινή προβολή στο πολυαγαπημένο μου Άστυ, ήταν από τις κινηματογραφικές περιπτώσεις όπου το σβήσιμο των φώτων της αίθουσας ακολουθείται από μία σιωπηλή προβολή. Μαγεμένος μαζί με το κοινό παρακολούθησα ένα ποίημα να εκτυλίσσεται μπροστά μας, όμορφα δεμένο με πίνακες κι εκθέματα του Λούβρου μαζί με ντοκουμέντα της εποχής του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Οι λυρικές σκηνές με το πνεύμα της Μαριάν να τρέχει μέσα στο μουσείο φωνάζοντας "Liberté, égalité, fraternité" και του Ναπολέοντα που μας παρουσιάζει τους θησαυρούς του κτιρίου ως δικά του κειμήλια, εξέφραζαν εύστοχα την ματαιότητα αυτού του κόσμου.
Το έργο ξεκινάει με έναν ιδιαίτερα έξυπνο διάλογο, όπου ο σκηνοθέτης μιλάει διαδικτυακά με έναν φίλο του ναυτικό, ο οποίος μέσα στα κοντέινερ του πλοίου μεταφέρει κάποια έργα τέχνης. Έχει όμως πέσει σε μία επικίνδυνη φουρτούνα κι ανησυχεί για το "εμπόρευμά" του. Υπέροχος ο συμβολισμός της εμπορευματοποίησης που έχει υποστεί η τέχνη σήμερα.
Για τον Σοκούροφ, η Τέχνη είναι το καλύτερο μέσο για να επικοινωνήσουμε με το παρελθόν, μήπως κι έτσι καταφέρουμε να ακούσουμε τις συμβουλές των προγόνων μας. Πολύ πιθανόν να διαπιστώσουμε και τους φαύλους κύκλους της Ιστορίας. Μπορεί προσωπικότητες σαν τον Τσέχωφ, όπου ο σκηνοθέτης τον καλεί να ξυπνήσει, να έχουν κλείσει από καιρό τα μάτια τους, αλλά η ανθρωπότητα εξακολουθεί να υπάρχει και κάποιοι από μας οφείλουμε να μεταλαμπαδεύσουμε τη γνώση και την ομορφιά στις επόμενες γενιές.
Ο Αλεξάντρ Σοκούροφ τοποθετεί ως σημείο αναφοράς της ιστορίας το Μουσείου του Λούβρου, το οποίο είχε αδειάσει πριν από την κατάληψη του Παρισιού από τους Γερμανούς. Οι ναζί έδειξαν ενδιαφέρον για τα εναπομείναντα εκθέματα του μουσείου, δηλώνοντας στα "κουτσά" εγκαίνια της νέας διεύθυνσης, πως θα τα προστατεύσουν με σεβασμό κι ευαισθησία. Είναι όμως αυτό το ενδιαφέρον πραγματικό, όταν την ίδια στιγμή βομβάρδιζαν και κατέστρεφαν τις ήδη άδειες αίθουσες του Ερμιτάζ; Με ποια κριτήρια διαχωρίζεται η Τέχνη για τους κατακτητές. Η αλήθεια είναι πως τόσο οι άδειες αίθουσες του Λούβρου όσο και οι κατεστραμμένες πτέρυγες του Ερμιτάζ μου θύμισαν πολύ τις εικόνες της Παλμύρα στην Συρία. Πως γίνεται λοιπόν να οργιζόμαστε για την βαρβαρότητα των τζιχαντιστών όταν εμείς οι ίδιοι πριν από εβδομήντα μόλις χρόνια καταστρέφαμε τις συλλογές των Ευρωπαίων γειτόνων μας;
Από την άλλη ο σκηνοθέτης πέφτει στην παγίδα της προπαγάνδας ειδικά στο κομμάτι όπου προσπαθεί αν δικαιολογήσει την αδράνεια της Γαλλίας στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, χρησιμοποιώντας ως αίτιο την καλοσύνη των Γάλλων, οι οποίοι δεν ήθελαν ένα νέο αιματοκύλισμα στην Γηραιά Ήπειρο. Σ' αυτό το κομμάτι όχι μόνο δεν μ' έπεισε αλλά με νευρίασε κιόλας. Όπως επίσης ενοχλήθηκα όταν προσπαθούσε να μας πείσει πως ήταν αναγκαίο κακό να μεταφερθούν κειμήλια της Μέσης Ανατολής προς την Κεντρική Ευρώπη για να διασωθεί και να διαδοθεί ο παγκόσμιος πολιτισμός. Βέβαια δεν ξεχώρισα τον σαρκασμό του στην παραπάνω άποψη, έναν σαρκασμό που έγινε εμφανής όταν μέσα από πλάνα της αποκατάστασης της Νίκης της Σαμοθράκης, ο Ναπολέων ανοίγει ενοχλημένος μία πόρτα ζητώντας τον λόγο της φασαρίας. Αμέσως όμως η όψη του αλλάζει κι αναρωτιέται θαμπωμένος να μάθει για το έκθεμα αυτό. Ο Σοκούροφ απλά τον ενημερώνει πως δεν είναι δικό του λάφυρο αλλά μεταγενέστερο.
Το Λούβρο μπορεί να θεωρείται ως ένα από τα σπουδαιότερα μουσεία του κόσμου, αλλά πολλά από τα εκθέματά του προήλθαν μέσα από πολέμους. Πόσο εύκολα όμως αυτές οι αποθήκες λαφύρων πολέμου μετατράπηκαν σε κοιτίδες πολιτισμού;
Ο Σοκούροφ δεν αναλύει μόνο τον ρόλο της Τέχνης αλλά βυθίζεται και στον εσωτερικό κόσμο του ανθρώπου, τον οποίο και παρομοιάζει με μία συνεχή τρικυμία. Πως θα αντιδρούσαμε άραγε αν ερχόταν κάποιος και μας έλεγε με συνοπτικό τρόπο το μέλλον μας;
Θα χλωμιάζαμε;
Θα γελούσαμε;
Θα ζητούσαμε παραπάνω πληροφορίες;
Ή θα φεύγαμε εκνευρισμένοι;
Αξίζει να ξέρουμε από πριν το μέλλον μας ή είναι προτιμότερο να το πλάθουμε εμείς σιγά σιγά;
Όσο για την ταινία; Με γέμισε προβληματισμούς κι εφόδια για την μοναχική πορεία μας προς ένα μέλλον αβέβαιο.
Θα την πρότεινα ανεπιφύλακτα αλλά πολύ φοβάμαι πως η δουλειά του Σοκούροφ είναι ιδιαίτερη κι "επικίνδυνη" γι' αρκετούς. Παρ' όλα αυτά την θεωρώ ως ένα από τα διαμαντάκια της φετινής χρονιάς.

Βαθμολογία: 9/10

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου